Desilo se to danas, 16. aprila

Danas je četvrtak, 16. april, 106. dan 2026. godine.

Do kraja godine ima 259 dana.

878 – Prvi put se u pisanim dokumentima pominje ime Beograd. Ime Beograd se prvi put pominje u pisanim dokumentima 878. godine, kada je papa Ivan VIII poslao pismo bugarskom knezu Borisu, u kojem ga obaveštava da se evnuh Sergije smenjuje sa mesta beogradskog episkopa. Original ovog dokumenta nalazi se u Vatikanskom arhivu, a našoj javnosti postao je dostupan tek devedesetih godina prošlog stoljeća. Od tada se Singidunum, koji su osnovali Kelti u četvrtom veku pre nove ere, naziva Beograd.

1346. – Srpski kralj Dušan Stefan Nemanjić krunisan je na Uskrs u Skoplju za “cara Srba, Grka i Arbanasa”. Istovremeno je proglašena Srpska patrijaršija sa prvim srpskim patrijarhom Joanikijem. Bilo je to doba najvećeg ekonomskog, vojnog, političkog i kulturnog uspona srpske feudalne države. Teritorijalno je bio veći nego ikad: osim zemalja bivšeg srpskog kraljevstva, obuhvatao je Mačvu, Zahumlje, Albaniju, Epir, Tesaliju, Akarnaniju, Etoliju i celu Makedoniju do Hristopolja, osim Soluna. Država je počivala na principu zakonitosti: prema Dušanovom zakoniku, usvojenom 1349. godine i izmenjenom 1354. godine, zakon je jači od suprotne volje vladara. Njegova prerana smrt 1355. spriječila ga je da stvori državu koja bi zamijenila Rimsko /Vizantijsko/ Carstvo, oslabljeno turskom invazijom, čiju se opasnost osjećao najbolje i pokušao organizirati zajedničku odbranu sa zemljama Zapada, ali to je bilo nemoguće, uglavnom zbog rivalstva ugarskih kraljeva.

1828 – Umro je španski slikar Francisco José de Goya y Lucientes, umjetnik nemirnog i avanturističkog duha, koji je mimo ustaljenih shema najdublje obuhvatio špansku stvarnost. Postao je dvorski slikar 1786. godine i naslikao niz portreta – među najboljima u tom žanru – članova kraljevske porodice, dvorskih dostojanstvenika i poznatih ličnosti. U svojim kompozicijama iz istorije i savremenog života pokazao je snažnu sklonost sarkazmu i kritici društva. Opsjednut tragičnom sudbinom španskog naroda, stvorio je dirljive slike – dokumente /”Drugi maj 1808″, “Treći maj 1808 – snimanje u Madridu”/, a u poznim godinama fantazmagorijske scene /”Saturn”, “Prometej”, “Ples vještica”/ i velike cikluse u sl. Na kraju života, već slep, morao je da emigrira u Francusku, gde je i umro. Glavna djela: “Odjevena Maja”, “Gola Maja”, “Porodica Karlosa Četvrtog”, “Marija – Luisa”, “Francisko Baje slikar”, grafički ciklusi “Kapricios”, “Strahovi rata”, “Poslovnica”, “Tauromachia”.

1844. – Rođen je francuski pisac Žak Anatol Fransoa Tibo, poznat kao Anatol Frans, član Francuske akademije, dobitnik Nobelove nagrade za francusko društvo tokom Treće republike. Istupao je protiv militarizma i šovinizma, razotkrivajući korupciju buržoaske vlasti i štampe, što mu je priskrbilo titulu “buntovnog akademika”. Djela: zbirka pjesama “Zlatne pjesme”, romani “Zločin Silvestra Bonara”, “Savremena istorija”, “Crveni grimiz”, “Bogovi su žedni”, “Pobuna anđela”, “Taida”, “Epikuruov vrt”, “Mišljenja opata Zeroma Koanjara”, “Pingvinsko ostrvo Padok”, “Ostrvo pingvina”, “Ostrvo pingvina”

1859 – Umro je francuski istoričar i političar Aleksis Kler Tokvil, protivnik revolucionarnih društvenih promena, koji je u velikoj meri uticao na građanske istoričare 19. i 20. veka. Djela: “Demokratija u Americi”, “Stari režim i revolucija”.

1862. – Francuski car Charles Louis Napoleon III Bonaparte objavio je rat meksičkom predsjedniku Benitu Pablu Huarezu, ali se ratna avantura nije isplatila. Francuska intervencionistička vojska postavila je austrijskog nadvojvodu Maksimilijana Habsburškog za cara Meksika, što je izazvalo krvavi građanski rat nakon povlačenja francuskih trupa 1867.

1867. – Rođen je američki pilot i konstruktor aviona Vilbur Rajt, pionir vazduhoplovstva, koji je 1903. godine, zajedno sa bratom Orvilom, izvršio prvi let u istoriji vazduhoplovstva na avionu sopstvene konstrukcije. Let je trajao 59 sekundi, a letelica je preletela 285 metara. Godine 1905. braća Rajt su izgradila avion koji je preleteo 39 kilometara. Godine 1909. osnovali su kompaniju “American Wright Company” za proizvodnju aviona i iste godine isporučili prvi borbeni avion “Signal Corps First” američkoj vojsci.

1871. – Pariska komuna donijela je “Uredbu o napuštenim preduzećima” kojom su sva preduzeća čiji su vlasnici pobjegli iz Pariza predata radnicima. Time je proletarijat prvi put u istoriji dao pravo da upravlja fabrikama i drugim preduzećima.

1889 – Rođen engleski filmski glumac, scenarista, režiser i producent Čarls Spenser Čaplin, poznat kao Čarli Čaplin, jedan od pionira kinematografije i najvećih umetnika u istoriji filma. Otišao je u SAD 1910. godine i prvi put igrao u filmskim burleskama Maksa Seneta, ali se brzo osamostalio i stekao svjetsku slavu kao sentimentalni lutajući klovn. Njegov nesvakidašnji humanizam, izgrađen u teškoj mladosti – izražen zlim namjerama – svima je jasno pokazao snagu filmskog govora i njegovu moć u afirmaciji univerzalnih ljudskih vrijednosti. Iako lično nikada nije izrazio politički radikalizam, njegov filmski opus bio je dovoljan razlog da postane žrtva američkog republikanskog senatora Josepha McCarthyja u vrijeme antikomunističke histerije u SAD-u. Zbog toga je 1952. emigrirao u Švicarsku, gdje je i umro 1977. Tokom 40 godina snimio je 75 kratkih i igranih filmova, a 1972. dobio je nagradu “Oscar” za životno djelo. Filmovi: “Idila u polju”, “Pseći život”, “Tiha ulica”, “Hodočasnik”, “Dječak”, “Potjera za zlatom”, “Cirkus”, “Svjetla grada”, “Moderna vremena”, “Veliki diktator”, “Gospodin Vedu”, “Jedan kralj u Njujorku”, “Svjetla pozornice”, “Grof Hong Kong”.

1921. – Rođen je Peter Ustinov, britanski glumac, reditelj i pisac rusko-francuskog porijekla, ambasador dobre volje UNICEF-a i UNESCO-a. Pre Drugog svetskog rata, uglavnom je igrao u pozorištu u svojim komedijama: “Ljubav četiri pukovnika”, “Romanov i Julija”, “Foto-finiš”, “Deseta simfonija”. Napisao je i autobiografiju “Dearzme”. Filmovi: “Quo Vadis”, “Spartak”, “Topkapi”. “Ljubičasti taksi”.

1922. – Potpisan je njemačko-sovjetski sporazum, poznat kao Drugi Rapalski ugovor, kojim je SSSR priznat kao “velika sila”, a zemlje potpisnice su se odrekle međusobnih pretenzija i stvorile temelje za uspostavljanje diplomatskih odnosa.

1944. – Beograd je tokom Drugog svetskog rata, na pravoslavni Uskrs, bombardovala saveznička američka i britanska avijacija, navodno da bi uništila vojno-privredne objekte i zgrade u kojima su Nemci smestili administraciju. U napadu je učestvovalo 130 bombardera, a sutradan skoro 600. Bombe su bačene po sistemu “tepih”, široko pokrivajući stambena područja, ubivši najmanje 1.160 civila, šest puta više od okupatorskih vojnika.

[1945-AmeričketrupepridružilesuseDrugomsvjetskomratuunjemačkomgraduNirnbergu[1945-AmeričketrupeuDrugomsvjetskomratuušlesuunjemačkigradNürnberg

1947 – Više od 500 ljudi poginulo je u gradu Teksasu, u istoimenoj američkoj državi, od eksplozije francuskog kamiona napunjenog nitrotoluenom.

1951 – Britanska podmornica “Afray” potonula je u kanalu Lamanš, pri čemu je poginulo 75 ljudi.

1970. – Snježna lavina zatrpala je dječiji sanatorijum u Salansu u francuskim Alpima i ubila 72 osobe.

1975. – Umro je indijski filozof i državnik Savepali Radhakrishnan, profesor filozofije na univerzitetima u Madrasu, Kalkuti, Čikagu i Oksfordu, ambasador u Moskvi 1939. godine, potpredsednik Indije od 1952. i predsednik od 1962. do 1962. godine, uglavnom se bavio istorijom. filozofije i kulture, te mogućnost objedinjavanja civilizacijskih i kulturnih vrijednosti Istoka i Zapada. Koristeći komparativni metod u istoriji filozofije, pokušao je da pokaže značajnu ulogu indijskog nasleđa u mogućem kulturnom preporodu jedinstvene svetske kulture. Djela: “Indijska filozofija”, “Istočna religija i zapadna misao”, “Religija i društvo”, “Kalki ili budućnost civilizacije”, “Istorija istočne i zapadne filozofije”.

1988 – Izraelski komandosi u Tunisu ubili vojnog komandanta Palestinske oslobodilačke organizacije Khalila al-Wazira, poznatog kao Abu Džihad, zamjenika Jasera Arafata.

1991. – Umro je engleski režiser David Lynn, autor spektakularnih i tehnički izvrsnih filmova o osnovnim ljudskim emocijama u pozadini velikih istorijskih događaja. Filmovi: “Kratak susret”, “Veliko očekivanje”, “Oliver Twist”, “Madeleine”, “Hobsonov izbor”, “Most na rijeci Kwai” /Oscar/, “Lawrence of Arabia” /Oscar/, “Doktor Živago” /Oscar/, “Journey to India”, “Journey to India”.

1992. – Košarkaši beogradskog “Partizana” u Istanbulu postali su šampioni Evrope pobedom nad “Huventudom” iz Barselone sa 71:70 /40:34/.

1994. – PVO Vojske Republike Srpske oborila je kod Goražda britanski avion Si Harrier. Tvrdeći da štite snage UN-a, NATO avioni su 10. aprila 1994. godine počeli bombardirati vojne i civilne srpske ciljeve u blizini Goražda, pritekavši u pomoć muslimanima koji su bili u velikoj opasnosti nakon neuspjele ofanzive iz “zaštićene zone” na koju NATO nije odgovorio. Kasnije se ispostavilo da srpska artiljerija nije pogodila grad, odnosno da “plavi šlemovi” nisu bili ugroženi.

1994. – Umro je američki pisac afričkog porijekla Ralph Waldo Ellison, čiji je roman “Nevidljivi čovjek” jedan od najupečatljivijih u američkoj književnosti nakon Drugog svjetskog rata. Glavna tema njegovog jedinog romana je potraga za vlastitim identitetom, a glavni lik – crnac – predstavljen je kao arhetipski model čovjeka koji ostaje nevidljiv jer mu društvo uskraćuje pravo na samodefiniranje. Djelo je napisano na izuzetno sugestivan način, s mnogo naturalističkih detalja. Napisao je i knjigu eseja “Sjena i rang”.

2003. – Potpisivanjem Atinske deklaracije u Evropsku uniju primljene su Kipar, Estonija, Litvanija, Letonija, Mađarska, Češka, Slovačka, Slovenija, Malta i Poljska.

2006. – U najvećem jasenovačkom stratištu – Donjoj Gradini, kod Kozarske Dubice, služen je pomen žrtvama Srba, Jevreja, Roma i antifašista u ustaškom logoru Jasenovac od 1941. do 1945. godine.

2008 – Umro je Edvard Lorenc, američki matematičar i meteorolog, tvorac teorije haosa i efekta leptira.

2012 – U Kragujevcu je svečano otvorena fabrika “Fiat automobili Srbija”, projekat Vlade Srbije i italijanskog “Fijata”.

2014 – Južnokorejski trajekt sa 476 ljudi, većinom srednjoškolaca, potonuo je u velikoj pomorskoj nesreći. Samo 172 osobe su spašene, uključujući 13 članova posade.

2016 – U razornom zemljotresu u Ekvadoru poginulo je 668 ljudi, a povrijeđeno 16.600. Epicentar zemljotresa, najjačeg koji je pogodio Ekvador od 1979. godine, bio je 27 kilometara jugoistočno od Muisnea na sjeveru zemlje, a najteže pogođeni grad Pedernales je gotovo uništen.

2017 – U Turskoj je referendumom izmijenjen Ustav i uveden predsjednički sistem vlasti.

2021 – Raul Castro je na sjednici Kongresa Kube objavio da se povlači iz politike i sa mjesta generalnog sekretara stranke. Ostavkom Raula Kastra okončana je era tokom koje je Kubu vodio njegov brat Fidel, a potom Raul, počevši od 1959. godine.

2023 – Njemačka gasi posljednja tri aktivna nuklearna reaktora, tvrdeći da se rizici nuklearne energije ne mogu kontrolisati.