Desilo se to danas, 19. marta

Danas je četvrtak, 19. mart, 78. dan 2026. godine.

Do kraja godine ima 287 dana.

1519. – Rođen je francuski kralj Henri II, otac tri kralja – Fransoa II, Karla IX i Henrija III. Tokom svoje vladavine od 1547. do smrti 1559. godine, kao uvjereni rimokatolik, uz podršku svoje supruge Katarine de Mediči, započeo je sistematski progon hugenota, što je 1562. izazvalo vjerske ratove koji su potresli Francusku 36 godina.

1563 – Amboaškim mirom okončan je prvi vjerski rat u Francuskoj, a hugenoti su dobili ograničenu slobodu vjeroispovijesti.

1629 – Rođen je ruski car Aleksej Mihajlovič Romanov, otac Petra Velikog, koji je tokom svoje vladavine od 1645. do 1676. godine suzbijao pobune kmetova i gradskog stanovništva i pobunu donskih kozaka pod Stepanom Razinom. Podržavao je ustanak ruskih kozaka u Ukrajini, koji je predvodio zaporoški hetman Bogdan Hmjelnicki protiv Poljaka, a zatim je u ratu od 1654. do 1667. godine porazio poljsku vojsku i pripojio Ukrajinu do rijeke Dnjepar, uključujući i grad Kijev. Učvrstio je centralnu vlast, anektirao istočne dijelove Sibira i razvio trgovinu sa Kinom, Perzijom i evropskim zemljama.

1812. – Španski parlament u Kadizu usvojio je liberalni ustav, koji je postao ideal slobodoumnih težnji naroda južne Rumunije. Nakon povratka na prijestolje 1813. godine, kralj Ferdinand VII. ukinuo je ustav i uspostavio feudalno-apsolutistički poredak, ali ga je nakon izbijanja ustanka 1820. godine, pod pritiskom ustanika, ponovo uspostavio.

1813. – Rođen je škotski ljekar, misionar i istraživač Afrike David Livingstone, koji je otkrio Viktorijine vodopade 1855. godine. Bio je prvi koji je istražio pustinju Kalahari, sliv rijeke Zambezi, jezero Nyasu i druga jezera, te izvor rijeke Kongo. U Africi je proveo više od 30 godina. Kao najveći britanski istraživač Afrike, sahranjen je u Westminsterskoj katedrali u Londonu.

1821. – Rođen je engleski istraživač, pisac, prevodilac i diplomata Ričard Barton, prvi Evropljanin koji je, predvodeći ekspediciju sa Džonom Spajkom, 1858. ugledao jezero Tanganjika u Africi. Bio je u vojnoj službi u Indiji i britanski konzul u Brazilu, Siriji i Italiji. Kao izuzetan poliglota, mnogo je prevodio, među kojima su odlični prijevodi arapskih priča “Hiljadu i jedna noć” u 16 tomova, “Mirisna bašta šeika Nefzavija” i “Kama sutra”. Napisao je više od 50 putopisa o različitim dijelovima svijeta, uglavnom egzotičnih, pokazujući ogromnu erudiciju i nesputanu fantaziju. Djela: “Sindi i rase nastanjene u dolini Inda”, “Sokolarstvo u dolini Inda”, “Hodočašće u Medinu i Meku”, “Prvi koraci u istočnoj Africi”.

1849. – Rođen je njemački admiral Alfred von Tirpitz, koji je kao ministar mornarice od 1897. do 1916. dao odlučujući doprinos izgradnji moćne njemačke ratne flote. Izgradio je mornaricu za obračun sa Velikom Britanijom, uz snažnu podršku Kajzera Vilhelma II, a u Prvom svjetskom ratu pokrenuo je neograničeno podmorničko ratovanje, uključujući potapanje trgovačkih brodova. Napisao je memoare “Sećanja”.

1872. – Rođen je ruski baletni koreograf Sergej Pavlovič Djagiljev, jedan od najvećih u istoriji baleta, osnivač čuvene grupe “Ruski balet”, koja je sa izuzetnim uspehom delovala od 1909. do 1929. godine. Okupio je velike baletske igrače, kompozitore i slikare, a pod njegovim rukovodstvom izvodili su i “Ognjenu pticu”. „Petruška“, „Faunovo popodne“, „Obred proleća“, „Šešir sa tri roga“ – vrhunac su baletske umetnosti.

1880. – Umro je Adam Bogosavljević, narodni tribun i prosvetitelj, narodni poslanik, osnivač Narodne radikalne stranke.

1900. – Rođen je francuski nuklearni fizičar i hemičar Jean Frederic Joliot, poznat kao Jean Frederic Joliot Curie, koji je 1935. podijelio Nobelovu nagradu za hemiju sa suprugom Irenom – kćerkom nobelovaca Pjera i Marie Curie. Oni su prvi stvorili umjetne radioaktivne tvari: nuklide fosfora, dušika i silicija. Eksperimentalno su dokazali da se svjetlost može pretvoriti u čestice. Od 1946. bio je na čelu Komesarijata za atomsku energiju i pod njegovim vodstvom 1948. godine izgrađen je prvi francuski atomski reaktor.

1906. – Rođen je njemački ratni zločinac Adolf Ajhman, glavni izvršilac ideja Adolfa Hitlera o “konačnom rješenju” jevrejskog pitanja u Drugom svjetskom ratu. Na sudskom procesu u Izraelu je utvrđeno da je tokom nacističke vladavine terora u Evropi upravljao kriminalnom mašinerijom koja je u smrt poslala šest miliona ljudi, većinom Jevreja. Osuđen je na smrt i obješen 1962.

1917. – U Prvom svjetskom ratu sile Antante su izvršile pomorsku blokadu Grčke i tako pokrenule proces političkih borbi koje su tu zemlju dovele u njihov ratni savez, zbog čega je pronjemački kralj Konstantin I abdicirao 1917. godine u korist svog sina Aleksandra.

1920 – Nakon Prvog svetskog rata, SAD su odbile da potpišu Versajski sporazum i da se pridruže Ligi naroda iz straha da ne budu uvučene u rat u slučaju napada na članicu Lige.

1930 – Umro je engleski državnik Artur Džejms Balfur, premijer Velike Britanije od 1902. do 1906. godine. Kao državni sekretar za Irsku od 1887. do 1892. zaradio je nadimak “Krvavi Balfour” zbog načina na koji je suzbio irski pokret za nezavisnost, a kao ministar vanjskih poslova 1917. najavio je plan za stvaranje nacionalne jevrejske države u Palestini.

1933. – Rođen je američki pisac Filip Rot, duhoviti i provokativni slikar običaja i psihologije druge generacije američkih Jevreja i jevrejsko-nežidovskih odnosa. Djela: romani “Grusi”, “Naša banda”, “Napuštenost”, “Portnoyeva bolest”, “Veliki američki roman”, “Profesorka žudnje”, “Kad je bila dobra”, “Moj život kao muškarac”, “Oslobodio se Zuckerman”, zbirka priča “Zbogom, Kolumbo”, eseji “Moje čitanje”.

[1945–VladaVelikeBritanijepriznalajeVladuDemokratskeFederativneJugoslavijenačelusaJosipomBrozom[1945–VladaVelikeBritanijepriznalajevladuDemokratskeFederativneJugoslavijenačelusJosipomBrozom

1950. – Umro je američki pisac Edgar Rajs Barouz, poznat po seriji popularnih avanturističkih romana o Tarzanu.

1970 – Willy Brandt i Willy Stoff susreli su se u Erfurtu prvi put od stvaranja Zapadne i Istočne Njemačke.

1971 – Najmanje 160 ljudi poginulo je u iznenadnom klizištu sjeverno od brazilskog grada Sao Paula.

1977. – U predsjedničkoj rezidenciji u Brazavilu ubijen je predsjednik Konga Marien Nguabi, za šta je optužen i potom pogubljen bivši šef države Alphonse Masamba Deba. Vojna hunta je preuzela vlast, a u aprilu 1977. pukovnik Joakim Jombi Opango je proglašen za predsjednika.

1978 – U nastojanju da spriječi upad arapskih terorista, izraelska vojska je okupirala veći dio južnog Libana.

1993. – U Narodnoj biblioteci Srbije, nekoliko nedelja nakon pesnikinjine smrti, osnovana je „Fondacija Desanke Maksimović“ sa ciljem da pomaže objavljivanje i prevođenje njenih dela na strane jezike i podstiče pesničko stvaralaštvo.

1994 – U eksploziji bombe u metrou u glavnom gradu Azerbejdžana, Bakuu, poginulo je 12, a ranjeno više od 50.

1994. – Vladine trupe u Pnom Penu zauzele su grad Pailin na istoku Kambodže, glavno uporište gerilskog pokreta Crvenih Kmera maoista.

1996. – Sarajevsko naselje Grbavica prešlo je pod kontrolu Federacije Bosne i Hercegovine na osnovu Dejtonskog sporazuma. Gotovo svi Srbi napustili su Grbavicu, ali i ostale srpske dijelove grada, ponijevši sa sobom grobove svojih najmilijih.

1996 – Najmanje 150 ljudi poginulo je u požaru u noćnom klubu u Manili, glavnom gradu Filipina.

1997 – Umro je Vilem de Kuning, američki slikar holandskog porekla, začetnik apstraktnog ekspresionizma, koji je transformisao slikarstvo u SAD četrdesetih godina 20. veka. Njegove slike labave strukture i nemirnih linija, u kojima je istraživao instinktivnu, plašljivu, pa čak i brutalnu ljudsku prirodu, snažan su protest protiv ledenog, bezličnog svijeta otuđene tehničke civilizacije.

1999 – Više od 50 ljudi ubijeno je kada je bomba eksplodirala na pijaci u južnom ruskom gradu Vladikavkazu od strane islamskih čečenskih terorista.

1999 – Nakon uvjeravanja saudijskog kralja Fahda i južnoafričkog predsjednika Nelsona Mandele o pravičnom suđenju, Libija je pristala da preda škotskoj pravdi do 6. aprila 1999. dvojicu Libijaca osumnjičenih da su izazvali eksploziju američkog putničkog aviona “Boeing 747” iznad Lockerbieja, 1999.

2007 – 106 rudara poginulo je u rudniku “Uljanovskaja” u Sibiru od eksplozije metana.

2008 – Umro je britanski pisac naučne fantastike Artur Klark, autor više od stotinu knjiga o svemiru, uključujući “2001: Odiseja u svemiru”, nauka i budućnost. Dobitnik je najznačajnijih nagrada u ovoj oblasti.

2008. – Srpski plivač Milorad Čavić osvojio je zlatnu medalju na Evropskom prvenstvu u disciplini 50 metara leptir, nakon što je trijumfovao u finalnoj trci sa vremenom 23,11 sekundi, oborivši evropski rekord. Dva dana kasnije Evropska plivačka federacija zabranila je Čaviću nastup do kraja šampionata u Ajndhovenu jer je prilikom uručenja medalja nosio majicu sa natpisom “Kosovo je Srbija”.

2019 – Legendarni sovjetski režiser Marlen Martinovič Hucijev preminuo je u 94. godini.

2011 – Počelo je bombardovanje Libije, sa ciljem podrške pobunjenicima na terenu i svrgavanja Moamera Gadafija. Djelovanjem francuskih zrakoplova i ispaljivanjem krstarećih projektila sa američkih i britanskih ratnih brodova i podmornica, počela je zračna vojna intervencija u Libiji s ciljem uspostavljanja zone zabrane letova na osnovu odluke Vijeća sigurnosti UN-a.

2020 – Evropska centralna banka aktivirala je hitni paket od 750 milijardi evra za ublažavanje uticaja pandemije virusa korona.

2024. – U Moskvi je potpisan Sporazum o saradnji između Narodne skupštine Republike Srpske i Državne dume Ruske Federacije.