Desilo se to danas, 15. aprila

Danas je srijeda, 15. april, 105. dan 2026. godine.

Do kraja godine ima još 260 dana.

1452. – Rođen je Leonardo da Vinči, italijanski slikar, vajar i graditelj.

Leonardo je bio jedan od najistaknutijih umova renesanse koji je spojio srednjovjekovno enciklopedijsko znanje s egzaktnim modernim metodom percepcije. Studirao je slikarstvo kod Verokija, slikajući klečećeg anđela na njegovom “Krštenju Hristovom”. Zatim slijede: nedovršene kompozicije “Poklonstvo kraljeva” i “Sveti Jeronim”, slike “Bogorodica u pećini” i zidna slika “Posljednja večera”, prvo monumentalno djelo visoke renesanse, u kojem su figure u pokretu savršeno povezane, s izrazom dramatičnog uzbuđenja. Portret “Mona Lize Đokonda” pripada Leonardovom firentinskom periodu, dok su slike “Sveta Ana sa Bogorodicom i Isusom” i “Sveti Jovan Krstitelj” nastale u drugom, milanskom periodu. Nijedno Leonardovo skulpturalno djelo nije sačuvano, pa se o njihovom izgledu može suditi samo na osnovu crteža i studija. Kao graditelj, Leonardo je izvodio inženjerske, regulacione i fortifikacijske radove i stvarao urbane temelje i planove za idealne gradove budućnosti. Područje njegovog naučnog istraživanja obuhvataju i matematiku, fiziku, mehaniku i anatomiju, a u nauci o umjetnosti njegovo glavno djelo je “Traktat o slikarstvu”, koji sadrži njegova zapažanja, zaključke i pouke o slikarstvu.

1764 – Umrla je Jeanne Antoinette Poisson, poznata kao Madame de Pompadour, izuzetno uticajna ljubavnica francuskog kralja Luja Petnaestog. Od 1754. snažno je utjecala na državnu politiku i navela kralja da uđe u Sedmogodišnji rat u kojem je Francuska izgubila svoje kolonijalno carstvo, ali je doprinijela usponu francuske kulture, pomažući enciklopedistima, filozofima i umjetnicima. Prije nego što je umrla 1764. godine, utjecala je na kralja da ukine rimokatolički jezuitski red u Francuskoj.

1765 – Umro je ruski naučnik Mihail Vasiljevič Lomonosov, svjetski poznati enciklopedista i tvorac epohalnih otkrića u prirodnim naukama. Studirao je u Rusiji, Njemačkoj i Holandiji. Njegovo obrazovanje i naučne aktivnosti bile su raznolike: od klasičnih jezika do astronomije i tehnologije. Pokrenuo je naučnu oblast fizičke hemije, stvorio teoriju o postojanosti sastava hemijskih jedinjenja i teoriju svetlosti i sagorevanja, koja je bila ispred nauke njegovog vremena. Objasnio je prirodu aurore borealis i plutajućih santi leda. Značajno je reformisao rusku nauku i napisao prvu gramatiku ruskog jezika.

1843. – Rođen je američki pisac Henri Džejms, suptilan i prodoran psiholog, koji je na realističan način precizno analizirao običaje, postupke i navike američkog i evropskog društva, uvek u potrazi za moralnim vrednostima. Pažljivo je gradio kompoziciju djela, težeći umjetničkom savršenstvu, držeći se načela jedinstva i ekonomičnosti sredstava, ali je njegovom stilskom izrazu povremeno nedostajala jasnoća. Pred kraj života 1915. postao je britanski državljanin. Djela: romani “Roderick Hudson”, “Amerikanac”, “Daisy Miller”, “Portret jedne dame”, “Tragična muza”, “Bostonci”, “Golubova krila”, “Ambasadori”, “Zlatna djela”.

1865. – Umro je američki državnik Abraham Linkoln, dan nakon atentata u vašingtonskom “Ford teatru”, gdje ga je upucao glumac koji su ga potkupili bogataši sa juga SAD, pristalice poraženih država Konfederacije u upravo završenom Američkom građanskom ratu. Prije nego što je 1860. godine izabran za predsjednika SAD-a, bio je farmer, drvosječa, brodovlasnik, upravnik pošte, advokat, kongresmen. Pripadao je Republikanskoj stranci, abolicionističkoj stranci industrijske buržoazije. Od 1861. do 1865. vodio je rat protiv južnih država SAD-a, gdje su vlasnici plantaža htjeli zadržati crne robove kako bi imali besplatnu radnu snagu.

Godine 1888. umro je engleski pisac i književni kritičar Metju Arnold, značajan estetičar, profesor poezije na Oksfordu, koji je sa stanovišta klasične književnosti žestoko osporio varvarstvo, filisterstvo i provincijalizam engleske književnosti 19. veka. Djela: zbirke “Pjesme”, “Nove pjesme”, eseji “Kultura i anarhija”, “Književnost i dogma”, “Kritički eseji”.

1912. – Na prvom putovanju iz Velike Britanije do SAD tada najveći i najluksuzniji putnički brod “Titanik” velikom brzinom naleteo je na santu leda u sjevernom Atlantiku i “nepotopivi brod”, kako se mislilo, potonuo je za samo dva sata i 20 minuta. Od 2.224 putnika i članova posade, 1.523 su poginula.

1912. – Rođen je korejski diktator Kim Sung Yu, poznat kao Kim Il Sung, koji je vladao Sjevernom Korejom s neograničenom ličnom moći od osnivanja zemlje 1948. do njegove smrti 1994. Smrću “velikog vođe”, kako su ga njegovi podanici zvanično zvali, okončala je najdužu apsolutističku vladavinu u 20. vijeku.

1923. – Insulin, koji je otkrio kanadski ljekar Frederick Grant Bunting, postao je dostupan pacijentima koji boluju od do tada neizlječivog dijabetesa.

1933. – Rođen Živojin Pavlović, pisac i reditelj. Njegovi najpoznatiji filmovi su: “Povratak”, “Buđenje pacova”, “Kad budem mrtav i beo”, “Dah tela” i “Zbogom sledećem ratu”. Autor je zbirki pripovedaka “Kriva reka” i “Dve večeri u jesen”, kao i romana: “Lutke”, “Telesni dah”, “Zid smrti”, “Lapot” i “Dolap”.

1941. – Vlada Jugoslavije je sa kraljem Petrom Drugim Krađorđevićem napustila državu tokom Drugog svjetskog rata, doletevši za London sa improvizovanog aerodroma u Nikšiću.

[1945–BritansketrupeoslobodilenjemačkikoncentracionilogorBergen-BelsentokomDrugogsvjetskograta[1945–BritanskesutrupeuDrugomsvjetskomratuoslobodilenjemačkikoncentracijskilogorBergen-Belsen

1949. – Umro je američki filmski glumac Wallace Beery, koji se proslavio glumeći obične ljude, pijanice, kauboje, kopače zlata i boksere. Igrao je u oko 250 filmova. Filmovi: “Grand hotel”, “Viva Villa”, “Večera u osam”, “Šampion” (“Oskar”), “Čovek iz Dakote”, “Zlato iz Singapura”.

1968 – Dva sovjetska satelita bez posade “Kosmos 212” i “Kosmos 213” spojila su se u orbiti oko Zemlje.

1974. – U Nigeru je predsjednik Hamani Diori, koji je vladao od nezavisnosti zemlje 1960. godine, svrgnut od strane načelnika vojske pukovnik Seyni Kunche.

1979. – U zemljotresu na Crnogorskom primorju poginulo je više od stotinu ljudi, oko 600 je povrijeđeno, a više od 80.000 je ostalo bez krova nad glavom.

1980. – Umro je francuski filozof i pisac Žan Pol Sartr, jedan od tvoraca filozofije egzistencijalizma, koji je 1964. odbio Nobelovu nagradu za književnost. Tematizirao je ideju slobode pojedinca, izbora i egzistencijalnog projekta, gledište o neminovnosti angažmana i odgovornosti pisca i čovjeka, egzistencijalnu psihoanalizu. Pokušao je da stvori sintezu egzistencijalizma i marksizma, au literaturi termin “angažovana književnost”. Djela: filozofski spisi “Biće i ništavilo”, “Imaginarno”, “Egzistencijalizam je humanizam”, “Kritika dijalektičkog uma”, romani “Mučnina”, “Putevi slobode”, drame “Prljave ruke”, “Nepokopani mrtvi”, “Đavo i gospodin Bog”, “Iza uvaženog Al’a”, “Iza uvaženog Al’a”, eseji “O Bodleru”, “Šta je književnost”, autobiografija “Riječi”.

1986 – Američko ratno vazduhoplovstvo bombardovalo je Tripoli i Bengazi, deset dana nakon eksplozije u berlinskoj diskoteci u kojoj su poginula dva američka vojnika, za šta je Vašington okrivio Libiju. U bombardovanju je ubijen 41 Libijac, uključujući i djevojčicu koju je usvojio libijski predsjednik Muammar al-Gaddafi.

1989. – Umro je kineski političar Hu Yaobang, šef Komunističke partije Kine od 1981. do januara 1987. godine, koji je smijenjen pod optužbom da je dozvolio ideje “buržoaskog liberalizma”. Na dan njegove smrti, studenti u Pekingu i Šangaju ispunili su ulice u žalosti, označivši početak velikih protesta koji su završili krvoprolićem početkom juna 1989. na centralnom trgu Tjenanmen u Pekingu.

1989. – U urušavanju tribina na stadionu engleskog fudbalskog kluba “Šefild” poginulo je 108 ljudi, a povređeno više od 200, pošto su hiljade navijača puštene na već krcat stadion.

1990. – Umrla je švedska glumica Greta Garbo, najpopularnija zvijezda svjetske kinematografije. Spontana i veoma inteligentna, bila je simbol ženstvenosti i igrala je od 1921. do 1941. kada je otišla u penziju. Filmovi: “Poljubac”, “Mata Hari”, “Ana Kristi”, “Kraljica Kristina”, “Ana Karenjina”, “Dama s kamelijama”, “Marija Valevska”.

1997. – U požaru koji je zahvatio šatorsko naselje muslimanskih hodočasnika u blizini Meke u Saudijskoj Arabiji poginule su 343 osobe.

1998 – Bivši kambodžanski maoistički diktator Pol Pot, jedan od najokrutnijih vođa u istoriji, umro je tokom svoje vladavine Kambodžom za manje od četiri godine između milion i dva miliona ljudi. Predvodeći gerilsku vojsku Crvenih Kmera, porazio je proamerički režim generala Lon Nola u aprilu 1975. godine, ili “nultu godinu”, kako su je nazvali novi vladari. “Brat broj jedan”, kako su ga zvale njegove pristalice, odmah je nasilno ispraznio glavni grad Phnom Penh i druge gradove, tjerajući čak i bolesne iz kreveta, starce, žene i djecu u radne logore širom zemlje. U tim logorima za mučenje, poznatim kao “polja smrti”, ljudi su svakodnevno masovno likvidirani ili su umirali od gladi i bolesti sve do kraja decembra 1978. godine, kada je vijetnamska okupacija Kambodže svrgnuta maoistički režim “Crvenih Kmera”.

2000. – U selu Bijelo Polje, kod Peći, Albanci su buldožerima zapalili i srušili 250 srpskih kuća.

2002 – U padu Boeinga 767 “Er Čajna” sa 166 putnika i članova posade kod južnokorejskog grada Pusan ​​- što je bila prva nesreća aviona tog kineskog prevoznika u 47 godina – preživelo je 38 ljudi.

2005 – U požaru koji je izbio u centru Pariza u hotelu namenjenom uglavnom imigrantima, život su izgubile 24 osobe, među kojima desetoro dece, a oko 50 je povređeno. Bio je to prvi požar u nizu koji će uslijediti narednih mjeseci u Parizu u zgradama u kojima žive imigranti: 26. avgusta – 17 mrtvih, 30. avgusta – sedam mrtvih, 3. septembra – 18 mrtvih.

2013 – U bombaškom napadu na Bostonskom maratonu poginulo je pet ljudi, a ranjeno ukupno 280. Iza napada stoje ekstremisti čečenskog porijekla.

2018 – Umro je Vitorio Tavijani, italijanski režiser i scenarista.

2019 – Veliki požar zahvatio je crkvu Notr Dam u Parizu.

2023 – U Sudanu su počeli oružani sukobi između snaga sudanske vojske i specijalne formacije “Snage za brzu podršku”.