Dronovi protiv tenkova, zašto Rusija ne uspijeva zauzeti Časiv Jar

Krajem marta rusko Ministarstvo odbrane dodijelilo je više odlikovanja vojnicima zbog njihove uloge u zauzimanju Časiv Jara. Time je nastavljen niz ruskih tvrdnji tokom 2025. godine da je njihova vojska uspješno preuzela kontrolu nad ovim ključnim gradom u Donjeckoj oblasti. Ipak, Institut za proučavanje rata procjenjuje da Rusija kontroliše istočne i centralne dijelove grada, dok Ukrajina i dalje drži zapadni dio. Takve procjene potvrđuju brojni snimci i fotografije objavljeni na društvenim mrežama, na kojima se vidi da ukrajinske snage i dalje ometaju ruske ofanzivne operacije u i oko Časiv Jara.

Nemogućnost Rusije da u potpunosti zauzme grad na prvi pogled može djelovati kao vojni neuspjeh, ali ona zapravo pokazuje koliko je moderno urbano ratovanje postalo složeno. Posebno važnu ulogu imaju dronovi, čija je masovna upotreba dodatno otežala ionako zahtjevan zadatak osvajanja i zadržavanja urbanog prostora.

Trenutna situacija u Časiv Jaru

Časiv Jar ima veliki operativni značaj za obje strane u ratu. Za Rusiju bi osvajanje grada predstavljalo probijanje ukrajinskog odbrambenog „pojasa tvrđava“ i otvorilo pravce prema Kostjantinivki i Slavjansku, što bi omogućilo daljnje ofanzivne operacije prema zapadu. Za Ukrajinu je Časiv Jar ključni dio odbrambene mreže koja sprečava rusko napredovanje nakon Bahmuta.

Dodatni značaj gradu daje uzvišen teren, koji pruža povoljne položaje za artiljeriju i dronove, omogućavajući bolji nadzor i preciznije udare onoj strani koja kontroliše područje.

Ruski napadi na Časiv Jar počeli su oko aprila 2024. godine, nakon pada Bahmuta. Prvi udari bili su usmjereni na probijanje ukrajinske odbrane duž kanala Siverski Donjec–Donbas, pri čemu su ruske snage angažovale veliki broj vojnika, uključujući vazdušno desantne jedinice i dodatna pojačanja. Napade su podržavali artiljerija, navođene avionske bombe i dronovi.

Uprkos velikoj koncentraciji ljudstva i tehnike, Rusija je ostvarivala samo spore i ograničene pomake protiv čvrste ukrajinske odbrane, te ni nakon dvije godine intenzivnih borbi nije uspjela potpuno zauzeti grad.

Ruska vojska je prvobitno procjenjivala da će Časiv Jar brzo pasti, s obzirom na njegovu malu veličinu i predratnu populaciju od oko 12.000 stanovnika. Umjesto toga, borbe su se pretvorile u iscrpljujuće sukobe od bloka do bloka, dok su ruske snage pokušavale napredovati iz istočnih četvrti kroz centar grada prema zapadnim dijelovima.

Tokom 2024. i 2025. godine Rusija je više puta tvrdila da je zauzela grad, uključujući i nekoliko zvaničnih objava o potpunoj kontroli. Međutim, ukrajinski zvaničnici i nezavisni analitičari te tvrdnje uporno osporavaju, navodeći da ukrajinske snage i dalje drže zapadni dio grada i nastavljaju pružati otpor ruskom napredovanju.

Ključni problem Rusije u pokušaju osvajanja Časiv Jara

Prema vojnoj doktrini, urbani teren uglavnom pogoduje odbrani i predstavlja ozbiljan izazov za napadača, što se jasno vidi upravo u Časiv Jaru. Zgrade stvaraju trodimenzionalno bojno polje koje pruža mnogo zaklona i omogućava uspostavljanje snažnih odbrambenih položaja.

Kretanje je ograničeno na ulice i puteve, čime nastaju uska grla pogodna za zasjede i direktne napade na oklopna vozila. Zbog toga tradicionalno zauzimanje grada zahtijeva veliki broj pješadije koja postepeno osvaja teren, ulicu po ulicu i zgradu po zgradu. Svaki položaj mora se očistiti i zadržati pod kontrolom. Za takvu vrstu ratovanja potrebna je stalna fizička prisutnost velikog broja vojnika, a upravo se to pokazalo veoma teškim za održavanje u Časiv Jaru.

Takav pristup bio je standard u velikim urbanim bitkama, od Staljingrada do Faludže, ali tada nije postojala masovna upotreba dronova. U Časiv Jaru koncentracije vojnika potrebne za osvajanje i držanje ulica postale su izuzetno ranjive na udare bespilotnih letjelica.

Ukrajinska 24. mehanizovana brigada iskoristila je tu slabost koristeći dronove za ometanje ruskih napada. Prvi ruski juriši oslanjali su se na vojna vozila, koja su brzo uništena kombinacijom dronova i artiljerije. Rusija je potom prešla na korištenje manjih civilnih vozila, ali su i ona ubrzo postala lake mete.

U oba slučaja mreža puteva omogućavala je lako praćenje kretanja, dok je ograničen manevarski prostor smanjivao mogućnost izbjegavanja udara dronova. U posljednje vrijeme ruske snage koriste male timove od po tri vojnika za zauzimanje prednjih položaja. Iako pokušavaju koristiti oštećene zgrade kao zaklon, dronovi ih mogu pratiti i unutar objekata, gdje potom detoniraju.

Pored napadnih jedinica, 24. mehanizovana brigada fokusirala se i na ruska komandna mjesta, protivdronovsku odbranu i logističke pravce oko Časiv Jara. Ti udari često su koordinisani sa artiljerijskim i raketnim napadima, čime se dodatno povećava njihova efikasnost.

Sistemi za borbu protiv dronova posebno su ranjivi jer se često postavljaju na otvorene prostore kako bi imali što veći domet. Brigada je nedavno objavila snimke uništavanja nekoliko takvih sistema. Takođe, ukrajinske snage sve više gađaju ciljeve duboko iza ruskih linija, dijelom zahvaljujući dronovima sa optičkim kablovima čiji domet doseže i do 60 kilometara.

Operateri dronova mogu djelovati iz različitih skrivenih položaja u i oko Časiv Jara. Iako često ostaju relativno blizu fronta kako bi održali kontrolu nad letjelicama, ne moraju biti direktno izloženi, što ih čini teškim za otkrivanje i neutralisanje.

Male ekipe mogu djelovati iz zgrada koristeći gornje spratove ili podrume kao zaklon. Dok se dio operatera vjerovatno nalazi unutar samog grada, drugi djeluju iz okolnih mjesta koja su i dalje u dometu operacija. Dronovi pritom uglavnom ne koriste predvidive rute leta, što dodatno otežava otkrivanje njihovih polaznih tačaka.

Kakav je ruski put naprijed

Za Rusiju je dalji razvoj situacije u Časiv Jaru sve neizvjesniji. Iako bi osvajanje grada predstavljalo taktičku i simboličku pobjedu, njegova operativna vrijednost možda više nije proporcionalna cijeni koju je potrebno platiti za njegovo zauzimanje.

Ruske snage su povremeno preusmjeravale fokus na druga područja ukrajinskog odbrambenog pojasa, što sugeriše da Časiv Jar možda više nije glavni prioritet. Ipak, grad i dalje predstavlja potencijalnu odskočnu tačku za buduće operacije dublje unutar ukrajinske odbrane.

Da bi zauzela Časiv Jar, Rusija će morati kombinovati ljudstvo, tehnologiju i taktičke prilagodbe, umjesto da se oslanja na samo jedan pristup. Veći broj vojnika mogao bi stvoriti lokalnu brojčanu nadmoć i održavati pritisak na ukrajinsku odbranu, ali bez promjene načina njihove upotrebe to bi vjerovatno dovelo samo do većih gubitaka bez značajnih rezultata.

Ruskim snagama potrebni su i efikasniji sistemi za borbu protiv dronova, posebno prilagođeni urbanim uslovima. Takvi sistemi morali bi biti integrisani u slojevitu odbranu kako bi bili manje ranjivi na ukrajinske udare.

Istovremeno, Rusija će morati prilagoditi taktiku. Jedan od mogućih pristupa jeste pokušaj opkoljavanja Časiv Jara, čime bi grad bio odsječen od snabdijevanja i ograničena sposobnost ukrajinskih operatera dronova da nastave djelovanje. Presijecanje prilaznih puteva moglo bi postepeno oslabiti ukrajinsku odbranu, slično strategiji koju je Rusija koristila prilikom zauzimanja Avdijivke 2024. godine.

Bitka za Časiv Jar pokazuje mnogo širu promjenu u urbanom ratovanju. Iako potreba za osvajanjem i držanjem teritorije ostaje ista, načini na koje se to postiže ubrzano se mijenjaju pod uticajem dronova.

Tradicionalni pristupi zasnovani na masovnoj upotrebi pješadije i sistematskom čišćenju terena danas su stalno izloženi preciznim udarima. Zbog toga čak i mali, teško razoreni grad može dugo odolijevati kontinuiranim napadima.

Časiv Jar zato nije samo taktička borba za teritoriju, već i primjer kako moderna tehnologija mijenja odnos između napada i odbrane u savremenom urbanom ratovanju.

Vikram Mittal, Forbes

The Battle For Chasiv Yar: How Drones Reshaped Urban Combat