Ova misteriozna bolest je ubila pola miliona ljudi i onda samo nestala: Njen povratak je moguć

Prije gotovo jednog stoljeća, dok je pandemija gripe iz 1918. godine odnosila između 50 i 100 miliona života širom svijeta, čovječanstvo se suočilo s još jednom neobičnom i zastrašujućom bolešću. Radilo se o encefalitisu lethargici, poremećaju koji je prvi put zabilježen tokom zime 1916. godine u Evropi.

Bolest je opisao ljekar Constantin von Economo s Psihijatrijsko neurološke klinike Univerziteta u Beču, nakon što su mu se javili pacijenti sa neobičnim neurološkim simptomima. U početku su dobijali dijagnoze poput meningitisa, multiple skleroze ili delirija, ali nijedna od njih nije u potpunosti odgovarala kliničkoj slici. Novi simptom, izražena letargija odnosno pospanost, izdvojio je ovu bolest kao poseban fenomen. Encefalitis lethargica dijeljen je na akutni i hronični oblik, iako su se faze često preplitale.

Zanimljiva otkrića

Skenirali preko 10 hiljada mozgova: Evo zašto s godinama postajete zaboravniji

“Akutni encefalitis lethargica često se ispoljavao kao postepeni početak nespecifičnih simptoma nalik gripi, uključujući malaksalost, blagu temperaturu, upalu grla, drhtavicu, glavobolju, vrtoglavicu i povraćanje”, navodi se u analizi iz 2017. godine. “Nakon toga su slijedili neurološki simptomi koji su se mogli razviti vrlo brzo, kao u slučaju djevojčice koja je doživjela iznenadnu hemiplegiju dok se vraćala kući s koncerta. U roku od pola sata zaspala je i umrla 12 dana kasnije.”

Bolest je imala više podtipova, od kojih su neki bili smrtonosniji od drugih. Posebno se izdvajao somnolentno oftalmoplegični oblik, obilježen ekstremnom pospanošću.

“Najupadljivije je bilo to što su pacijenti osjećali neodoljivu potrebu za snom i spavali su neuobičajeno dugo, ali su se lako budili i često bili svjesni svega što se dešavalo oko njih tokom tog stanja pseudosomnolencije”, navodi se u istoj analizi. “Stopa smrtnosti za ovaj oblik prelazila je 50 posto; međutim, veći broj preživjelih imao je malo ili nimalo dugoročnih posljedica u odnosu na druge oblike.”

Procjenjuje se da je encefalitis lethargica uzrokovao više od pola miliona smrti. Tokom širenja bolesti, klinička slika postajala je sve uznemirujuća. Neurolog Oliver Sacks, koji je šezdesetih godina liječio oboljele u bolnici Beth Abraham u New Yorku, opisao je stanje pacijenata u svojoj knjizi Awakenings:

“Bili su svjesni i budni, a ipak ne potpuno probuđeni; sjedili bi nepomični i nijemi cijeli dan na stolicama, potpuno bez energije, poticaja, inicijative, motiva, apetita, emocija ili želje; registrirali su ono što se dešava oko njih bez aktivne pažnje i s dubokom ravnodušnošću. Nisu prenosili niti osjećali osjećaj života; bili su bestjelesni poput duhova i pasivni poput zombija.”

Kako je pandemija trajala, pojavljivale su se nove varijante. U Italiji i Švedskoj 1919. i 1920. godine zabilježen je soj s hiperkinetičkim i insomnijskim fazama, uz neuralgične bolove koji nisu reagovali na morfij.

“Hiperkinetičke manifestacije opisivane su kao ‘brzi spazmi’, uključujući mioklonus i mioklonus zavisan o podražaju, ili kao drugi nevoljni pokreti poput koreje, atetoze, distonije, miokimije ili tremora”, navodi se u jednom radu. “Brzi spazmi češće su pogađali dijafragmu ili abdomen prije nego lice ili udove, često asimetrično, zahvatajući samo jedan dio abdomena, jedan ud ili čak jedan očni mišić.”