Desilo se to danas, 12. februara

Danas je četvrtak, 12. februar, 43. dan 2026. godine.

Do kraja godine ima 322 dana.

1804. – Umro je njemački filozof Imanuel Kant, osnivač njemačke klasične filozofije. Njegovo učenje ima tri bitne karakteristike: “kopernikanski zaokret”, “kritičnost” i “prvenstvo praktičnog nad teorijskim umom”. Kao znak prvog, pošao je od pretpostavke da se predmetima mora upravljati prema znanju, a ne obrnuto, odnosno da su ljudske spoznajne moći nezavisne od iskustva i da je čovjek “zakonodavac prirode”. Pod drugim je mislio na neophodnost transcendentalnog ispitivanja ljudskih moći u vidu pitanja “šta mogu da znam” i “šta da radim”. Primat praktičnog nad teorijskim umom proizašao je iz nemogućnosti izvođenja “zakona slobode” iz nužnosti, odnosno iz “prirodnih zakona”, odnosno uma iz čulnosti i razuma. Iznio je i hipotezu o prirodnom porijeklu Zemlje i nebeskih tijela – Kantovu kosmogonijsku hipotezu. Djela: “Kritika čistog uma”, “Kritika praktičnog uma”, “Kritika razumne moći”, “Opšta istorija prirode i teorija neba”.

1809. – Rođen je engleski biolog Čarls Robert Darvin, tvorac teorije evolucije živih bića, koja je u njegovu čast nazvana darvinizam. Studirao je medicinu, a potom teologiju. Tokom ekspedicije sa brodom “Bigl” od 1831. do 1836. godine prikupio je ogromnu količinu naučnog materijala, a putovanje je opisao u knjizi “Putovanje prirodnjaka oko sveta”. Na obalama Južne Amerike i na ostrvima u Tihom okeanu proučavao je geološke formacije, biljke i životinje i zaključio da se organizmi postepeno mijenjaju. Nakon 22 godine rada objavio je epohalno djelo “Porijeklo vrsta prirodnom selekcijom” u kojem je razvio svoju tezu o evoluciji. “Porijeklo vrsta” revolucionirao je biologiju, ali je izazvao žestoke napade iz crkvenih krugova. Ostala djela: “Varijabilnost životinja i biljaka u domaćim uslovima”, “Poreklo čovjeka”.

1809. – Rođen je američki državnik Abraham Linkoln, predsjednik SAD-a od 1860. do 15. aprila 1865. godine, kada ga je u Washingtonu ubio fanatični pobornik ropstva. Prije nego što je izabran za šefa države, bio je farmer, drvosječa, brodovlasnik, upravnik pošte, advokat, kongresmen. Pripadao je republikanskoj stranci, stranci industrijske buržoazije, koja je bila za ukidanje ropstva. Od 1861. do 1865. vodio je rat protiv otcijepljenih južnih država SAD-a, gdje su vlasnici plantaža htjeli zadržati crne robove za besplatan rad.

1818 – Čile je proglasio nezavisnost od Španije.

1832. – Pacifička ostrva Galapagos su pripojena Ekvadoru.

1851 – Edward Hargraves pronašao je zlato u Summerhill Creeku u Novom Južnom Velsu, što je izazvalo “zlatnu groznicu” u Australiji.

1863. – Miša Anastasijević poklonio je srpskoj vladi zgradu za univerzitet u Beogradu – današnju Kapetan-Mišinu zgradu.

1882 – Rođen je srpski slikar Ljubomir Ivanović, začetnik srpske grafike. Nakon studija na Državnoj akademiji u Minhenu, bio je profesor na Umetničkoj školi u Beogradu. U srpskom slikarstvu crtež se od pomoćne slikarske discipline razvio u samostalno umetničko delo. Njegovi izvanredni realistični crteži, sa motivima iz raznih krajeva naše zemlje, pored umjetničke vrijednosti imaju i izuzetnu dokumentarnu vrijednost. Napravio je dve linorezne karte: „Stari Pariz“ i „Iz naših krajeva“ i tri albuma crteža olovkom: „Iz južne Srbije“, „Regije Šumadije i južne Srbije“ i „Jugoslovenski krajevi“.

1912. – Pu Ji, posljednji kineski car iz dinastije Mandžu, abdicirao je, nakon čega je Kina postala republika sa Sun Jat Senom kao predsjednikom. Kada je Japan 1932. godine stvorio satelitsku državu Manchukuo od severoistočnih kineskih provincija, Pu Yi je “vraćen” na tron, postavši marioneta osvajača. Poslije Drugog svjetskog rata osuđen je, ali kako je u zatvoru “shvatio” svoju grešku, pomilovan je i imenovan za člana Nacionalnog kongresa 1962. godine.

1923 – Rođen je italijanski filmski režiser Đanfranko Korsi, poznat kao Franko Zefireli, koji je režirao i opere i muzičke drame. Posebno je cijenjen za postavke drama Vilijema Šekspira, kojima je ostao vjeran, a svoja djela adaptirao je za filmove “Ukroćenje goropadne” i “Romeo i Julija”.

1942 – Prilikom bekstva iz logora Crvenog krsta kod Niša, tokom Drugog svetskog rata, u obračunu sa Nemcima ubijena su 42 logoraša, a 105 ih je pobeglo. Nemci su u znak odmazde ubili 850 ljudi. Kroz logor je tokom rata prošlo oko 30.000 ljudi, a više od 10.000 je strijeljano na brdu Bubanj.

1949. – U Beogradu je počela nastava na Akademiji pozorišne umetnosti, osnovanoj 1948. godine.

1953 – SSSR je prekinuo diplomatske odnose sa Izraelom nakon bombardovanja sovjetske ambasade u Tel Avivu.

1961. – Umro je srpski pesnik Branko Miljković, liričar snažnog intelektualnog pogleda na svet, opsednut dramom postojanja i njenim filozofskim aspektom. Pisanjem se počeo baviti još kao gimnazijalac, a 1957. godine objavio je prvu zbirku pjesama “Uzalud je budim”. Inspirisao je prevode savremenih ruskih i francuskih pesnika. Ostala djela: zbirke pjesama “Poreklo nade”, “Vatra i ništa”, “Krv koja sveti”, “Pjesme”, “Smrt protiv Smrti” /sa Blazom Šćepanovićem/.

1973 – Sjeverni Vijetnam oslobodio je prvu grupu američkih ratnih zarobljenika tokom Vijetnamskog rata.

1974. – U Moskvi je uhapšen ruski pisac Aleksandar Solženjicin, dobitnik Nobelove nagrade za književnost, a sutradan mu je oduzeto sovjetsko državljanstvo i protjeran iz zemlje, nakon čega je dvije decenije proveo u egzilu.

1979. – Umro je francuski filmski režiser Žan Renoar, sin slikara Ogista Renoara, tvorca poetskog filmskog realizma. U njegovim filmovima miješali su se san i stvarnost, radost i tuga svakodnevice. U skladu sa anarhističkim stavom prema građanskom licemjerju, prije Drugog svjetskog rata snimio je nekoliko antiratnih filmova, koji su snažno uticali na duhovno stanje nacije. Napisao je knjige “Renoir, moj otac” i “Moj život i moji filmovi”. Filmovi: “Nana”, “Kučka”, “Madame Bovary”, “Tony”, “Zločin gospodina Langea”, “Izlet”, “Velika iluzija”, “Marseljeza”, “Čovjek-zvijer”, “Pravila igre”, “Močvara”, “Ova zemlja je moja”, “Žena na obali”, “Rijeka i Canreman”, “Feon, F. Doktor” Cordelier, “Doručak na travi”.

1979 – U Rodeziji je poginulo 59 ljudi u putničkom avionu “Er Rodezija”, koji su oborili gerilci.

1984. – Umro je argentinski pisac Hulio Kortazar, jedan od najznačajnijih latinoameričkih pisaca, majstor kratke priče. Motivi igre, rituala i mita svrstali su ga među najveća imena svjetske književnosti. U njegovoj prozi dominiraju egzistencijalistički i kosmopolitski tonovi, čiji je glavni cilj potraga za individualnim i nacionalnim identitetom. Probleme komunikacije i usamljenosti u megalopolisima Amerike i Evrope rješavao je neočekivanim fantastičnim zaokretima, u širokom spektru tema, od preispitivanja umjetnosti i stvarnosti do angažiranih društveno-političkih sadržaja. Djela: zbirke pripovijedaka “Tajno oružje”, “Kraj igre”, “Sve vatre su vatra”, “Neko ko ide ovamo”, “Tako volimo Glendu”, “Gonič”, romani “Škola”, “Manuelova knjiga”, književni eseji “Posljednji krug”, “Istorija kronopija”, “A8 i svetski dan”, 08. putopis. “Autonauti kosmopata”.

1986. – SAD su SFRJ izručile hrvatskog ratnog zločinca Andriju Artukovića, ministra unutrašnjih poslova ustaške NDH. Suđenje u Zagrebu pretvorilo se u farsu, jer mu se nije sudilo za zločin genocida i ubistvo više od 700.000 Srba, Jevreja i Roma u Drugom svjetskom ratu, već samo za pojedinačne zločine.

1990 – Carmen Lawrence postala je premijerka Zapadne Australije, prva žena na čelu vlade australske države.

1996 – Jaser Arafat preuzeo dužnost prvog palestinskog predsjednika.

1997 – Hwang Jang Jop, bliski saradnik sjevernokorejskog predsjednika Kim Džong Ila, zatražio je politički azil u Južnoj Koreji u južnokorejskoj ambasadi u Pekingu.

1999 – Američki Senat je velikom većinom glasao protiv opoziva američkog predsjednika Billa Clintona, presudivši o skandaloznoj aferi između američkog predsjednika i pripravnice u Bijeloj kući Monike Lewinsky.

2004 – Svjetska zdravstvena organizacija potvrdila je testove koji su dokazali da se smrtonosni ptičji grip, koji je ubio mnogo ljudi, ne može prenijeti s osobe na osobu.

2012 – Grčki parlament usvojio ključne mjere štednje i zakon o otplati duga koje su zahtijevali strani kreditori kako bi se omogućilo Grčkoj da izbjegne bankrot. U masovnim neredima koji su uslijedili nakon mirnih demonstracija tokom zasjedanja Skupštine, spaljeno je 45 zgrada, uključujući dva istorijska bioskopa, a u centru Atine srušeno je na desetine prodavnica i kafića. U neredima je povrijeđeno više od 120 ljudi.

2016 – Susret patrijarha Ruske pravoslavne crkve Kirila i poglavara Katoličke crkve pape Franje – prvi susret velikodostojnika dvije najveće crkve nakon raskola 1054. godine.

2019 – Prespanski sporazum zvanično je stupio na snagu, kojim je zvanično promenjeno ime zemlje u Republika Severna Makedonija.

2024 – Evropski savet odobrio je rezoluciju kojom se pruža pravni osnov za korišćenje zarade od zamrznutih ruskih fondova za Ukrajinu.