Intervju – Revital Madar: Odbačeno nasilje u izraelskim vojnim sudovima

Madar će naredne sedmice na Fakultetu za kriminalistiku, kriminologiju i sigurnosne studije Univerziteta u Sarajevu održati gostujuće predavanje “Osuđeni i dopušteni: Odbačeno nasilje u izraelskim vojnim sudovima”.

Njen rad obuhvata način na koji liberalno demokratske države procesuiraju vlastite sigurnosne agente za zločine počinjene protiv neprijateljski označenih grupa. Ona analizira više od 100 sudskih postupaka protiv izraelskih državnih i sigurnosnih agenata za zločine počinjene nad Palestincima od 1948. do danas, s posebnim fokusom na pitanje zašto se određeni oblici nasilja, poput seksualnog nasilja i pljačke, kažnjavaju strožije od tjelesnih povreda i ubistava. Predmet analize je i kako takvi postupci mogu istovremeno osuditi pojedinačne zločine i očuvati širu legitimaciju državnog nasilja.

Za Detektor Madar navodi da fokusiranje na postupke pripadnicima državnih sigurnosnih snaga koje sama država procesuira zbog zločina počinjenih nad onima koje smatra svojim simboličkim neprijateljem, znači da suđenja koja ona proučava u središte stavljaju pitanje neprijateljstva. Sva suđenja, prema njenim riječima, nisu ista.

Istovremeno, kako pojašnjava, ona uvode i trenutak u kojem država, naviknuta da procesuira Palestince u Izraelu zbog zločina počinjenih nad izraelskim sigurnosnim snagama, mora barem formalno uvjeriti Sud zašto je nasilje koje je u konkretnom slučaju počinio njen vlastiti agent nezakonito.

Ova zamjena uloga, prema Madar, znači da se uobičajeni diskurs poricanja nedjela izraelskih vojnika i drugih državnih sigurnosnih agenata, naročito prema Palestincima, transformiše – barem formalno – u diskurs osude.

“Međutim, izvan formalnog aspekta ovih suđenja ‘odbačenom nasilju’, koja predstavljaju tek kap u moru nasilja koje Izrael koristi nad Palestincima, kako putem sigurnosnih agenata tako i civila, rijetkost ovakvih postupaka znači da proces koji bi zvanično trebao uspostaviti jasne granice nelegitimnog državnog nasilja zapravo mapira obrise nasilja koje država smatra legitimnim, zakonitim i nužnim”, kaže ona.

Prema Madar, ne treba nužno pratiti glavnu logiku suda, odnosno način na koji zakon određuje krivicu ili nevinost.

“Umjesto toga, treba obratiti pažnju na ono što bi se moglo nazvati ‘razgovorima u hodniku’, odnosno na rasprave koje nisu centralne za sam postupak, ali otkrivaju normalizaciju nasilja jer se odvijaju u prostoru u kojem su određeni oblici nasilja legalni i legitimni”, kaže ona i dodaje da logika rada državnih sigurnosnih snaga jeste da je određeni nivo nasilja nužan i može biti legitiman i zakonit.

Upravo to sistematsko proučavanje suđenja, kako pojašnjava, “odbačenom nasilju” otkriva šta država dopušta, a šta mora osuditi, ali ne nužno i potpuno zabraniti.

Madar ističe da šire razumijevanje odgovornosti zahtijeva razmatranje i drugih faktora – retorike suda, argumenata odbrane koje je sud bio spreman razmotriti i onih koje je direktno odbacio. Također se može posmatrati mjesto žrtava u procesu – da li se čuje njihov glas, postoji li prostor za njihov narativ, uzima li sud u obzir širi kontekst.

U izraelskom slučaju, kako pojašnjava, taj širi kontekst podrazumijevao bi strukturalno i svakodnevno nasilje, kršenja ljudskih prava Palestinaca, kao i njihovu opštu percepciju kao državnih neprijatelja.

“Kada bi sud postavljao ta pitanja, njegova odluka ne bi imala implikacije samo za vojnika ili policajca nižeg ranga kojem se sudi. Ona bi se odnosila na ukupnu ideologiju koja upravlja izraelskom državom i zahtijevala bi preispitivanje vojnog i političkog vrha. Podrazumijeva se da se to ne dešava”, kaže ona.

Također pojašnjava da palestinske žrtve nisu prisutne u ovim suđenjima, te da ih sudovi često i dalje smatraju teroristima.

“Štaviše, iako u slučajevima seksualnog nasilja i pljačke sudije koriste oštriji jezik i izriču strožije kazne nego u slučajevima fizičkog nasilja i ubistava – posmatrajući ta djela kao mrlju na vojsci i državi, u suprotnosti s jevrejskim i cionističkim vrijednostima – optuženi se i dalje predstavlja kao pojedinac koji je odstupio od politike vojske i države, čime se ovi slučajevi depolitizuju i izvlače iz šireg konteksta”, govori ona.

Madar dodaje, da bi se razumjelo šta sud smatra prihvatljivim, a šta neprihvatljivim, mora se gledati dalje od samih presuda i kazni, te posmatrati ova suđenja sistematski i kroz različite oblike nasilja.

Posmatrajući gotovo 100 suđenja u kojima su optuženi koristili nasilje nad Palestincima, navodi Madar, može se vidjeti da je sud spreman prihvatiti gotovo svako objašnjenje koje vojnik ponudi kako bi opravdao zašto je upotreba nasilja bila nužna.

“Ovaj trend se pojačava nakon okupacije palestinskih teritorija 1967. godine i poklapa se s rastućim značajem izraelskih pravila angažmana. Ta pravila pitanje legitimnog nasilja čine sve subjektivnijim i stavljaju optuženog i njegovu perspektivu u središte”, kaže ona.

Revital Madar. Foto: Lična arhiva

Madar napominje da, zbog ograničenog pristupa, njeni podaci ne obuhvataju sva suđenja pripadnicima državnih sigurnosnih snaga za zločine počinjene nad Palestincima. Njeni nalazi su stoga ograničeni na više od 100 slučajeva kojima je imala pristupa, a većina se odnosi na fizičko nasilje i ubistva, dok se ostali odnose na seksualne delikte i pljačku.

Iako se njeni nalazi odnose na Izrael, ključno pitanje legitimizacije državnog nasilja je šta ga održava i kako se ti procesi legitimizacije odvijaju u okviru pravnog sistema, čak i kada država formalno nudi odgovornost.

Izrael je, kako pojašnjava, ekstreman slučaj zbog dugotrajne okupacije palestinskih teritorija, svog položaja unutar međunarodne zajednice, saveznika, geopolitike i kolonijalne naseljeničke strukture koja njime upravlja. U tom smislu, lako je identifikovati simboličkog neprijatelja države.

“Međutim, neprijateljstvo je spektar i, kao što veoma jasno vidimo u drugim liberalnim demokratijama, kao i u Izraelu, legitimizacija državnog nasilja počinje nad jednom grupom čije je targetiranje manje kontroverzno za većinu društva’, kaže Madar.

Dodaje da se ipak neprijateljstvo, posebno kako represija raste, neizbježno širi i nikada nije monolitno.

“Zapravo, čak je i u mom vlastitom radu, iako sam se držala modela suđenja ‘odbačenom nasilju’ koji počiva na jasnim kategorijama neprijateljstva i državnih agenata, s vremenom postalo jasno da se mora preispitati i ko je zapravo vojnik, te da se pitanje ne može ograničiti samo na osobu koja služi u vojsci”, govori ona.

Mišljenja je da isto važi i za neprijateljstvo, koje se u izraelskom slučaju prvenstveno odnosi na Palestince, zatim na tražioce azila, a spektar se nastavlja, uključujući i nedavne trendove tokom posljednjih 20 godina koji su legitimizovali označavanje jevrejskih izraelskih građana kao izdajnika.

Revital Madar iza sebe ima bogato istraživačko iskustvo, a trenutno je Marie Skłodowska-Curie stipendistkinja pri Robert Schuman Centru za napredne studije na Evropskom univerzitetskom institutu u Firenci.

Predavanje će se održati 15. maja.

Odricanje od odgovornosti: Finansirano od strane Evropske unije. Izneseni stavovi i mišljenja pripadaju isključivo autoru(ima) i ne odražavaju nužno stavove Evropske unije ili Evropske izvršne agencije za istraživanje (REA). Ni Evropska unija niti tijelo koje dodjeljuje sredstva ne mogu se smatrati odgovornim za njih.