Desilo se to danas, 14. aprila

Danas je utorak, 14. april, 104. dan 2026. godine.

Do kraja godine ima 261 dan.

1629. – Rođen je holandski astronom, matematičar i fizičar Kristijan Hajgens, koji je 1655. otkrio tajnu izgleda Saturnovih prstenova, gledano sa Zemlje, i objasnio promene ovog izgleda tokom heliocentričnog kretanja Saturna. Otkrio je i Saturnov satelit Titan i precizno odredio trajanje njegove revolucije. Zaključio je da su Zemljini meridijani eliptični, spljošteni na polovima, zbog rotacije planete. Pronašao je zakone sudara tijela, ustanovio zakon centrifugalne sile, utemeljio teoriju svjetlosnih talasa, objasnio način širenja svjetlosti /”Huygensov princip”/. Konstruisao je sat sa sekundarnim klatnom /”Horologium oscilatorium”/ za merenje vremena tokom astronomskih posmatranja. U saradnji sa svojim bratom, konstruisao je nekoliko astronomskih dubina sa velikim žarišnim daljinama.

1685. – Umro je engleski pisac Tomas Otvej, čije stihovne tragedije karakteriše poezija i snažna tragedija, prožeta sentimentalnošću u prikazu ljudskih emocija. Djela: “Spasena Venecija”, “Siroče”, “Don Karlos”.

1759 – Umro je njemački kompozitor Georg Friedrich Handel, zajedno sa Johanom Sebastian Bachom, najistaknutijim predstavnikom baroka u muzici. Gotovo cijelu svoju karijeru proveo je u Londonu kao direktor Kraljevske muzičke akademije. Kreirao je izuzetno dramatične i melodične opere, u žanru italijanskih operskih serijala, a oratorijumima je dao monumentalnu vokalno-orkestarsku formu i odvojio ih od crkvene muzike. Djela: opere “Rinaldo”, “Julije Cezar”, “Aleksandar”, “Kserks”, oratoriji “Mesija”, “Izrael u Egiptu”, “Juda Makabejac”, “Samson”, “Saul”, orkestarske svite “Muzika na vodi”, “Muzika za vatromet”.

1849. – Na inicijativu vođe Mađarske revolucije Lajoša Košuta, Ugarska državna skupština u Debrecinu proglasila je nezavisnost Mađarske od Austrije, zbacila dinastiju Habsburg i proglasila se republikom.

1860. – Rođen je srpski pesnik Vojislav Ilić, začetnik moderne srpske lirike i tvorac verističkog izraza u srpskoj poeziji. Njegovi tekstovi označili su raskid s romantičnom poezijom i odlikovali su ih intelektualnim skepticizmom. Pisao je elegične, sjetne pjesme u kojima prevladavaju motivi prošlosti i samoće /”Zimska idila”, “Jesen”, “Ne vjerujem više ništa”, “Tamara”, “Istok”/. Bio je lektor u Državnoj štampariji u Beogradu, pisar u Ministarstvu unutrašnjih poslova, učitelj u Turn Severinu i diplomatski službenik u Prištini i Solunu. Djela: dva izdanja “Pjesme” objavljena za njegovog života i sabrana djela posthumno.

1862. – Rođen je ruski državnik Petar Arkadjevič Stolipin, predsjednik ruske vlade od 1906. do septembra 1911. godine, kada je ubijen u Kijevu, koji je ekonomskim reformama oživio rusku privredu i vrlo oštro suzbio boljševike. Agrarnom reformom posebno je ubrzao razvoj poljoprivrede, pa je zemlja proizvodila neviđene viškove hrane. Boljševička propaganda je to kasnije opisala kao “Stolipinovu agrarnu reformu”, sprovedenu u korist bogatih seljaka, kulaka, potpuno uništenih nakon Oktobarske revolucije 1917. godine, koja je izazvala masovnu glad.

1865. – Američki predsjednik Abraham Linkoln smrtno je ranjen u pokušaju atentata, nekoliko dana nakon završetka četverogodišnjeg američkog građanskog rata i poraza južnih država Konfederacije. Njega je u loži vašingtonskog teatra “Ford teatar” upucao navodno mentalno poremećeni glumac, pristalica poraženih južnjaka, John Wilkies Booth. Linkoln je podlegao povredama sledećeg jutra, a istraga je utvrdila da su Bootha podmitili bogati južnjaci.

1883. – Rođen je srpski pisac Sima Pandurović, jedan od začetnika srpske moderne. Posle diplomiranja na Filozofskom fakultetu u Beogradu, bio je profesor u gimnaziji u Valjevu i Beogradu i uređivao nekoliko časopisa, među kojima i „Misao“. Kritika je snažno reagovala na njegovu prvu zbirku pjesama “Posmrtne posvete”, prožetu pesimizmom, u kojoj je dramatično opjevao bolnu tragediju ljubavi, duševne krize i gorčine, nemira i bunta i osjećaja smrti. Kasniji stihovi, u kojima prevladava rezignacija, složeniji su u razmišljanju. Pevao je i niz patriotskih pesama. Prevodio je s francuskog i engleskog – posebno odlične prijevode djela Williama Shakespearea. Ostala djela: zbirke pjesama “Dani i noći”, “Okovani silovi”, “Pjesme”, “Pjesme”, knjige eseja “Razgovor o književnosti”, “Pogledi iz estetike”.

1904. – Rođen je engleski glumac Džon Artur Gielgud, sjajan tumač likova u dramama Vilijama Šekspira, Oskara Vajlda i Noela Kauarda. Uspješno se okušao i kao pozorišni reditelj i igrao u nekoliko filmova, u kojima je pokazao veliki glumački senzibilitet. Napisao je knjigu uspomena “Rani prizori”. Filmovi “Tajni agent”, “Premijer”, “Artur” (nagrada Oskar/), “Julije Cezar”, “Put oko sveta za 80 dana”.

1907. – Rođen je predsjednik Haitija Fransoa “Papa Doc” Diwalia, koji je vladao Haitijem kao diktator od 1957. do svoje smrti 1971. Stvorio je gangstersku miliciju, poznatu kao “Tonton Makut”, koja je terorisala stanovništvo.

1914 – Umro je američki filozof i logičar Čarls Sanders Pirs, osnivač pragmatizma, pravca koji je kasnije razvio Vilijam Džejms. Vjerovao je da se ideje najbolje mogu testirati istraživanjem posljedica koje izazivaju. Univerzitetsku karijeru praktički nije imao – uglavnom je radio u državnim kancelarijama, a njegovi uticajni “Sabrani spisi” objavljeni su posthumno.

1917 – Umro je poljski lekar i filolog Lazar Ludvig Zamenhof, tvorac međunarodnog jezika esperanto. Prvi udžbenik tog jezika objavio je 1887. godine pod pseudonimom Dr. Esperanto /onaj koji se nada/. Esperanto nije postao široko rasprostranjen međunarodni jezik kako se njegov tvorac nadao, ali je najvažniji i najrašireniji od svih umjetnih jezika.

1929. – Rođen je alžirski državnik Šadli Bendžedid, predsednik Alžira od 1979. do 1992. godine.

1930 – Ruski pisac Vladimir Vladimirovič Majakovski, osnivač ruskog futurizma, izvršio je samoubistvo, shrvan ličnim nedaćama i jazom između svog sanjivog temperamenta i surovih uslova u SSSR-u. Revolucija, u ime koje je prevrednovao ideološke, etičke i estetske vrednosti života, za njega je bila pokret ka komuni, pa je njegova poezija dobila kolektivističke etikete, sa naglašenim elementima „dinamičkog pokreta“, „drugog potopa“ i „osvajanja neba“. Nakon 1921. godine, kada je revolucionarni ideal sveden na granice SSSR-a, pored kritike Zapada i pisanja stalne hronike sovjetskog života, sve je više izbjegavao da vodi računa o sebi i vremenu i odlučuje se okrenuti mrtvim revolucionarima /”Razgovor sa drugim Lenjinom”/ i potomcima /”Na sav glas”/. Zaslužan je za razvoj lirsko-epskih i lirsko-fantazijskih pjesama, tonskog stiha, principa realizacije metafore. Značajno je utjecao na niz sovjetskih i evropskih pjesnika. Dela: zbirke pesama i pesama “Ja”, “Vladimir Majakovski”, “Oblak u gaćama”, “Rat i svet”, “Čovek”, “Sve što je Vladimir Majakovski napisao”, “150.000.000”, “Majakovski se smeje”, “Majakovski se smeje”, “Majakovski se smeje”, “Majakovski se smeje”, “Majakovski se smeje”, “Majakovski se smeje” “Vladimir Iljič Lenjin”, “Dobro”, igra “Stenica”, “Hladan tuš”.

1931 – U Španiji je zbačena vojno-monarhistička diktatura generala Migela Prime de Rivere i Orbaneje, kralj Alfonso Trinaesti je pobegao iz zemlje i proglašena republika na čijem čelu je bio predsednik privremene vlade Alkalo Samor. Republiku je 1939. godine, nakon trogodišnjeg građanskog rata, ukinuo general Francisco Franko, proglasivši monarhiju sa regentskim vijećem, ali je on bio šef države.

[1945-TokomDrugogsvetskogrataameričkoratnovazduhoplovstvopogodilojePalatuJapanskogcarstvatokombombardovanjaTokija[1945-TijekomDrugogsvjetskogrataameričkozrakoplovstvopogodilojepalačujapanskogcaratijekombombardiranjaTokija

1969. – Umro je srpski istoričar književnosti Petar Kolendić, profesor Beogradskog univerziteta, član Srpske akademije nauka i umetnosti. Objavio je veliki broj znanstvenih studija, rasprava i članaka iz starije, posebno dubrovačke i dalmatinske književnosti.

1986 – Umrla je francuska književnica Simon de Bovoar, egzistencijalista, autorka romana, drama i filozofskih eseja. Djela: romani “Mandarin”, “Lijepe slike”, “Drugi pol”, memoari “Uspomene jedne dobro odgojene djevojke”.

1988. – Nakon šest godina pregovora u Ženevi, šefovi diplomatija Avganistana i Pakistana potpisali su sporazum o Avganistanu, a SSSR i SAD su dale deklaracije o nemiješanju i neintervenciji. Sporazum je predviđao dobrovoljni povratak avganistanskih izbjeglica iz Pakistana i povlačenje sovjetskih trupa iz Afganistana u roku od devet mjeseci, počevši od 15. maja 1988. godine.

1994 – Dva američka vojna aviona F-15 greškom su oborila dva američka vojna helikoptera iznad severnog Iraka, ubivši svih 26 ljudi u avionu.

2000. – U Beogradu održan veliki miting demokratske opozicije za vanredne izbore.

2010 – Snažan zemljotres jačine 7,1 stepen Rihterove skale pogodio je Kinu, ubivši 2.183 osobe, povređeno 12.135, a 84 osobe su nestale.

2019 – Umrla je švedska glumica Bibi Anderson /Berit Elisabet/.

2020 – Glavni međunarodni kreditori pristali su da obustave isplate duga najsiromašnijim zemljama ove godine kako bi im pomogli da se izbore s krizom povezanom s pandemijom koronavirusa – 76 zemalja, od kojih je 40 u podsaharskoj Africi, ispunjava uslove za suspenziju duga od oko 20 milijardi dolara.

2020 – Umro je poznati srpski hirurg Miodrag Lazić, koji je tokom ratova devedesetih spasio živote u Republici Srpskoj Krajini i Republici Srpskoj. Kao hirurg učestvovao je u proboju koridora juna 1992. godine, a potom je volontirao u Vojnoj bolnici “Koran” na Palama u Srpskoj. Jedan je od osnivača ratne bolnice “Žica” u Blažuju kod Sarajeva, da tako kažem, na prvoj liniji fronta. Tu je ostao punih 40 mjeseci, kao jedini hirurg na području tadašnjeg Srpskog Sarajeva, gdje je u punoj anesteziji obavio više od 3.500 operacija.