Desilo se to danas, 22. aprila

Danas je srijeda, 22. april, 112. dan 2026. godine.

Do kraja godine ima 253 dana.

1451. – Rođena je španska kraljica Izabela Prva katolkinja, kraljica Kastilje od 1474., čijom se udajom za Fernanda II 1479. Kastilja sjedinila sa Aragonom i nastala je Španija. Nastojeći da ojačaju Rimokatoličku crkvu i monarhiju, 1480. godine osnivaju zloglasni sud inkvizicije, a 1492. proteraju Jevreje iz Španije. Oni su pobjednički okončali borbu s Maurima 1492. godine, protjeravši ih iz južne španske pokrajine Granade. Iste godine opremili su ekspediciju Kristofora Kolumba, španjolskog moreplovca italijanskog porijekla, koji je otkrio Ameriku, a 1503. godine od Francuske je osvojio Napuljsko kraljevstvo.

1529. – U Saragosi je potpisan ugovor kojim su Španija i Portugal odredile granice interesnih zona u Tihom okeanu.

1724. – Rođen njemački filozof Imanuel Kant, profesor Univerziteta u Kenigsbergu, osnivač njemačke klasične filozofije, čija učenja imaju tri bitne karakteristike: kopernikanski zaokret, kritiku i primat praktičnog nad teorijskim umom. Kao znak prvog, pošao je od pretpostavke da se predmetima mora upravljati prema znanju, a ne obrnuto, odnosno da su ljudske spoznajne moći nezavisne od iskustva i da je čovjek zakonodavac prirode. Pod drugim je mislio na neophodnost transcendentalnog ispitivanja ljudskih moći u obliku pitanja “šta /kao čovjek/ mogu znati?” i “šta /kao mentalno biće/ treba da radim?”. On je primat praktičnog uma izveo iz nemogućnosti da se zakon slobode izvede iz nužnosti, odnosno iz zakona prirode, ili uma iz čulnosti i razuma. Iznio je i hipotezu o prirodnom porijeklu Zemlje i nebeskih tijela – Kantovu kosmogonijsku hipotezu. Djela: “Kritika čistog uma”, “Kritika praktičnog uma”, “Kritika razumne moći”, “Opšta istorija prirode i teorija neba”.

1766. – Rođena je francuska spisateljica Ana Luiz Žermen Neker, baronica od Štal-Holštajna, poznata kao gospođa de Stal, čija je knjiga “O Nemačkoj” značajno uticala na razvoj romantizma. Njen salon u Parizu bio je jedno od najvažnijih sastajališta intelektualaca krajem 18. veka. Kao protivnica francuskog cara Napoleona I, emigrirala je iz Francuske, a potom živjela u Njemačkoj, Italiji, Rusiji i Švedskoj. Ostala djela: romani “Delfina”, “Korina”.

1822 – Turska flota je zauzela grčko ostrvo Hios i masakrirala hrišćansko stanovništvo.

1838 – Britanski brod “Sirius” prvi je prešao Atlantski okean, koristeći samo parni pogon. Putovanje od britanske luke Cork do američke luke New York trajalo je 18 dana i deset sati.

1870. – Rođen Vladimir Iljič Uljanov – Lenjin, vođa Oktobarske revolucije u Rusiji 1917. godine, prvi sovjetski vođa, vladar i tvorac sistema koji je omogućio decenije terora poznatog kao “staljinizam”. Kao zakleti neprijatelj demokratije, uspostavio je autoritarne odnose u boljševičkoj partiji i “diktaturu proletarijata” u društvu. Djela: “Šta su ‘prijatelji naroda’ i kako se bore protiv socijaldemokrata?”, “Razvoj kapitalizma u Rusiji”, “Zadaci ruskih socijaldemokrata”, “Šta raditi?”, “Korak naprijed, dva nazad”, “Dvije taktike socijaldemokratije u demokratskoj revoluciji”, “Ruski socijaldemokratski program”, “Agrarni socijaldemokratski program” empiriokritika“, „Socijalizam i rat“ /sa Grigorijem Zinovjevom/, „Imperijalizam kao najviša faza“ kapitalizma“, „Aprilske teze“, „Država i revolucija“, „Proleterska revolucija i otpadnik Kaucki“, „Infantilna bolest ’levičara’ u komunizmu“.

1876. – Rođen je austrijski doktor Robert Baranji, dobitnik Nobelove nagrade za medicinu 1914. Rasvijetlio je funkciju vestibularnog aparata – organa koji reguliše ravnotežu ljudskog tijela i mišićnog tonusa. Doprinio je i boljem razumijevanju funkcije malog mozga i liječenju nekih bolesti tog dijela mozga.

1889. – Vlada SAD proglasila je teritoriju Oklahoma, ukradenu od Indijanaca, otvorenom za bijele naseljenike, a najmanje 50.000 ljudi na nju je pohrlilo prvog dana.

1892 – Umro je Eduard Lalo, francuski kompozitor španskog porekla, koji je komponovao emotivna dela na romantičan način. Djela: opera “Kralj Isa”, “Španska simfonija” za violinu i orkestar, “Koncert za violončelo i orkestar u D-duru”.

1904. – Rođen je američki atomski fizičar Robert Openheimer, koji je vodio razvoj prve atomske bombe tokom Drugog svjetskog rata. Na poziv američkog ratnog ministarstva, napustio je Univerzitet 1942. i do 1945. vodio laboratoriju za pravljenje bombi u Los Alamosu. Od 1953. godine bio je pod sumnjom da održava veze sa komunistima i zabranjeno mu je da radi na atomskim programima, jer se protivio razvoju hidrogenske bombe i zalagao za mirnu upotrebu nuklearne energije. Rehabilitiran je 1963.

1915. – Njemačka vojska je prvi put u Prvom svjetskom ratu upotrijebila otrov na Zapadnom frontu kod Ypresa.

1916 – Rođen Jehudi Menuhin, američki violinista jevrejskog porekla, jedan od najvećih violinista 20. veka. Počeo je da svira sa pet godina i već kao “čudo od deteta” napravio je svetsku karijeru – njegovu interpretaciju “Koncerta za violinu” Feliksa Mendelsona, kojom se sa sedam godina predstavio publici na koncertu u San Francisku, muzički kritičari ocenili su senzacionalnom. Godine 1963. osnovao je “Školu Yehudi Menuhin” za muzički nadarenu djecu.

1933 – Umro je engleski inženjer Frederik Henri Rojs, koji je sa Čarlsom Rolsom 1906. osnovao automobilsku kompaniju “Rols-Rojs”, čija su vozila bila neprevaziđena po luksuzu i kvalitetu. “Rolls-Royce” proizvodi i avionske motore.

1941 – Nemački komandant general Helmut Forster saopštio je tokom Drugog svetskog rata da je preuzeo okupacionu upravu u Srbiji.

1944 – Diverzantska grupa Devetog korpusa Jugoslovenske armije u Drugom svetskom ratu minirala je nemački oficirski dom u Trstu. U eksploziji je poginulo oko 150 njemačkih oficira i podoficira, a oko 200 je ranjeno. Kao odmazdu, nacisti su tamo ubili 51 taoca.

1944. – Na aerodromu Benin kod Bengazija u Libiji tokom Drugog svetskog rata formirana je Prva avijaciona eskadrila Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije, koja je imala 16 borbenih aviona “Spitfajer”.

[1945-HiljadusedamdesetitripreživjelalogorašaučuvenomMustafinomlogoru”Jasenovac”pokušalajeočajničkinapadnastražareiponovoizabralaioslobodilanjihsamo169kojisuuspjeliunajvećojtajnoj”fabricismrti”naBalkanutokomDrugogsvjetskograta[1945-Tisućusedamdesettrojepreživjelihlogorašauzloglasnomustaškomlogoru”Jasenovac”pokušaloseuočajničkomnapadunastražareizboritizaslobodunosamonjih169uspjelojeUtojnajvećoj”tvornicismrti”naBalkanutijekomDrugogsvjetskogrataustašesuodljeta1941do30travnja1945ubilenajmanje700000SrbaŽidovaiRoma

[1945–BanjalukususuoslobodilejediniceDesetekrajiškedivizijetokomDrugogsvetskograta[1945–BanjalukusuuDrugomsvjetskomratuoslobodilejediniceDesetekrajiškedivizije

1969 – Britanac Robin Knox-Johnston, nakon 312 dana plovidbe iz luke Falmouth, završio je prvo putovanje oko svijeta sa jednim članom posade.

1992. – Eksplozije u kanalizacionom sistemu u meksičkom gradu Gvadalahara ubile oko 200 ljudi.

1994. – Umro je bivši američki predsjednik Richard Millhouse Nixon, jedini šef države u istoriji SAD koji je podnio ostavku pod prijetnjom opoziva. Predsjednik SAD-a je postao 1969. godine, a ponovo je izabran 1972. godine, ali nije završio svoj četverogodišnji mandat, jer je 1974. podnio ostavku zbog skandala “Watergate”. Bio je primoran da podnese ostavku kada se pokazalo da je uoči predsjedničkih izbora 1971. godine, kao kandidat Republikanske stranke, naredio špijuniranje suparničke Demokratske stranke. Naslijedio ga je potpredsjednik Gerald Ford, koji ga je potpuno pomilovao. Nixon je bio potpredsjednik SAD-a od 1953. do 1960. godine, kada je izgubio predsjedničke izbore od Johna Kennedyja. On je normalizovao odnose sa Kinom 1972. nakon tajne diplomatije specijalnog savetnika Henrija Kisindžera.

1995 – Ruandska vojska kojom dominiraju Tutsi otvorila je vatru na pripadnike rivalskog plemena Hutu u izbjegličkom kampu Kibeho, ubivši oko 2.000 ljudi.

1997. – Peruanska vojska upala je u rezidenciju japanskog ambasadora u Limi, oslobodivši 70 talaca koje su četiri mjeseca držali gerilci lijevog pokreta “Tupac Amaru”. Tokom akcije ubijen je jedan talac, tri vojnika i svih 14 gerilaca.

1999 – Prilikom napada na civilne ciljeve na području Vranja, NATO avijacija ubila je sedamnaestogodišnjeg Dalibora Tasića iz Šoderca, sela u blizini tog grada na jugu Srbije.

1999. – NATO avioni sa tri projektila uništili su napuštenu rezidenciju predsednika SR Jugoslavije Slobodana Miloševića u beogradskom naselju Dedinje. Prelepu vilu u Rumunskoj 15 /posle Drugog svetskog rata ulica je preimenovana u Užičku/ sagradio je 1933. godine vlasnik više rudnika – inženjer Aleksandar Acović.

2004 – U nesreći na željezničkoj stanici u Sjevernoj Koreji poginulo je 150 putnika, dok je više od 1.000 povrijeđeno. Uzrok nesreće je eksploziv utovaren u vagone.

2007. – U požaru u Domu za nezbrinutu djecu “Bjelave” u Sarajevu izgorjelo je pet beba, dok je 20 djece povrijeđeno.

2011 – U sukobima između kršćana i muslimana u sjevernom, muslimanskom dijelu Nigerije, nakon izbora na kojima je Christian Goodluck Jonathan izabran za predsjednika, poginulo je 246 ljudi.

2025 – Izraelski istoričar Gideon Grejf rekao je da je u koncentracionom logoru Jasenovac brutalno ubijeno 700.000 Srba, Jevreja i Roma.

2025 – Islamski militanti ubili 26 turista u Kašmiru, dok je 20 ljudi ranjeno. Napad se dogodio u popularnom turističkom centru Pahalgam, oko 90 kilometara od Srinagara. Napadači su bili pripadnici pakistanske terorističke mreže Lashkar-e-Taiba.