Desilo se to danas, 14. februara

Danas je subota, 14. februar, 45. dan 2026. godine.

Do kraja godine ima još 320 dana.

269. – Rimski sveštenik i lekar Valentin spaljen na lomači, u spomen na njega slavi se Dan zaljubljenih.

869. – Umro je slovenski prosvetitelj monaškog imena Ćirilo, Grk iz Soluna, rođen Konstantin. Zajedno sa starijim bratom Metodijem sastavio je prvo slovensko pismo – glagoljicu. On i njegov brat Metod zauzimali su visoke položaje u Vizantiji: Kiril je bio učitelj filozofije i bibliotekar u crkvi Svete Sofije u Carigradu, a Metod visoki državni službenik. Vizantijski car Mihailo Treći, na molbu moravskog kneza Rastislava, šalje ih u Moravsku da propovedaju hrišćanstvo među moravskim Slovenima. Misija je bila da se obezbedi uticaj Vizantije u tom delu Evrope. Braća su prethodno sastavila glagoljicu i preveli potrebne crkvene knjige na jezik makedonskih Slovena, koji su solunska braća dobro poznavala od detinjstva. Tako je nastao prvi slovenski književni jezik, nazvan staroslovenski. Njihov misionarski rad smetao je njemačkom svećenstvu, koje ih je optuživalo pred rimskim papom. Da bi se opravdali, otišli su u Rim, gde je Ćiril ubrzo umro, a papa je odobrio Metodov rad i postavio ga za nadbiskupa Panonije i Moravske.

1400 – Pod misterioznim okolnostima, engleski kralj Ričard II umro je u zatočeništvu u zamku Pontefrakt, kojeg je 1399. svrgnuo s prestola njegov rođak Henri Bolingbrok, proglasivši se kraljem Henrijem IV. Na prijesto je došao sa deset godina, naslijedivši svog djeda Edvarda Trećeg, a tokom svoje vladavine od 1377. godine bio je primoran da žestoko brani kraljevsku vlast od nezadovoljnog visokog plemstva.

1468. – Umro je njemački štampar Johan Gutenberg, pronalazač tipografije, čiji je rad označio prekretnicu u civilizaciji, jer je omogućio masovno štampanje knjiga, koje se do tada radilo ručno. Bio je prvi koji je došao na ideju da od metala odlije slova i od njih komponuje linije; usavršio je štampariju i osnovao štampariju u svom rodnom Mainzu. Godine 1455. štampao je Bibliju u više od stotinu primjeraka, od kojih je sačuvano četrdesetak.

1663 – Kanada je postala francuska provincija.

1779 – Engleski moreplovac i istraživač Džejms Kuk umro je na Havajima u iznenadnom okršaju sa ostrvljanima. Na svom prvom putovanju od 1768. do 1771. riješio je misteriju Australije, oplovio Novi Zeland i ustanovio da je Nova Gvineja ostrvo. Od 1772. do 1775. istraživao je ostrva u Tihom okeanu, a na svom trećem putovanju od 1776. do 1779. bio je prvi koji je oplovio obalu Aljaske, istražio Beringov moreuz i otkrio Havajska ostrva.

1797 – Britanska flota pod komandom admirala Džona Džervisa i Horacija Nelsona porazila je špansku armadu kod rta Sent Vincent na krajnjem jugu Portugala.

1804. – Skup uglednih Srba u Orašcu kod Aranđelovca doneo je odluku o podizanju ustanka protiv Turaka i za vođu izabrao Đorđa Petrovića zvanog Karađorđe. Sukobi između Srba i Turaka izbili su posle seče knezova, koju su započele beogradske dahije da bi zastrašile srpski narod i njegove vođe. Prvi srpski ustanak u početku je zahvatio krajeve zapadno od Kolubare, Šumadiju i Pomoravlje, da bi 1807. godine bio oslobođen skoro ceo Beogradski pašaluk, ali je sudbinu ustanka odredio ishod Rusko-turskog rata. Kada su Rusija i Osmansko carstvo potpisale mir u Bukureštu 1812. godine, Porta je dobila pravo da zauzme srpske gradove, a 1813. je ugušila ustanak.

1835. – U Kragujevcu je na inicijativu Joakima Vujića i uz finansijsku pomoć kneza Miloša Obrenovića osnovano prvo pozorište u Srbiji pod nazivom “Knjažesko srpsko pozorište”. Predstave su se održavale jednom sedmično i na praznike za kneza i njegove zvaničnike i goste. Na repertoaru su bila Vujićeva djela ili njegovi prijevodi stranih djela.

1912. – Rođen Tibor Sekelj, jugoslovenski istraživač i putopisac mađarskog porekla, učesnik pohoda širom sveta. Napisao je mnoge putopisne knjige i udžbenik za jezik esperanto. Djela: putopisi “Oluja nad Akonkagvom”, “Osvajanje vrhova”, “Kroz zemlju Indijanaca”, “Putovanje izvan vremena”, “Nepal otvara vrata”, “Gdje prestaje civilizacija”, “Karavan prijateljstva”, roman “Sreća pronađena”, knjiga za djecu “Kumenana”6 /prevedena na jezik1.

1915 – Umrla Elizabet Ros, britanski lekar dobrovoljac u Srbiji tokom Prvog svetskog rata.

1943 – U Drugom svetskom ratu Crvena armija je oslobodila Rostov iz kojeg je proterala nemačke okupatore.

1946. – Na američkom univerzitetu “Pensilvanija” radio je “elektronski mozak”, odnosno kompjuter, koji se označavao skraćenicom ENIAC /Electronic Numerical Integrator and Computer/.

1956. – U Moskvi je počeo 20. kongres Komunističke partije SSSR-a, na kojem je šef partije Nikita Hruščov osudio kult ličnosti Josifa Staljina i masovno mučenje, pod nazivom “Staljinove diverzije”. Kongres je doneo odluke koje su započele javni raskol sa najbrutalnijim staljinističkim deformacijama.

1958 – Najavljeno je ujedinjenje kraljevina Iraka i Jordana u Arapsku federaciju, sa iračkim kraljem Fejsalom II, rođakom jordanskog monarha Huseina, kao šefom države. Monarhija u Iraku je zbačena u julu 1958. godine, kralj je ubijen, a Federacija je propala.

1972 – Sovjetski svemirski brod “Luna 20” bez posade krenuo je ka Mjesecu, odakle je 11 dana kasnije donio uzorke mjesečevog tla.

1989. – Iranski vjerski vođa ajatolah Ruholah Homeini izrekao je “fetvu” /smrtnu kaznu/ Salmanu Rušdiju, engleskom piscu indijskog porijekla, piscu “Satanskih stihova”, ocijenivši da je tim djelom hulio na islam.

1992. – U Srbiji je poslednji put izvršena smrtna kazna.

1993 – Lider desničarskih kiparskih Grka Glafkos Kleridis pobedio je prethodnog predsednika Džordža Vasilijua.

1995. – Peru je objavio da je zauzeo posljednje uporište ekvadorske vojske na svojoj teritoriji i proglasio jednostrani prekid vatre u 19-dnevnom graničnom ratu sa Ekvadorom.

2003. – Šefovi inspektora UN-a za kontrolu naoružanja, Hans Blix i Muhammed el Baradei, izvijestili su Vijeću sigurnosti UN-a da u Iraku nije pronađeno oružje za masovno uništenje, niti postoji evidencija o njihovom uništenju.

2005 – Bivši libanski premijer Rafik al-Hariri poginuo je u eksploziji bombe u Bejrutu.

2007 – Skupština Srbije usvojila je rezoluciju kojom se odbijaju stavovi specijalnog izaslanika UN Martija Ahtisarija o statusu Kosova i Metohije.

2015. – Umro Franjo Mihalić, jugoslovenski atletičar, dugoprugaš, reprezentativac, rekorder, trener. Najveći uspjeh postigao je na Olimpijskim igrama u Melburnu 1956. godine, kada je osvojio srebrnu medalju u maratonu s vremenom 2:26:32.

2018 – U napadu na školu u Parklandu na Floridi ubijeno je 17 osoba, a 17 je ranjeno. Najviše žrtava, njih 12, ubijeno je u zgradi škole, a ostale ispred. Napadač je bio 19-godišnji Nikolas Cruz, bivši student izbačen iz disciplinskih razloga.

2018 – Jacob Zuma podnio je ostavku na mjesto predsjednika Južnoafričke Republike. Predsednik je od maja 2009. Vrhovni sud JAR-a je 2016. presudio da je Zuma prekršio Ustav i da nije opravdao zloupotrebu novca.

2024 – Pariški žalbeni sud proglasio je bivšeg francuskog predsjednika Nicolasa Sarkozyja krivim za nezakonito finansiranje kampanje na predsjedničkim izborima 2012, koje je izgubio.