Izraelski sistem identifikovao 850.000 navodnih meta u dvije godine rata u Gazi i Libanu

Izraelska kompanija Elbit Systems, najveći proizvođač naoružanja u toj zemlji, objavila je podatke koji pokazuju obim korištenja digitalnih vojnih sistema tokom sukoba u Gazi i Libanu. Prema prezentaciji održanoj na vojnoj konferenciji u Londonu, izraelski program Tzayad, poznat i kao Hunter, između 7. oktobra 2023. i kraja 2025. godine identifikovao je ukupno 850.000 navodnih meta u realnom vremenu na svim ratištima na kojima je djelovala Izraelska vojska (IDF).

Podatke je predstavio Miki Edelstein, general-major izraelske vojske u rezervi i izvršni potpredsjednik Elbita, tokom konferencije o kopnenom ratovanju u organizaciji britanskog Kraljevskog instituta za odbrambene studije (RUSI). Na panelu su učestvovali i zamjenik vrhovnog vojnog komandanta NATO-a, britanski maršal zrakoplovstva Sir Johnny Stringer, te brigadir britanske vojske.

Prezentacija je sadržavala podatak o više od 20.000 borbenih planova IDF-a i 850.000 “obavještajnih meta u realnom vremenu”, navodi britanski The Guardian. Edelstein je objasnio da sistem otkriva protivnike koji se pojavljuju iz podzemnih objekata ili tokom manevara, omogućavajući vojsci da ih precizno gađa kada za to postoje operativni uslovi.

Kompanija Elbit razvija i održava program Tzayad, koji na digitalnim kartama prikazuje položaje vlastitih snaga i identifikuje protivničke ciljeve. Ranije ove godine kompanija je dobila novi ugovor za unapređenje sistema primjenom umjetne inteligencije radi podrške taktičkom odlučivanju.

Međutim, nakon objavljivanja prezentacije, Elbit je negirao da broj od 850.000 predstavlja ukupan broj identifikovanih meta. Iz kompanije su za Guardian naveli da se radi o ukupnim operativnim podacima i sistemskim aktivnostima prikupljenim kroz digitalni vojni program, a ne o broju stvarnih neprijateljskih ciljeva ili izvedenih napada.

Stručnjaci upozoravaju na ograničenja ljudskog nadzora

Objavljeni podaci izazvali su zabrinutost među vojnim analitičarima i stručnjacima za međunarodno humanitarno pravo. Wes Bryant, bivši savjetnik Pentagona za odabir vojnih ciljeva i procjenu civilnih žrtava, smatra da je gotovo nemoguće kvalitetno procijeniti tako veliki broj potencijalnih meta.

“Mogu sa sigurnošću reći da ne postoji način da se svih 1.000 meta dnevno, a kamoli ukupno 850.000, detaljno analizira u pogledu rizika po civile i moguće kolateralne štete. Teško je kvalitetno obraditi čak i 50 meta dnevno”, rekao je Bryant.

Prema podacima Svjetske zdravstvene organizacije, do kraja prošle godine u Gazi je ubijeno 71.269 Palestinaca, od čega nešto više od polovine čine djeca, žene i starije osobe. U Libanu je tokom rata u jesen 2024. godine ubijena 3.961 osoba, uključujući veliki broj žena i djece.

Edelstein je istakao da je sistem Tzayad skratio vrijeme potrebno za pružanje vatrene podrške, odnosno izvođenje udara artiljerijom, ratnim brodovima ili borbenim avionima, sa 40 do 50 minuta na svega jednu do sedam minuta. Prema prezentaciji, tokom posmatranog perioda izvedeno je više od 46.000 zajedničkih udara zasnovanih na obavještajnim podacima u realnom vremenu.

Naglasio je da konačnu odluku o svakom napadu donosi čovjek, odnosno da u procesu postoji “man in the loop”, što je, kako je rekao, “ispravno rješenje”.

Ipak, Sophia Goodfriend, istraživačica Univerziteta Cambridge koja proučava primjenu umjetne inteligencije u ratovanju, smatra da je pri obradi tolikog broja potencijalnih ciljeva teško izbjeći oslanjanje na automatizirane sisteme.

“Svaka vojska bi se suočila s velikim izazovom da provjeri 1.000 meta dnevno bez prepuštanja dijela procesa drugim automatiziranim sistemima. To otvara ozbiljna pitanja odgovornosti i smanjenja ljudskog nadzora”, upozorila je Goodfriend.

Izraelska vojska, osim sistema Tzayad, koristi i AI baze podataka Lavender i Hasbora, koje služe za identifikaciju osoba i objekata pogodnih za napad te dodatno ubrzavaju proces odabira ciljeva. Prema ranijim izvještajima, Lavender je u jednom periodu označio oko 37.000 osoba kao potencijalne mete zbog navodnih veza s Hamasom, dok je sistem Hasbora mogao generirati oko 100 novih ciljeva dnevno.