U socijalističkoj Jugoslaviji postojale su kompanije koje nisu samo zapošljavale desetine hiljada ljudi, već su kroz izvozne projekte donosile i značajne devizne prihode.
Pogledajmo pet najvećih industrijskih giganata, čime su se bavili, koliko su ljudi zapošljavali i zbog čega su nestali sa tržišta.
1. Jugoslovenska brodogradilišta -kraljevi brodogradnje
Brodogradilišta u Splitu, Rijeci i Puli bila su simbol industrijskog potencijala Jugoslavije. Proizvodila su putničke, teretne i specijalne brodove, koji su izvoženi u Sjedinjene Američke Države, Zapadnu Evropu i na Bliski istok. Sa 20.000 do 30.000 zaposlenih u pojedinim brodogradilištima, raspolagala su dokovima, montažnim i mašinskim pogonima. Propast je nastupila zbog visokih troškova proizvodnje, zastarjele tehnologije i jačanja konkurencije iz Azije tokom osamdesetih i devedesetih godina.
2. Rade Končar -elektroenergetski gigant
Zagrebačka kompanija Rade Končar proizvodila je električne uređaje, transformatore, industrijsku opremu i električne mašine. Sa 10.000 do 15.000 zaposlenih, imala je fabrike, istraživačke centre i široku distributivnu mrežu. Njeni proizvodi izvoženi su u Istočnu i Zapadnu Evropu, na Bliski istok i u Sovjetski Savez. Do propasti je došlo zbog zastarjele tehnologije, otvaranja tržišta tokom devedesetih godina i privatizacije koja nije uspjela da sačuva raniji obim proizvodnje.
3. Energoinvest -energetski i inženjerski lider
Sarajevski gigant Energoinvest bio je jedan od ključnih izvoznih partnera u Africi, na Bliskom istoku i u Sovjetskom Savezu, realizujući elektroenergetske instalacije i velike infrastrukturne projekte. Sa 20.000 do 25.000 zaposlenih, kompanija je imala projektne kancelarije, montažne kapacitete i proizvodnju opreme. Rat u periodu od 1992. do 1995. godine razorio je proizvodne pogone i tržišta, što je dovelo do rasparčavanja kompanije na manja preduzeća.
4. IMT -snaga poljoprivrede
Industrija mašina i traktora (IMT) iz Beograda proizvodila je traktore, poljoprivredne mašine i industrijsku opremu. Sa 10.000 do 15.000 zaposlenih, raspolagala je fabrikama za montažu, proizvodnju dijelova i istraživačkim laboratorijama. Propast je uslijedila zbog zastarjele proizvodnje, neefikasnog upravljanja i neuspješne privatizacije tokom dvijehiljaditih godina.
5. Prvomajska – alatni strojevi
Osnovana je 1946. godine kako fabrika za alatne mašine. Proizvodnji program je od 1960. godine proširen na tokarskih mašina, mašine za glodanje, mašine za oštrenje, piljenje posebne agregatne mašine, numeričke upravljane tokarilice. Do 1986. godine udio numerički kontrolisanih mašina u ukupnoj proizvodnji premašio je 50%.
Proizvodnja je obuhvaćala i hidraulične sustave, mjerne instrumente, uređaje za benzinske pumpe, termičke uređaje, zupčanike i reduktore za industriju traktora i automobila, razne alate, specijalne komponente za alatne mašine. Proizvodila je i do 3.500 alatnih mašina godišnje, a za svoga postojanja isporučila je više od 80.000.
Ove kompanije bile su stubovi jugoslovenske ekonomije, zapošljavale desetine hiljada ljudi i donosile značajne devizne prihode kroz izvoz. Njihova propast povezana je sa zastarjelim tehnologijama, liberalizacijom tržišta, privatizacijom i ratovima, ali njihov uticaj na industrijski razvoj Jugoslavije ostaje neizbrisiv, piše Telegraf.rs.
Datum i vrijeme objave: 05.02.2026 – 21:45 sati
