Desilo se to danas, 15. februara

Danas je nedelja, 15. februar, 46. dan 2026. godine.

Do kraja godine ima 319 dana.

1564. – Rođen je italijanski fizičar, astronom i matematičar Galileo Galilej, osnivač mehanike kao nauke, posebno dinamike i kinematike. Zalažući se za heliocentrični sistem Nikole Kopernika i dokazujući da je geocentrični sistem Ptolomeja bio zabluda, sukobio se sa Rimokatoličkom crkvom. Sud inkvizicije ga je natjerao da odustane od teze da se Zemlja okreće oko Sunca, ali kažu da je nakon presude rekao: “Još uvijek!”. Zabrana objavljivanja njegovih radova ukinuta je tek 1757. godine. Hidrostatsku vagu izumio je 1585. godine, a 1589. godine formulisao je zakone slobodnog pada tijela pod uticajem gravitacije i kretanja po kosoj ravni. Uveo je koncepte ubrzanja i inercije. Konstruisao je astronomski teleskop 1609. godine, otkrio Orionovu maglinu, ispupčenja na Mesecu, četiri najsjajnija satelita Jupitera /Io, Evropa, Ganimed i Kalisto/, faze Venere, mrlje na Suncu i zaključio da je Mlečni put ogromno jato zvezda.

1710. – Rođen je francuski kralj Luj Petnaesti, koji je posle smrti svog pradede Luja Četrnaestog preuzeo presto sa pet godina i vladao do svoje smrti 1774. Tokom svoje vladavine ponašao se krajnje rasipnički i od njega potiču reči: “Prati me potop”. Vodio je neuspješni Rat za austrijsko nasljeđe i Sedmogodišnji rat, nakon čega je Francuska morala ustupiti Kanadu Velikoj Britaniji, ukinuo je jezuitski rimokatolički red i konfiskovao njihovu imovinu.

1763. – Mirovnim sporazumom u Hubertsburgu okončana su neprijateljstva između Austrije i Pruske u Sedmogodišnjem ratu. Pruska je zadržala Šlesku otuđenu od Austrije i postala jedna od vodećih svjetskih sila.

1781. – Umro je njemački pisac, kritičar i teoretičar umjetnosti Gothold Efraim Lesing, oduševljeni pristalica prosvjetiteljstva, začetnik savremene njemačke književnosti i estetike. Dao je odlučujući doprinos oslobađanju njemačke drame od uticaja klasičnih i francuskih uzora. Djela: drame “Gospođica Sara Sampson”, “Emilia Galotti”, “Natan Mudri”, komedija “Mina od Barnhelma”, kritike “Pisma o najnovijoj književnosti”, “Hamburška dramaturgija”, “Laokoon”, polemička satira “Obrazovanje ljudskog roda”, “Anti-Gec”.

1832. – U Beogradu je osnovana Narodna biblioteka Srbije. Neko vrijeme bila je u sastavu Državne štamparije, zatim Ministarstva prosvjete, a 1871. postala je samostalna ustanova. Za njegovu organizaciju i unapređenje najzaslužniji su Đura Daničić, Janko Šafarik, Stojan Novaković i Jaša Tomić. Tokom nemačkog bombardovanja Beograda 1941. godine, zgrada Biblioteke na Kosančićevom vencu je potpuno uništena, a svih 300.000 knjiga je spaljeno, od kojih su neke bile retke i neprocenjive vrednosti, ne samo za srpsku kulturu. Posle Drugog svetskog rata obnovljena je i već 1958. godine imala je 335.000 knjiga. Sada se nalazi u namenskoj zgradi na Svetosavskom platou u Beogradu.

1835. – Donet je liberalni Sretenjski ustav Srbije, koji je izradio Dimitrije Davidović, po uzoru na francuski i belgijski ustav. Knez Miloš Obrenović je već u martu 1835. suspendovao ustav, iskoristivši ogorčenje apsolutističke Austrije, Osmanskog carstva i Rusije.

1857 – Umro je ruski kompozitor Mihail Ivanovič Glinka, tvorac ruskog nacionalnog stila. Autor je prve ruske nacionalne opere “Ivan Susanin”, koja je na zahtev cara Nikolaja I dobila naziv “Život za cara”. Na osnovu istoimene pesme Aleksandra Puškina napisao je libreto za operu “Ruslan i Ljudmila”. Ostala dela: fantazija “Kamarinskaja” /teme iz ruskih narodnih pesama/, španske uvertire “Aragonska hota”, “Noć u Madridu”, kamerna muzika, romanse, crkvena muzika, solo pesme.

1861. – Rođen je engleski filozof Alfred North Whitehead, jedan od najznačajnijih anglosaksonskih mislilaca 20. vijeka. Prvo se bavio matematičkom logikom i zajedno sa engleskim filozofom i matematičarem Bertrandom Raselom napisao “Princip matematike”. Zatim je razvio originalnu metafiziku, kosmološki pogled na “vječne objekte” i događaje, te organizmsku filozofiju prirode. Smatrao je da filozofija ima sudbonosni društveno-istorijski značaj. Ostala djela: “Razgovor o univerzalnoj algebri”, “Organizacija misli”, “Istraživanje principa prirodnog znanja”, “Nauka i savremeni svijet”, “Proces i stvarnost”, “Hrabri pokušaji ideja”, “Religija u bitnim svojstvima”.

1898 – Počeo je špansko-američki rat u kojem su SAD od Španije preuzele Filipine, Guam, Portoriko i Kubu.

1922. – U Hagu je održana prva sjednica Međunarodnog suda, koji je 1920. osnovala Liga naroda.

1942. – Umro je srpski kompozitor i dirigent Stanislav Binički, autor “Marša na Drinu”, direktor Beogradske opere. Studirao je kompoziciju i solo pevanje u Minhenu, a po dolasku u Beograd osnovao je vojni orkestar. 1899. godine sa Stevanom Mokranjcem i Kostom Manojlovićem osnovao je „Srpsku muzičku školu“, koja danas nosi naziv „Mokranjac“. Ostala dela: prva srpska opera “Na uranku”, horske pesme/zbirka “Seljaci”, solo pesme, muzika za dramska dela, vojničke koračnice.

1942. – Japanske trupe u Drugom svjetskom ratu okupirale Singapur i zarobile 85.000 britanskih vojnika, nanijevši najteži vojni poraz Velike Britanije u istoriji. Velika pomorska utvrda pala je zbog velike strateške greške: britanska komanda je, računajući samo na napad s mora, napustila zaleđe prema Malaji nezaštićeno.

1944 – Srednjovekovni manastir Monte Kasino u Italiji, pretvoren u uporište nemačkih snaga, bombardovali su saveznički avioni u Drugom svetskom ratu.

1971 – Velika Britanija je prešla na decimalni monetarni sistem.

1990. – London i Buenos Aires obnavljaju pune diplomatske odnose, koji su prekinuti 1982. tokom neuspjelog pokušaja Argentine da oduzme Foklandska ostrva Velikoj Britaniji.

1992. – Svetom liturgijom Jovana Zlatoustog, koju je služio Njegova svetost patrijarh srpski Pavle, u Beogradu je na praznik Sretenja Gospodnjeg svečano obeležen kraj višegodišnjeg raskola u Srpskoj pravoslavnoj crkvi. Činu pomirenja Crkve u zemlji i njenom dijelu u SAD, Kanadi, Australiji i Zapadnoj Evropi prisustvovali su najviši crkveni velikodostojnici iz domovine i inostranstva.

1993. – Parlament Slovačke izabrao je ekonomistu Michala Kovača za prvog predsjednika novoformirane države, koja je nakon raspada Čehoslovačke podijeljena na Češku i Slovačku.

1994 – Sjeverna Koreja pristala da dio svog nuklearnog programa otvori za međunarodnu inspekciju.

1996 – Najmanje 60 ljudi poginulo je u eksploziji u skladištu municije u blizini predsedničke palate u prestonici Avganistana, Kabulu.

2003 – Vatikan je otvorio zapečaćenu arhivu o vezama zemlje sa Nemačkom između 1922. i 1939. godine, kada je Eugenio Pačeli (kasnije papa Pije 13.) bio državni sekretar Vatikana. Otvaranje arhiva došlo je kao odgovor na kritike pape da nije učinio dovoljno da zaustavi ubijanje miliona Jevreja tokom Holokausta.

2004 – Yang Xinhai, jedan od najvećih serijskih ubica, čovjek koji je za četiri godine ubio 67 ljudi i silovao 12 žena, pogubljen je u Kini.

2013 – Kada su dijelovi meteorita pali u Čeljabinsku oblast, na istočne padine Urala, povrijeđeno je oko 1.200 ljudi, oštećeno je skoro 3.000 zgrada, a ukupna šteta procijenjena je na više od milijardu rubalja.

2020 – Preminuo je Vatroslav Mimica, filmski reditelj, scenarista, producent. Jedan je od kreatora i redatelja Jadran filma. Mimica je tvorac nekih od najznačajnijih ostvarenja u kinematografiji bivše Jugoslavije, među kojima je i film o Banović Strahinji, jednom od najznačajnijih junaka srpske epike.

2023 – Preminula je Raquel Welch, poznata američka glumica. Najpoznatija je po ulogama u filmovima “Fantastic Voyage” i “Million Years BC”. Šezdesetih i sedamdesetih godina 20. veka bila je simbol seksipilnosti.

2024 – Predsjednik Srbije Aleksnadar Vučić, povodom Dana državnosti Srbije, posthumno je odlikovao Zlatnu medalju za hrabrost “Miloš Obilić” Spomenka Gostića, jednog od najmlađih boraca Vojske Republike Srpske, koji je kao petnaestogodišnjak poginuo 1993. godine u Bosni i Hercegovini.

2025 – Na skupu “Na Sretenje” u Sremskoj Mitrovici, kojem je, prema procenama organizatora, prisustvovalo više od 120.000 ljudi, među kojima i najviši zvaničnici Srbije i Republike Srpske, aklamacijom je usvojena Deklaracija o Vojvodini u Srbiji.