Desilo se to danas, 17. aprila

Danas je petak, 17. april, 107. dan 2026. godine.

Do kraja godine ima 258 dana.

1421 – Više od 100.000 ljudi se udavilo kada je more probilo zidove u Holandiji.

1492 – Španski kraljevski par – Fernando Peti i Izabela Prva dogovorili su se da finansiraju prvo putovanje u Ameriku, ili Indiju – kako se tada mislilo – španskog moreplovca italijanskog porekla Kristifora Kolumba. Dali su mu tri jedrenjaka, titulu admirala okeana i vicekralja zemalja koje je osvojio. Obećana mu je i desetina robe koju donese i vlasništvo nad osminom zemlje koju otkrije.

1790. – Umro je američki političar, pisac, fizičar i filozof Benjamin Franklin, borac za američku nezavisnost. Bio je i štampar, prodavac knjiga, novinar, guverner Pensilvanije, zamjenik u Londonu i Parizu. Osnovao je prvu javnu čitaonicu u Americi, Filozofsko društvo Pensilvanije i Akademiju koja je prerasla u Univerzitet Pensilvanije. Bio je član Kraljevskog društva u Londonu. Napisao je “Deklaraciju nezavisnosti” sa trećim predsednikom SAD Tomasom Džefersonom. Učestvovao je u pisanju američkog ustava, zalažući se za demokratsko društvo i ukidanje ropstva. Istraživao je fenomen elektriciteta, dokazao postojanje pozitivnog i negativnog elektriciteta, pronašao gromobran i otkrio tok i karakteristike Golfske struje. Djela: “Novi eksperimenti i zapažanja o elektricitetu”, “Život Benjamina Franklina”.

1814. – Rođen je srpski botaničar i prirodnjak Josif Pančić, prvi predsednik Srpske kraljevske akademije. Završio je medicinu u Pešti, a u Beču je studirao botaniku i tamo upoznao Vuka Karadžića, koji ga je ubedio da dođe u Srbiju 1846. godine. Radio je kao lekar u Paraćinu, Jagodini i Kragujevcu, a 1856. postao je profesor na Liceju, a potom i na Velikoj školi /Univerzitetu/ u Beogradu, rektor šest puta. Sa izvanrednim poznavanjem prirodnih nauka, proučavao je floru, faunu i mineralogiju Balkanskog poluostrva, posebno Srbije. On je opisao oko 80 biljnih i životinjskih vrsta nepoznatih nauci. Otkrio je novu vrstu endemsko-reliktnog četinara, poznatu kao “Pančićeva omorika” i reliktnu ramondiju. Osnovao je i uredio Botaničku baštu u Beogradu. Objavio je oko 30 radova iz botanike, zoologije, geologije, mineralogije, šumarstva, arheologije. Dela: “Flora Kraljevine Srbije”, “Ptice Srbije”, “Ribe Srbije”.

1860. – Crna Gora i Osmansko carstvo, dvije godine nakon teškog turskog poraza kod Grahova, potpisale su protokol o razgraničenju. Grahovo, dio Banjana, Nikšićka Rudina, Nikšićka Župa, veći dio Drobnjaka, Lipovo, dio Kuča, Gornji Vasojevići i Dodoši ostali su u granicama Crne Gore. Tada su velike sile, iako još ne formalno, priznale nezavisnost Crne Gore.

1894. – Rođen je ruski državnik Nikita Sergejevič Hruščov, šef sovjetske komunističke partije od 1953. do 1964. godine, zapamćen po raskidu sa staljinističkom verzijom socijalizma, ali i po izuzetnom žaru u Ukrajini tokom najmračnijeg staljinističkog terora. Od 1918. borio se u Crvenoj armiji u građanskom ratu. Član Centralnog partijskog komiteta postao je 1934, šef Moskovskog komiteta 1935, prvi sekretar partije u Ukrajini 1938, član Politbiroa 1939. Organizovao je partizansku borbu u Ukrajini i bio član vojnih saveta nekoliko frontova u Drugom svetskom ratu. Nakon smrti Josifa Staljina 1953. godine, postao je prvi sekretar Centralnog komiteta partije, a kao sovjetski premijer 1958. potpisao je Beogradsku deklaraciju 1955. i Moskovsku deklaraciju 1956. kojom su normalizovani odnosi između Jugoslavije i SSSR-a nakon perioda Informira. Na 20. partijskom kongresu iznio je izvještaj “O kultu ličnosti i njegovim posljedicama” i započeo proces destaljinizacije i odbacivanja Staljinovih metoda u unutrašnjoj politici i u međunarodnom radničkom pokretu. Kao šef stranke, donio je proizvoljnu odluku da se ruski poluostrvo Krim odvoji od Rusije i pripoji Ukrajini, što je nakon raspada SSSR-a postalo jabuka nesuglasica između dvije bivše sovjetske republike. Plenum Centralnog komiteta Komunističke partije u oktobru 1964. razrešio ga je svih dužnosti.

1916. – Rođena je Sirimavo Bandaranaike, koja je u julu 1960. postala premijerka Cejlona (danas Šri Lanke), prva žena u istoriji koja je bila na toj funkciji.

1919. – Umro je srpski književnik i publicista Svetozar Ćorović, koji je sa srpskim piscima Aleksom Šantićem i Jovanom Dučićem pokrenuo list “Zora” u Mostaru, gdje je razvio plodan pripovjedački i uređivački rad. Bio je među vodećim srpskim nacionalistima koji su se borili protiv okupatorskog austrougarskog režima u BiH. U Prvom svjetskom ratu bio je interniran, a potom mobiliziran. Otpušten je nakon što se razbolio i ubrzo umro. U pripovijetkama, dramama i romanima opisivao je život u Hercegovini, pišući direktnim stilom, koji se odlikuje živošću i lakoćom pripovijedanja. Djela: romani “Stojan Mutikaš”, “Ženidba Pere Karantana”, “Majka Sultanija”, zbirka pripovjedaka “U časovima odmora”, “Moji poznanici”, “Brđani”, drame “Zulumčar”, “On”, “Adam-beg”, “Ajša”.

1924. – Rođen je srpski vajar Jovan Kratohvil, profesor Univerziteta umetnosti u Beogradu i rektor te visokoškolske ustanove od 1971. do 1973. Autor je niza spomenika, među kojima su spomenici palim borcima na Majevici i u Zemunu, spomenik na Avali u sovjetskom planu palim ratnim veteranima. Sansepolkr, Italija. U mladosti je bio vrhunski sportista – prije Drugog svjetskog rata bio je prvak Jugoslavije u plivanju, a poslije rata državni prvak u streljaštvu i osvojio drugo mjesto na svjetskom prvenstvu u streljaštvu.

1941 – Opunomoćenici Vrhovne komande bivše jugoslovenske vlade – šef diplomatije Aleksandar Cincar Marković i general Radivoje Janković potpisali su u zgradi Čehoslovačke ambasade u Beogradu akt o kapitulaciji oružanih snaga Kraljevine Jugoslavije u Drugom svetskom ratu, koji im je diktirao miksimilijski nemački general protiv maksimalnog nemačkog komandanta. Treći Rajh je nametnuo “bezuslovnu, potpunu i neograničenu” kapitulaciju, jugoslovenska vojska je uglavnom bila zarobljena, a zemlja podeljena između Nemačke, Italije, Mađarske i Bugarske. Jugoslovenska ratna flota potpala je pod Italiju, sa izuzetkom jedne podmornice i dva motorna torpedna čamca, koji su pobegli, i razarača “Zagreb”, koji su poručnici bojnog broda Milan Spasić i Sergej Masera uspeli da potopi.

1944. – Britanska vlada je tokom Drugog svjetskog rata donijela odluku da ograniči diplomatske odnose stranih predstavnika – zabranjeno je slanje i primanje šifriranih poruka, a otvorena i cenzurisana diplomatska pošta. To se nije odnosilo samo na predstavništva SSSR-a, SAD-a i britanskih dominiona, osim Irske. U cilju očuvanja ratnih tajni učinjen je neviđeni potez u međunarodnom pravu i praksi, a posebno otvaranje drugog fronta u Evropi. Mere su ukinute nakon uspešnog iskrcavanja saveznika u Francuskoj u avgustu 1944.

1946 – Poslednji francuski vojnici napustili su Siriju, koja je stekla nezavisnost.

1961 – Uz veliku podršku SAD, kubanski kontrarevolucionari su se iskrcali u “Zaliv svinja”, sa namerom da zbace vladu Fidela Kastra. Kubanske snage su ih brzo porazile, pa je američki predsjednik John Kennedy morao samo priznati poraz i odgovornost svoje vlade. U trodnevnim borbama ubijeno je oko stotinu, a zarobljeno više od hiljadu napadača.

1969 – Aleksander Dubček podnio je ostavku na mjesto predsjednika Komunističke partije Čehoslovačke i zamijenio ga je Gustav Husak.

1971 – Egipat, Sirija i Libija potpisali su ugovor o konfederaciji, ali je ova tvorevina ubrzo propala, kao i drugi slični arapski projekti.

1975 – Crveni Kmeri su zauzeli glavni grad Kambodže, Pnom Pen, i odmah počeli da terorišu svoje sunarodnike, ubivši između milion i dva miliona ljudi do vijetnamske okupacije Kambodže krajem decembra 1978.

1977. – Žene u Lihtenštajnu su glasale po prvi put.

1983 – Uspješno je lansiran vještački satelit sa teritorije Indije. Prvi indijski satelit lansiran je sovjetskom raketom u Zemljinu orbitu sa kosmodroma Bajkonur 19. aprila 1975. godine.

1989 – Posle sedmogodišnje zabrane legalizovan je poljski sindikat “Solidarnost”.

1992. – Sa Pala počinje emitovanje Radio stanice Republike Srpske – Studio S. Prethodno su Radio-Sarajevo okupirale snage pod kontrolom lidera Stranke demokratske akcije Alije Izetbegovića.

1993. – Vijeće sigurnosti UN-a usvojilo Rezoluciju 820 o hermetičkom stezanju obruča ekonomskih sankcija oko SR Jugoslavije ukoliko Srbi u BiH do 26. aprila ne potpišu Vens-Owenov mirovni plan. Rezolucija je izglasana na inicijativu Francuske, Velike Britanije i nesvrstanih zemalja. U njemu nije bilo novih kaznenih mjera, ali je do krajnjih granica pooštrena primjena svih do tada donesenih sankcija, najstrožih u istoriji UN: zabrana svake trgovine i tranzita robe, zamrzavanje svih finansijskih sredstava, presecanje riječnih i morskih puteva. Od mjera blokade izuzeti su samo telekomunikacije, pošta i legalni promet.

1993 – Umro je turski državnik Turgut Ozal, predsednik Turske od 1989.

1997 – Umro je izraelski državnik Haim Herzog, predsednik Izraela od 1983. do 1993. godine. Diplomirao je pravo na Kembridžu i na vojnoj akademiji Sandhurst, a borio se u britanskoj vojsci u Drugom svjetskom ratu. U Palestini se tada pridružio ilegalnom pokretu Hagana, a kada je Izrael osnovan 1948. godine, postao je prvi šef vojne obavještajne službe. Tada je bio komandant južne vojne oblasti i prvi vojni guverner Zapadne obale, okupirane u ratu 1967. godine, a od 1975. do 1978. godine izraelski ambasador pri UN.

1999. – Vazduhoplovstvo NATO-a ubilo je kasetnom bombom trogodišnju Milicu Rakić, koja je ubijena gelerima u kupatilu, u svom stanu, u beogradskom naselju Batajnica. Istog dana bombardovani su uglavnom civilni ciljevi u Beogradu, Pančevu, Novom Sadu, Sremskoj Mitrovici, Požegi, Smederevu, Valjevu, Prištini, Gnjilanu, Vitini, Kosovskoj Kamenici.

2003 – Šef UNMIK-a Mihael Štajner doneo je dekret kojim je takozvanu Albansku nacionalnu armiju /ANA/ proglasio terorističkom organizacijom i upozorio da je svako udruživanje sa tom organizacijom krivično delo.

2014 – Veliki kolumbijski i južnoamerički pisac Gabriel García Márquez, autor čuvenog romana “Sto godina samoće”, kao i niza drugih poznatih romana i priča: “Pukovnik nema kome da piše”, “Ljubav u doba kolere”, “Jesen patrijarha”, di.

2019 – Izraelski predsjednik Reuven Rivlin imenuje Benjamina Netanyahua za premijera, što mu je četvrti uzastopni mandat na mjestu premijera.

2025 – Umro je akademik, pesnik i dramski pisac Ljubomir Simović u 90. godini.