Arhiv Republike Srpske: Otvorena izložba “Štampa u Bosanskoj Krajini”.

BANJALUKA – Izložba “Štampanje u Bosanskoj Krajini (1906-1941)”, autora Bojana Stojnića, povodom 120 godina od pokretanja prvog lista u Banjoj Luci (1906-2026) i Dana Arhiva Republike Srpske (20. aprila, 20. aprila) otvorena je u ponedjeljak u Arhivu Republike Srpske izložba20 u Arhivu Republike Srpske. Srpska.

Prije svečanog otvaranja prisutnima se u dvorištu ove ustanove obratio Bojan Stojnić, direktor Arhiva Republike Srpske.

“Na razvoj štampe u Bosanskoj krajini uticala su tri bitna faktora: adekvatni tehnički uslovi, odgovarajući društveno-politički uslovi i razvijena građanska klasa predvođena inteligencijom. Prvi faktor ispunili su Banjaluka i Bosanska krajina u drugoj polovini 19. vijeka otvaranjem prvih štampara, a ispunjenje preostale dvije preostale dvije bosanskohercegovačke uprave još su na početku bosanskohercegovačke vladavine morale doživjeti. U Hercegovini štampa je bila slabo razvijena, a na taj nerazvijenost je u velikoj mjeri uticala društvenost, u prvoj nepismenosti, naslijeđena iz turskih vremena”, rekao je Stojnić.

Osim toga, dodao je, na zaostalost štampe uticali su i politički razlozi.

“Okupatorske vlasti u Bosni i Hercegovini su u početku suzdržavale pisanu riječ, znajući ‘kako je ona propagandno sredstvo za kulturni, društveni i politički ustanak narodnih masa’. Prve novine u Bosni i Hercegovini su se pojavile nakon gušenja Hercegovačkog ustanka 1882. godine. Iza njih je veliki broj finansijskih vlasti. ‘uz obavezu da za vrijeme Kalajevog režima u BiH sve novine, osim mostarskih ‘srpskih novinara’, dobijale su novčanu pomoć od države”, rekao je Stojnić, pojašnjavajući da je 1907. godine donesen Zakon o štampi u BiH, kada je, kako je rekao, formalno proglašena sloboda štampe i legalizovana cenzura. Sve novine u Bosanskoj krajini za vrijeme austrougarske vladavine, kako je dodao Stojnić, bile su srpske i nenacionalne.

„Muslimani i Hrvati će svoje listove pokrenuti tek u Kraljevini SHS“, precizirao je Stojnić, ističući da su Petar Kočić, Kosta Majkić i Vladislav Skarlić, zajedno sa Vasom Glušecom, formirali banjalučki intelektualno-politički krug, koji je djelovao pri listu „Otadžbina“, čiji je prvi broj izašao na Vidov7 dan1907.

Nakon Stojnićevog uvoda, u kojem se dotakao istorije štamparstva, kao i Arhiva Republike Srpske koji se bavi proučavanjem ove društvene djelatnosti, prisutnima se obratio Borivoje Golubović, ministar prosvjete i kulture Republike Srpske, koji je izložbu proglasio otvorenom.

“Velika mi je čast i zadovoljstvo da vas danas pozdravim povodom značajnog jubileja – 120 godina od pokretanja prvog lista u Banjaluci, kojim se 2026. godina obilježava kao važna prekretnica u kulturnoj i društvenoj istoriji našeg grada. Ovaj jubilej obilježavamo u danima kada Arhiv Republike Srpske, koji ovom događaju daje dodatnu težinu”, rekao je Golubović, obilježavaju dodatnu težinu ovog događaja. dodajući da je ova izložba. rezultat je ozbiljnog naučnoistraživačkog rada i posvećenosti očuvanju naše kulturne baštine.

Podaci koji su pred nama, nastavio je Golubović, svjedoče o izuzetno živoj i razvijenoj štampariji u Bosanskoj Krajini u prvoj polovini 20. stoljeća.

“U periodu od 1906. do 1941. godine pokrenuto je čak 87 listova i časopisa, različitog sadržaja i usmjerenja. Najveći broj njih izlazio je u Banjaluci, koja se na taj način potvrđuje kao značajan kulturni i društveni centar ovog kraja. Raznovrsnost štampe – od informativne i političke, preko književno-kulturne, preko književne i kulturno – stručne, na sceni snažno govori o satiričnoj i scenskoj javnosti tog vremena. istovremeno predstavlja dragoceno svedočanstvo društvenih trendova, ideja i identiteta koji su oblikovali ovaj prostor“, rekao je Golubović otvarajući izložbu.

Uz izložbu, izašlo je i drugo izdanje knjige “Štampa u Bosanskoj krajini 1906-1941”, koja ima manje izmjena i dopuna u odnosu na prvo izdanje objavljeno prije deset godina. Ova knjiga, kako je zaključeno na otvaranju izložbe, postala je nezaobilazan priručnik za studente društvenih, humanističkih i političkih nauka, ali i za sve koji se bave istorijom štampe, političkom i društvenom istorijom u Bosni i Hercegovini.