Desilo se to danas, 19. aprila

Danas je nedelja, 19. april, 109. dan 2026. godine.

Do kraja godine ima 256 dana.

1588. – Umro Paolo Veronese /Cagliari/, talijanski slikar.

1689. – Umrla je švedska kraljica Kristina Augusta, okončavši rat sa Danskom 1644. i Tridesetogodišnji rat 1648., čime je Švedska postala velika sila, a Baltik “Švedsko more”. Kraljica je postala 1632. u dobi od osam godina, a krunisana je 12 godina kasnije. Kao jedna od najobrazovanijih žena u Evropi, bila je zaštitnica naučnika i pisaca i na dvoru je okupljala učene ljude, uključujući francuskog filozofa Rene Descartesa. Nakon što je 1654. godine bila prisiljena da abdicira zbog tajnog prelaska u rimokatoličku vjeru, putovala je Evropom sa svojim ljubavnikom, kojeg je kasnije ubila, i nastanila se u Rimu, gdje je i umrla.

1770 – Britanski istraživač James Cook otkrio je istočnu obalu Australije i nazvao je Južni Vels.

1775 – Američki rat za nezavisnost počeo je porazom Britanaca kod Leksitona i Konkorda.

1783 – Američki Kongres objavio je da je rat za nezavisnost od Velike Britanije završen pobjednički.

1824 – Umro je engleski pisac Džordž Gordon Bajron, jedan od osnivača evropskog romantizma. Njegova poezija oličavala je slobodni ljudski duh u pobuni protiv poretka, što ga je učinilo veoma uticajnim i popularnim među evropskim narodima pod jarmom strane vlasti ili domaćeg despotizma. Razočaran, 1816. godine napušta Englesku i stvara svoja najveća djela u Italiji: “Childe Hallord”, “Cain”, “Manfred”, “Don Juan”. Godine 1823. otišao je u pomoć Grcima u borbi za oslobođenje od Turaka, ali se ubrzo razbolio od malarije i umro, ne ostvarivši ideal borbe za slobodu grčkog naroda.

1881 – Umro je 1862. a od 1874. do 1880. engleski državnik Benjamin Disrael, osnivač i vođa konzervativaca, koji je 1877. započeo osvajački rat protiv Bura, osvojio Avganistan i osvojio Kipar. Bio je protivnik Rusije i Francuske, a podržavao je Austrougarsku i Osmansko carstvo.

1882 – Umro je engleski prirodnjak Čarls Robert Darvin, tvorac teorije evolucije živih bića, nazvane darvinizam. Tokom ekspedicije na brodu “Bigl” od 1831. do 1836. godine prikupio je ogroman naučni materijal, a putovanje je opisao u knjizi “Putovanje prirodnjaka oko sveta”. Na obalama Južne Amerike i na ostrvima Tihog okeana proučavao je geološke formacije, biljke i životinje i zaključio da se organizmi postepeno mijenjaju. U epohalnom dijelu “Nastanak vrsta prirodnom selekcijom” razradio je svoju tezu o evoluciji. Porijeklo vrsta je revolucioniralo biologiju, ali je izazvalo žestoke napade crkvenih krugova. Ostala djela: “Varijabilnost životinja i biljaka u domaćim uslovima”, “Poreklo čovjeka”.

1906. – Umro je francuski fizičar i hemičar Pjer Kiri, koji je 1903. sa suprugom Marijom Kiri – Sklodovskom i Antoanom Andrijem Bekerelom podelio Nobelovu nagradu za fiziku. Zajedno sa bratom Jacquesom otkrio je piezoelektricitet 1880. Proučavao je magnetne fenomene, a 1988. godine, zajedno sa suprugom, otkrio je radioaktivne elemente polonijum i radijum. Rad Pjera i Marije Kiri postavio je temelje moderne nauke i radioaktivnosti i pokazao da je radioaktivnost u velikoj meri nezavisna od spoljašnjih uslova.

1911 – Crkva i država su razdvojene u Portugalu.

1921. – Stupio je na snagu Zakon o podjeli Irske na Republiku Irsku i Sjevernu Irsku, koje su ostale u sastavu Velike Britanije. Nezavisnost je bila rezultat brojnih ustanaka Iraca, pa je britanska vlada, nemoćna da oružjem suzbije pobunu, podijelila ostrvo i u velikoj mjeri priznala nezavisnost.

1932. – Vlada Jugoslavije donela je Zakon o zaštiti zemljoradnika, kojim je proglašen šestomesečni moratorijum na dugove i obustavljena prinudna konfiskacija imovine. Oko 709.000 seljaka dugovalo je sedam milijardi dinara, uglavnom kamatarima i trgovcima.

1943. – Preživjeli Jevreji iz Varšavskog geta, iz kojeg su Nijemci likvidirali pola miliona ljudi, ustali su u Drugom svjetskom ratu i pružali otpor neuporedivo jačim nacističkim snagama sve do 16. maja 1943. Više od 13.000 pobunjenika je stradalo, a 58.000 poslano u logore i likvidirane. Samo 82 osobe su preživjele iz geta – koji su Nijemci sravnili sa zemljom nakon propasti ustanka.

[1945–AmeričketrupeokupiralenemačkigradLajpcigtokomDrugogsvetskograta[1945–AmeričketrupeokupiralesuuDrugomsvjetskomratunjemačkigradLeipzig

1960. – Prvi predsjednik Južne Koreje Syngman Rhee podnio je ostavku pod pritiskom studentskih protesta širom zemlje zbog izborne prevare.

1967. – Umro je njemački državnik Konrad Adenauer, kancelar Zapadne Njemačke od 1949. do 1963. godine. Do dolaska nacista na vlast 1933. bio je advokat i gradonačelnik Kelna. Politički se ponovo aktivirao nakon kapitulacije Trećeg Rajha u Drugom svjetskom ratu, blisko surađujući s američkom vojnom administracijom. Učestvovao je u stvaranju NATO pakta i drugim oblicima saradnje zapadnih zemalja.

1971 – SSSR je lansirao svemirsku stanicu Saljut u Zemljinu orbitu.

1975. maoistički pokret Crvenih Kmera preuzeo je kontrolu nad cijelom Kambodžom. Tokom vladavine terora, koja je okončana vijetnamskom okupacijom krajem 1978. godine, Crveni Kmeri su likvidirali između milion i dva miliona sunarodnika.

1975. Lansiran je prvi indijski satelit sa kosmodroma Bajkonur.

1984 – Lansiran je prvi kineski telekomunikacioni satelit kojim su prije Kine upravljali samo SSSR i SAD.

1989. – U eksploziji tokom pomorskih manevara u Atlantiku na američkom vojnom brodu “Ajova” poginulo je 47 ljudi.

1993 – Više od 80 pripadnika američke vjerske sekte, uključujući njihovog vođu Davida Koresha, ubijeno je kada su federalni agenti upali u sjedište sekte u teksaškom gradu Waco nakon 51-dnevne opsade.

1994 – Nacistički ratni zločinac iz Drugog svetskog rata Pol Tuvije osuđen je u Francuskoj na doživotnu robiju.

1995 – Najmanje 168 ljudi poginulo je u eksploziji u federalnoj zgradi u američkom gradu Oklahoma City.

2000. – Svih 124 putnika i sedam članova posade poginulo je kada se filipinski avion srušio i zapalio u blizini grada Davao na jugu Filipina.

2004. – Žalbeno vijeće Haškog tribunala ukinulo je presudu kojom je general Vojske RS Radislav Krstić proglašen krivim za učešće u udruženom zločinačkom poduhvatu za genocid. Veće je Krstiću preinačilo kaznu sa 46 na 35 godina zatvora.

2005 – Njemački kardinal Joseph Ratzinger izabran je za 265. poglavara Rimokatoličke crkve i uzeo je ime Benedikt Šesnaesti.

2006. – Potpisan je Osnovni ugovor između Vatikana i Bosne i Hercegovine.

2013 – Premijeri Srbije Ivica Dačić, samoproglašenog Kosova Hašim Tači i visoka predstavnica EU Ketrin Ešton parafirali su Briselski sporazum o principima normalizacije odnosa Beograda i Prištine. Sporazumom je, između ostalog, bilo predviđeno formiranje Zajednice srpskih opština, koju je trebalo da čini 10 opština sa srpskom većinom južno i severno od Ibra, što nikada nije sprovedeno.

2017 – Umro je Radivoj Raša Popov, pisac i publicista, lektor, glumac i novinar “Dnevnika”, “Mladosti” i Radio-televizije Beograd. Ostaće upamćen i po seriji za decu “Fazoni i fore” u kojoj je igrao pronalazača Rašu.

2018 – Miguel Diaz-Canel izabran je za predsjednika Kube. Díaz-Canel je prvi vođa Kube rođen nakon Kubanske revolucije, kao i prvi koji nije član porodice Castro.

2021 – Robot helikopter “Injinuit” američke svemirske agencije – NASA uspješno je poletio i sletio na Mars. Bio je to prvi kontrolisani let svemirskog broda na površini druge planete. Helikopterski robot, težak 1,8 kilograma, letio je 40 sekundi iznad površine Marsa, do visine od oko tri metra. Stigao je “Injinuit”.

Mars u sklopu rovera “Preservation”, dva mjeseca ranije, nakon sedmomjesečnog putovanja.

2024 – Narodna skupština Republike Srpske Izborni zakon Republike Srpske propisuje da izbore za organe vlasti u Srpskoj sprovode Republička izborna komisija, gradske i opštinske izborne komisije i izborne komisije koje imenuju nadležni republički organi. Usvojen je i Zakon o referendumu i građanskoj inicijativi, čija je svrha da se potpunije reguliše sprovođenje ovog oblika neposredne demokratije.

2025 – Potpredsjednik Socijalističke partije Srđan Todorović, njegova supruga i kćerka izgubile su živote u saobraćajnoj nesreći.