Međunarodni krivični sud (MKS) dobitnik je ovogodišnje Nagrade Saharov za slobodu mišljenja, saopćio je danas Evropski parlament, koji dodjeljuje ovo priznanje.
Predsjednica Evropskog parlamenta Roberta Metsola objavila je ime dobitnika za 2026. godinu u sjedištu ove evropske institucije.
„Evropska unija izgrađena je na poštovanju multilateralizma i međunarodnih institucija. Dodjelom Nagrade Saharov Međunarodnom krivičnom sudu i njegovim zvaničnicima Evropski parlament odaje priznanje važnom radu Suda u podržavanju međunarodnog prava i pravde“, izjavila je Metsola.
Nagrada Saharov za slobodu mišljenja, nazvana po sovjetskom fizičaru i političkom disidentu Andreju Sakharovu, ustanovljena je 1988. godine. Evropski parlament svake godine dodjeljuje ovo priznanje pojedincima i organizacijama koji se zalažu za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda.
Svečana dodjela Nagrade Saharov za 2026. godinu bit će održana u decembru, tokom plenarne sjednice Evropskog parlamenta u Strasbourgu.
Prošlogodišnji dobitnici bili su bjeloruski novinar i poljski državljanin Andrzej Poczobut te gruzijska novinarka Mzia Amaglobeli, koji su oboje bili u zatvoru. Među kandidatima koji su prošle godine ušli u uži izbor bili su i studenti iz Srbije.
Međunarodni krivični sud istražuje i, kada za to postoje osnovi, sudi osobama optuženim za najteža krivična djela koja pogađaju međunarodnu zajednicu: genocid, ratne zločine, zločine protiv čovječnosti i zločin agresije, navodi se u saopćenju Evropskog parlamenta.
MKS je uspostavljen međunarodnim ugovorom poznatim kao Rimski statut i prvi je stalni međunarodni krivični sud na svijetu. Kao takav, predstavlja važan instrument međunarodne borbe protiv nekažnjivosti.
U okviru međunarodnog krivičnog pravosuđa, Sud nastoji privesti pravdi počinioce najtežih zločina i doprinijeti sprečavanju njihovog ponavljanja. Kao sud posljednje instance, njegov rad dopunjuje djelovanje nacionalnih pravosudnih institucija.
Nagradom se odaje priznanje radu Međunarodnog krivičnog suda, uključujući istrage, krivične progone, suđenja te izdavanje ili odobravanje naloga za hapšenje u predmetima i situacijama koje se odnose na Afganistan, Rusiju, Izrael, Demokratsku Republiku Kongo, Ugandu, Mali, Libiju i Centralnoafričku Republiku.
U godišnjim izvještajima Evropskog parlamenta o provođenju zajedničke vanjske i sigurnosne politike te stanju ljudskih prava i demokratije u svijetu, zastupnici su izrazili zabrinutost zbog sve većih prijetnji Međunarodnom krivičnom sudu i niza paketa sankcija, prvenstveno onih koje su Sjedinjene Američke Države od 2025. godine uvele protiv Suda, njegovih tužilaca, sudija, osoblja i partnera.
Prema ocjeni evropskih zastupnika, takve sankcije predstavljaju ozbiljan napad na međunarodni pravosudni sistem.
Zastupnici Evropskog parlamenta u više navrata pozvali su Evropsku komisiju da aktivira takozvani Statut EU o blokiranju kako bi zaštitila zvaničnike Međunarodnog krivičnog suda od posljedica eksteritorijalne primjene stranih propisa i omogućila Sudu da nastavi raditi potpuno nezavisno.
Statut o blokiranju štiti evropske subjekte, bez obzira na njihovu veličinu ili djelatnost, od stranih presuda zasnovanih na propisima drugih država, proglašavajući njihovo dejstvo ništavnim unutar Evropske unije. Također omogućava oštećenim subjektima da sudskim putem traže naknadu štete nastale zbog eksteritorijalne primjene stranih propisa.
U navedenim izvještajima zastupnici su pozdravili i to što Evropska unija nastavlja pružati finansijsku podršku Međunarodnom krivičnom sudu u izuzetno teškom periodu za međunarodno pravosuđe.
Istaknuto je da su sve države članice Evropske unije ujedno potpisnice Rimskog statuta te da su obavezne provoditi odluke MKS-a u skladu sa svojim međunarodnim obavezama.
Evropski zastupnici upozorili su i da sve izraženije nepoštovanje međunarodnog prava i politizacija rasprava o međunarodnim pravosudnim institucijama predstavljaju egzistencijalnu prijetnju međunarodnom poretku zasnovanom na pravilima.
U saopćenju se navodi i da su predsjednica i nekoliko sudija Međunarodnog krivičnog suda posjetili Evropski parlament 2025. i 2026. godine kako bi zastupnicima predstavili posljedice američkih sankcija na obavljanje svojih profesionalnih dužnosti i privatni život.
