Alexander Alden, savjetnik američkog državnog sekretara Marca Rubija i kandidat predsjednika Donalda Trumpa za ambasadora u Azerbejdžanu, imao je značajnu ulogu u oblikovanju američke politike prema Miloradu Dodiku i rukovodstvu Republike Srpske. To otkriva istraživanje američkog portala Semafor, pozivajući se na više od šest osoba upoznatih s njegovim djelovanjem. Prema njihovim tvrdnjama, Alden je zagovarao politiku naklonjenu Dodiku, a tokom diplomatskih sastanaka vršio je pritisak na evropske predstavnike da prihvate američkog kandidata za novog visokog predstavnika u Bosni i Hercegovini.
Alden podsticao zaokret prema Dodiku
Prema navodima Semafora, Alden se unutar administracije Donalda Trumpa profilirao kao jedan od ključnih zagovornika približavanja Washingtona Miloradu Dodiku, koji godinama održava bliske političke odnose s Rusijom.
Jedan od sagovornika američkog portala naveo je da su pojedini zvaničnici Aldena nazivali „Srbinom u State Departmentu“, uz obrazloženje da su njegove formulacije o Bosni i Hercegovini često odgovarale porukama koje dolaze od Dodika.
„Mnoge formulacije koje je koristio potpuno su iste kao one koje čujemo od Dodika“, rekao je jedan od izvora.
Drugi sagovornik opisao ga je kao glavnog pokretača američke politike prema Bosni i Hercegovini kada je riječ o Dodiku i RS-u, tvrdeći da su njegovi „otisci prstiju posvuda“ u potezima Trumpove administracije tokom drugog mandata.
Jedan od izvora izrazio je i zabrinutost da bi odluke u čijem je oblikovanju Alden učestvovao mogle ohrabriti Dodika da u naredne dvije godine ponovo pokrene pitanje otcjepljenja RS-a.
Pritisci zbog izbora visokog predstavnika
Posebno značajan dio istraživanja odnosi se na Aldenovu ulogu tokom sastanaka Upravnog odbora Vijeća za provedbu mira (PIC) u junu, kada se razgovaralo o izboru nasljednika Christiana Schmidta na poziciji visokog predstavnika.
Pet sagovornika Semafora tvrdi da je Alden vršio pritisak na evropske diplomate kako bi prihvatili američkog kandidata, italijanskog diplomatu Antonija Zanardija Landija. Prema navodima dvojice izvora, Alden je lično odabrao Landija za tu poziciju.
Iako je američku delegaciju formalno predvodio zamjenik pomoćnika državnog sekretara Dan Lawton, sagovornici tvrde da je Alden zapravo imao glavnu riječ i nastojao osigurati podršku za Landijevo imenovanje.
Prema pet izvora, evropskim predstavnicima zaprijetio je mogućnošću obustavljanja američkog finansiranja Ureda visokog predstavnika (OHR) ukoliko ne prihvate američki prijedlog. Evropske zemlje na kraju nisu podržale Landijevu kandidaturu.
Semafor podsjeća i na izvještaj demokrata u Predstavničkom domu američkog Kongresa iz septembra, u kojem je izražena zabrinutost da bi Landi mogao djelovati u skladu s interesima Milorada Dodika.
Sporna instrukcija o genocidu u Srebrenici
Istraživanje otvara i pitanje odnosa Trumpove administracije prema genocidu u Srebrenici.
Prema tvrdnji jednog od sagovornika Semafora, State Department je američkoj ambasadi u Bosni i Hercegovini nedavno dao instrukciju da masovna ubistva Bošnjaka u Srebrenici 1995. godine ne označava kao genocid, osim kada se taj termin koristi u neposrednoj vezi s Memorijalnim centrom Srebrenica.
Riječ je o navodu koji bi, ukoliko bi se potvrdio, predstavljao značajan zaokret u odnosu na dugogodišnji zvanični stav Sjedinjenih Američkih Država, koje priznaju genocid u Srebrenici.
Semafor, međutim, ukazuje i na to da je Dan Lawton tokom svjedočenja pred Predstavničkim domom američkog Kongresa događaje u Srebrenici izričito nazvao genocidom.
Višemilionsko lobiranje u Washingtonu
Navodi o Aldenovoj ulozi dolaze u vrijeme intenzivnog lobiranja vlasti RS-a u Sjedinjenim Američkim Državama.
Prema podacima američkog Ministarstva pravde koje prenosi Semafor, vlasti RS-a od 2025. godine potrošile su više od 11 miliona dolara na lobiranje u Washingtonu. To je približno četiri puta više nego u periodu od 2022. do 2024. godine.
Semafor podsjeća i na Dodikove kontakte s Trumpovim političkim okruženjem, uključujući njegov odlazak u Trumpovo odmaralište Mar-a-Lago, kao i posjetu Trumpovih saradnika Jamesa Blaira i Chrisa LaCivite RS-u uoči izbora.
Demokratska senatorica Jeanne Shaheen, vodeća predstavnica Demokratske stranke u Senatskom odboru za vanjske odnose, upozorila je na djelovanje američkih zvaničnika uključenih u kreiranje politike prema Bosni i Hercegovini.
„Zvaničnici koji su učestvovali u korumpiranju američke politike prema Bosni i Hercegovini i ometanju nadzora ovog odbora nad regionom trebaju odgovarati za svoju ulogu u unapređivanju lobističkih interesa na štetu mira u Bosni“, izjavila je Shaheen za Semafor.
Dodala je da je State Department ponudio malo ili nimalo objašnjenja za odluke koje smatra duboko zabrinjavajućim.
State Department odbacuje optužbe
Uprkos navodima sagovornika Semafora, State Department stao je u odbranu Aldena, opisujući ga kao iskusnog zvaničnika koji uživa puno povjerenje rukovodstva.
„Alden je iskusan zvaničnik za nacionalnu sigurnost koji pruža vrijedne političke savjete na osnovu svog bogatog iskustva i stručnosti“, poručio je glasnogovornik State Departmenta.
Visoki zvaničnik tog ministarstva potvrdio je Aldenovo prisustvo sastancima u Bosni i Hercegovini, ali je naglasio da je Dan Lawton odgovoran za svakodnevno provođenje američke politike prema Zapadnom Balkanu. Dodao je da politiku administracije predvodi Marco Rubio, uz podršku zamjenika državnog sekretara Christophera Landaua i drugih visokih zvaničnika.
State Department osporio je i tvrdnje o Aldenovom pritisku na evropske predstavnike, navodeći da je Lawton bio jedini član američke delegacije koji se obraćao na sastanku.
Semafor se bavio i Aldenovom biografijom, navodeći da je, prema tvrdnjama dvojice izvora, ranije nosio prezime Mulabdić. Glasnogovornik State Departmenta nije ponudio objašnjenje te promjene, već je poručio da je Alden prije svega Amerikanac koji radi na unapređenju vanjske politike svoje zemlje.
Alden je nominovan za ambasadora u Azerbejdžanu, a njegovo imenovanje treba potvrditi američki Senat. Prema istraživanju Semafora, njegova uloga u oblikovanju politike prema Bosni i Hercegovini mogla bi biti jedna od tema tokom eventualnog saslušanja.
