Desilo se to danas, 14. marta

Danas je subota, 14. mart, 73. dan 2026. godine.

Do kraja godine ima 292 dana.

1558 – Njemački car Ferdinand I preuzeo je titulu rimskog cara bez uobičajenog papskog krunisanja.

1776. – Rođen Eustahije Arsić, “prvi slavenosrpski pisac”. Od najranijeg školovanja u rodnom Iloku odgajana je u duhu prosvjetiteljstva, što je uočljivo u njenom stvaralaštvu koje odiše kosmopolitskim duhom 18. stoljeća. Zanimale su je prirodne nauke i bila je pristalica modernog ženskog obrazovanja. Napisala je dve poučne knjige, u kojima se prepliću stihovi i proza: „Sovjetski maternij oboega pola junosti Serbska i Vlaška“ i „Poleznaja ramišilenija o četiri dostižna vremena“.

1791. – U Beču je izašao prvi broj “Srpskih novina”. Tiskao ih je grčki rodoljub Markides Puljo, saradnik grčkog pjesnika i revolucionara Rige iz Fere. List je izlazio utorkom i petkom do kraja 1792. godine.

1803 – SAD su od Francuske za 15 miliona dolara kupile svoju koloniju Luizijanu, površine 123.667 kvadratnih kilometara.

1804. – Rođen je austrijski kompozitor Johan Štraus Stariji, otac popularnih kompozitora Johana Mlađeg, Jozefa i Eduarda, najzaslužnijih za širenje bečkog laganog valcera. Prvo je bio dirigent nekoliko zabavnih orkestara, zatim dvorskog plesnog orkestra u Beču. Djela: veliki broj koračnica, uključujući “Radečki korač”, valcer, kadril, polka, galop.

1820. – Rođen je italijanski kralj Vitorio Emanuele II, prvi monarh ujedinjene Italije, prozvan “časni kralj”. Od svog stupanja na tron ​​1861. do smrti 1878. vladao je strogo kao ustavni monarh. Prethodno, od 1849. godine, bio je kralj Pijemonta.

1844. – Carlos Antonio Lopes proglašen je prvim ustavnim predsjednikom Paragvaja.

1879. – Rođen je nemački fizičar jevrejskog porekla Albert Ajnštajn, najistaknutiji teoretičar fizike 20. veka, tvorac teorije relativnosti, dobitnik Nobelove nagrade za fiziku 1921. Studirao je matematiku i fiziku na Politehnici u Cirihu, gde se oženio državljankom Milete Svisva i Miletom Swisvom. Marić. U Cirihu je 1909. postao vanredni profesor, a 1914. postao je direktor Kaiser-Wilhelm instituta u Berlinu i član Pruske akademije nauka, pa je ponovo dobio njemačko državljanstvo. Emigrirao je iz Njemačke u SAD 1933. godine, nakon dolaska nacista na vlast. Među velikim imenima nauke, bio je jedan od najupornijih u osudi rata i fašizma. Objavio je specijalnu teoriju relativnosti 1905. i opštu teoriju relativnosti 1916. Godine 1905. objasnio je zakon fotoelektričnog efekta koristeći kvantnu teoriju. Razvio je teoriju fizičkog polja, tražeći vezu između gravitacijskih i elektromagnetnih polja. Rasprave o valjanosti teorije relativnosti još nisu okončane, ali nema sumnje da je njegov naučni rad promijenio ideju svijeta i svemira i postavio temelje novih znanosti. Djela: “Osnove opšte teorije relativnosti”, “O specijalnoj i opštoj teoriji relativnosti”, “Smisao relativnosti”, “Teorija Brownovog kretanja”, “Elektrodinamika tijela u kretanju”, “Evolucija fizike”, “Moja slika svijeta”, “Ideje i mišljenja”.

1883 – Umro je njemački filozof jevrejskog porijekla Karl Hajnrih Marks, najveći teoretičar socijalističke misli i istaknuti vođa zapadnoevropskog radničkog pokreta u 19. veku. Studije filozofije završio je u Berlinu, a sa 23 godine doktorirao je filozofiju na Univerzitetu u Jeni sa izvanrednom disertacijom „Razlika između Demokritove i Epikurove filozofije prirode“. Odustajući od univerzitetske karijere, posvetio se novinarskom radu u “Rheinskim novinama”, čiji je glavni urednik postao 1842. godine. Pruske vlasti su list zabranile 1843. godine, nakon čega je otišao u Francusku i od tada, sa kratkim prekidima, cijeli život proveo u emigraciji, a najduže je umro u Engleskoj. Od septembra 1844. do kraja života družio se i sarađivao sa njemačkim filozofom Friedrichom Engelsom. S njim je 1847. u Londonu osnovao Savez komunista, prvu revolucionarnu radničku organizaciju. Drugi kongres Saveza komunista zadužio ga je da napiše sažeti program organizacije, a 1848. godine, u saradnji sa Engelsom, izdaje pamflet „Manifest Komunističke partije“. Pod njegovim uticajem je 1864. osnovana Prva internacionala. Napisao je niz značajnih radova iz ekonomije, filozofije, istorije i sociologije. Djela: “Prilog jevrejskom pitanju”, “Prilog kritici Hegelove filozofije prava”, “Kritika Hegelove filozofije državnog prava”, “Ekonomski i filozofski rukopisi”, “Teze o Feuerbachu”, “Njemačka ideologija” /sa “Hogelovim” / “Hogels” Filozofija“, „Klasene borbe u Francuskoj 1848-1850“, „Osamnaesti brimer Luja Bonaparte“, „Građanski rat u Francuskoj“, „Kapital – kritika političke ekonomije“.

1891. – Podmornica “Monarh” položila je telefonski kabl ispod Lamanša, čime je omogućena telefonska veza između Velike Britanije i “ostatka” Evrope.

1903. – Umro je srpski pisac i diplomata Matija Ban, član Srpske kraljevske akademije, profesor beogradskog Liceja i šef službe za štampu u vreme kneza Aleksandra Karađorđevića. Djela: drame “Smrt Uroša Petoga”, “Kralj Vukašin”.

1908 – Rođen je Koča Popović, srpski političar i publicista cincarskog porekla, učesnik građanskog rata u Španiji, jedan od organizatora ustanka u Srbiji u Drugom svetskom ratu. Završio je studije filozofije na Sorboni u Parizu. Bio je na istaknutim vojnim dužnostima u NOB-u – od komandanta Prve proleterske brigade do načelnika Generalštaba JNA. Od 1953. do 1964. bio je šef jugoslovenske diplomatije, a od septembra 1966. do aprila 1967. potpredsednik SFRJ. Posle obračuna Josipa Broza sa takozvanim liberalima u Srbiji 1972. godine, uklonjen je iz političkog života.

1912 – Umro je ruski fizičar Petar Nikolajevič Lebedev, profesor Moskovskog univerziteta. Proučavao je pritisak svetlosti, dokazujući postojanje mehaničkog impulsa u svetlosnim zracima, što je od velikog značaja za razumevanje kosmičkih pojava. Djela: “Sila pritiska svjetlosti na gasove”, “Magnetometrijska studija rotirajućih tijela”.

1914. – Londonski ugovor, kojim je okončan Prvi balkanski rat, dopunjen je Carigradskim mirom između Srbije i Turske. Srbija i Turska su uspostavile odnose, riješeno je pitanje povratka zarobljenika, državljanstva stanovnika ustupljenih područja, status muslimana.

1932. – Rođen je srpski pisac, novinar i filmski radnik Miroslav Mika Antić, izuzetan liričar i inventivan pesnik za decu, koji je u svoje pesme uneo boju jezika banačkih seljaka. U svojih 35 godina stvaralaštva objavio je više od 30 knjiga, a radio je i na filmovima “Sveti pijesak”, “Doručak sa đavolom”. Djela: zbirke pjesama “Pjesme za proleće”, “Plavo nebo”, “Tvoj rođendan”, “Psovke žnožni”, “Garavi sokak”, “Koncert za 1001 bubanj”, “Kikinda”, dečije pesme “Plavi čuperak”, “Poslednja bajka”, “Nasmejani svet”, “Ljubavna knjiga”, “Prva radio-drama”, “Prva radio-drama u”, “Veče”.

1932 – Samoubistvo je izvršio američki industrijalac Džordž Istman, jedan od pionira fotografije i filma, osnivač kompanije Kodak. Lansirao je osjetljivi fotografski papir 1844. godine, a 1899. jednostavan foto-aparat, nakon čega je iste godine uslijedila celuloidna filmska traka prilagođena fotoaparatu.

1938 – Ruski revolucionar Nikolaj Ivanovič Buharin strijeljan je nakon montiranog suđenja tokom najžešćih staljinističkih čistki. Osuđen je na smrt po izmišljenoj optužbi za špijunažu kao “član trockističko-zinovjevsko-buharinovskog kontrarevolucionarnog centra”. Bio je profesor političke ekonomije na Moskovskom univerzitetu i pridružio se boljševicima 1906. godine, a nakon Oktobarske revolucije 1917. postao je jedan od vodećih ideologa vladajuće boljševičke partije. Zbog ilegalnog revolucionarnog djelovanja, 1910. je prognan u Sibir, odakle je pobjegao i do 1917. živio u Austriji, Švicarskoj, Švedskoj, Norveškoj i SAD-u. Nakon povratka u domovinu nakon Februarske revolucije 1917. godine, pristupio je Centralnom komitetu, zatim Politbirou, zatim Politbirou19. 1922. bio je glavni urednik lista “Pravda”. Kao predsjednik Kominterne 1928. i 1929. godine protivio se potpunoj kolektivizaciji, jer je smatrao da je ukidanje privatne svojine na selu štetno za privredu zemlje. Također se suprotstavio metodama sovjetskog diktatora Josifa Staljina u obračunu sa starim boljševicima. Djela: “Politička ekonomija rentijera”, “Imperijalizam i svjetska ekonomija”, “Ekonomija tranzicijskog perioda”, “Teorija istorijskog materijalizma”.

[1945-BritanskoratnovazduhoplovstvobacilojenajtežubombuuDrugomsvetskomratunaželezničkivijaduktunemačkomgraduBilefeldu-“Grandslem”tešku11tona[1945-BritanskoratnozrakoplovstvobacilojenaželjezničkivijaduktunjemačkomgraduBielefeldunajtežubombuuDrugomsvjetskomratu-“grandslam”tešku11tona

1979 – Najmanje 200 ljudi je poginulo kada se avion Trident srušio na fabriku u blizini Pekinga.

1980. – U avionskoj nesreći u Varšavi poginulo je 87 ljudi, uključujući 14 članova američkog boksačkog tima.

1983. – Prvi put u 23-godišnjoj istoriji OPEK-a, Organizacija zemalja izvoznica nafte pristala je na smanjenje cijena nafte za 15 posto.

1986. – Umro je srpski kompozitor, dirigent i muzički kritičar Mihailo Vukdragović, profesor i rektor Muzičke akademije, a potom i Akademije umetnosti u Beogradu. Studirao je kompoziciju i dirigovanje u Pragu. Dela: simfonijska poema “Put pobede”, kantate “Grupa slobode”, “Svetli grobovi”, “Srbija”, gudački kvarteti, solo pesme.

1991. – “Birminghamska šestorka” – šest Iraca pogrešno optuženih za bombardovanje pabova u engleskom gradu Birmingemu 1974. – pušteni su iz zatvora nakon 16 godina.

1995 – Astronaut Norman Taggard je prvi Amerikanac koji je poleteo u svemir na ruskoj raketi, lansiranoj sa kosmodroma Bajkonur.

1997. – Umro je američki filmski režiser austrijskog porijekla Fred Cineman, autor filmova realističkog posmatranja i angažovanog tretmana društvenih problema i unutrašnjih moralnih sukoba. Filmovi: “Oči u noći”, “Sedmi krst”, “Ljudi”, “Tereza”, “U podne”, “Vjenčanje”, “Odavde do vječnosti” /Oskar/, “Oklahoma”, “Šešir pun kiše”, “Starac i more”, “Priča časne sestre”, “Čovjek za sva vremena” /Oper.

2018 – Umro Stiven Hoking, engleski fizičar i kosmolog, profesor na Univerzitetu Kembridž, član Kraljevskog društva, akademik, jedan od najvećih svetskih umova. Svjetsku slavu stekao je radom na teoriji crnih rupa i otkrićem da one emituju takozvano “Hawkingovo zračenje”. Hawking je bio prvi naučnik na svijetu koji je u svom radu spojio opću teoriju relativnosti i kvantnu mehaniku. Iza sebe je ostavio niz radova, od kojih je najpoznatija knjiga “Kratka istorija vremena”. Hawking je razotkrio neke od najzamršenijih tajni kosmosa, uprkos tome što mu je u 22. godini dijagnosticirana amiotrofična lateralna skleroza, zbog čega je veći dio života ostao prikovan za invalidska kolica, potpuno nepokretan, primoran da komunicira putem kompjutera i sintisajzera glasa.

2023. – Završen je razorni ciklon “Fredi”, koji je ubio najmanje 1.434, uglavnom u poplavama i klizištima u Malaviju i Mozambiku. Više od 2.000 ljudi je povrijeđeno. Ciklon je trajao više od pet sedmica, najduži zabilježen, nadmašivši ciklon John 1994. Desetine hiljada ljudi ostalo je bez krova nad glavom. Ukupna šteta procijenjena je na više od 1,5 milijardi dolara.

2024. – U Beogradu promovisan spomenik “80 godina ćutanja – ustaški zločini u Rakovcu i Jelovcima 1943-2023”. i istoimeni dokumentarni film u kojem je ustaška crna legija pod komandom Franje Sudara likvidirala 325 srpskih civila sa područja općine Pale od 11. do 16. novembra 1943. godine na najbrutalniji način.

2024. – Snažan zemljotres magnitude 5,3 stepena Rihterove skale pogodio je Hercegovinu, sa epicentrom 23 kilometra sjeveroistočno od Bileće. Zemljotres jačine 5,4 stepena Rihterove skale pogodio je i Crnu Goru sa epicentrom pet kilometara jugozapadno od mjesta Čarođe, u opštini Plužine, na granici sa Bosnom i Hercegovinom.