Desilo se to danas, 26. januara

Danas je ponedjeljak, 26. januar, 26. dan 2026. Do kraja godine je ostalo 339 dana.

1500 – Španski moreplovac Vicente Janes Pinson otkrio je Brazil.

1699. – Potpisan Karlovački mir, kojim je nakon 16 godina okončan austrijsko-turski rat. Mirom koji su u Sremskim Karlovcima sa Osmanskim carstvom sklopile Austrija, Rusija, Poljska i Venecija, Turci su izgubili Ugarsku, Slavoniju, Liku i Baniju, a zadržali samo Banat i deo Srema do Mitrovice preko Save. Venecija je dobila srednju Dalmaciju, Boku Kotorsku do Risna i Moreju /Peloponez/.

1788 – Britanski brodovi sa prvim doseljenicima iz Engleske, među kojima je bila i grupa osuđenika, uplovili su u zaliv Botani /Sidnej/ u Australiji, gde su osnovali koloniju.

1823 – Umro je engleski doktor Edvard Džener, pronalazač vakcine protiv velikih boginja. Primijetio je da ljudi zaraženi kravljim boginjama nisu oboljeli od malih boginja ni tokom epidemija, te je nakon dvije decenije rada 1796. godine razvio vakcinu koja je ubrzo prihvaćena u cijelom svijetu kao pouzdana zaštita od smrtonosnih malih boginja.

1827 – Peru raskinuo uniju sa Kolumbijom i proglasio nezavisnost.

1841. – Proglašen britanski suverenitet nad Hong Kongom, šest dana nakon što je Kina bila prisiljena da ga ustupi Velikoj Britaniji.

1880. – Rođen je američki general Douglas MacArthur, komandant američkih trupa na Dalekom istoku u Drugom svjetskom ratu, koji je u septembru 1945. u ime SAD potpisao kapitulaciju Japana. Potom je postavljen za komandanta savezničkih snaga u Japanu, a na početku Korejskog rata komandovao je snagama UN, ali je u aprilu 1951. smenjen zbog namjere da nastavi rat. na teritoriju Kine.

1885 – Sudanski pobunjenici Muhameda Ahmeda Abdulaha, koji se proglasio Mahdijem /vođom islama/, porazili su Britance, zauzeli Kartum, pogubili engleskog generala Čarlsa Gordona i osnovali nezavisnu državu. Tek 1898. godine britansko-egipatska vojska generala Horejša Kitchenera porazila je sudanske snage. Sudan je bio pod vlašću Londona do 1. januara 1956. godine.

1891. – Umro je njemački inženjer Nikolaus August Oto, koji je 1861. stvorio prvi benzinski motor, a 1876. izumio četverotaktni motor sa unutrašnjim sagorijevanjem, poznat kao “oto-motor”, koji je omogućio razvoj automobila.

1905. – Kod Pretorije u Južnoj Africi otkriven je “Kalinan”, najveći dijamant na svijetu, težak 3.106 karata.

1918. – Rođen je rumunski diktator Nikolae Čaušesku, koji je preuzeo vlast 1965. godine, postavši generalni sekretar vladajuće Komunističke partije Rumunije. Afirmirao se 1967. kada je izabran za predsjednika Državnog vijeća, a 1975. postao je predsjednik Rumunije i ubrzo izgradio snažan kult ličnosti, oslanjajući se uglavnom na zloglasnu političku policiju “Sekuritatea”. Nakon narodne pobune u decembru 1989. godine, kojoj se ubrzo pridružila i vojska, svrgnut je s vlasti i 25. decembra, nakon tajnog suđenja, strijeljan sa suprugom Elenom.

1924 – U SSSR-u, drugi Svesavezni kongres Sovjeta odlučio je da se balzamovanjem sačuva tijelo sovjetskog boljševičkog vođe Vladimira Lenjina, koji je preminuo pet dana ranije. Takođe je odlučeno da se Petrograd, nekadašnji glavni grad carske Rusije, preimenuje u Lenjingrad u čast Lenjina.

1925. – Rođen je američki filmski glumac i režiser Paul Newman, koji se isticao psihološki nijansiranim tumačenjima likova sa izraženim individualnim karakteristikama. Filmovi: “Dugo toplo ljeto”, “Sweet Bird of Youth”, “Nasilje”, “Butch Cassidy and the Sundance Kid”, “Judge to Hang”, “Bite”, “The Tower of Hell”, “Buffalo Bill and the Indians”, “The Color of Money” /Nagrada Oskara/, režija – “Rachel, Rachelsky Rachel of the Gam”, “The Rachel, Rachelky Rachel od Gam”.

1934. – Potpisan desetogodišnji njemačko-poljski pakt o nenapadanju, kojim je Adolf Hitler osigurao mir na istoku, ali ga to nije spriječilo da 1. septembra 1939. izvrši invaziju na Poljsku i započne Drugi svjetski rat.

1942 – Iskrcavanjem u Sjevernu Irsku, prvi američki vojnici stigli su u Evropu tokom Drugog svjetskog rata, gdje su se Nijemci borili samo na Istočnom frontu iu Jugoslaviji. Američke trupe pridružile su se borbama u Evropi 1943. napavši fašističku Italiju.

1947 – Švedski prestolonaslednik Gustav Adolf poginuo je u avionskoj nesreći u Danskoj.

1950 – Indija je zvanično proglasila republiku u okviru Britanskog Komonvelta.

1965. – Hindi je postao službeni jezik Indije, što je izazvalo nemire na jugu zemlje, gdje stanovništvo govori drugim jezicima, pa je vlada Indije u februaru 1965. odlučila da engleski zadrži u službenoj upotrebi.

1972. – Avion JAT-a “DC-9” srušio se na relaciji Kopenhagen – Beograd nakon što je bomba eksplodirala iznad Čehoslovačke. Poginulo je 26 putnika i članova posade, a preživjela je samo stjuardesa Vesna Vulović.

1973. – Umro je američki filmski glumac rumunskog porijekla Edvard Robinson, koji se proslavio glumeći gangstere u kriminalističkim filmovima, ali je pokazao i veliki komedijski talenat. Filmovi: “Mali Cezar”, “Raljusti tigra”, “Klinac Kalabed”, “Neočekivani doktor Glitterball”, “Ceo grad priča”, “Dvostruka odšteta”, “Žena na prozoru”, “Rt Largo”, “Nasilje”, “Zeleno sunce”.

1977 – Jugoslavija i Španija sklopile sporazum o uspostavljanju diplomatskih odnosa i otvaranju predstavništava u Madridu i Beogradu na nivou ambasada.

1990. – Umrla je američka filmska glumica Ava Gardner, koja je svojim neobičnim izgledom promijenila tip filmske ljepotice i odigrala niz uloga tajanstvenih i inteligentnih žena. Snimila je oko 60 filmova, među kojima su: “Plutajući teatar”, “Snijeg Kilimandžara”, “Sunce ponovo izlazi”, “Usamljena zvijezda”, “Naga Maya”, “Noć iguane”, “Pedeset pet dana u Pekingu”, “Vješeći sudija”, “Mambo”, “Bosonoga kontesa”.

1993. – Vijeće sigurnosti UN-a osudilo je napad Hrvatske na Republiku Srpsku Krajinu, teritoriju pod zaštitom UNPROFOR-a.

1993 – Vaclav Havel izabran za prvog predsjednika Češke Republike.

1994. – Rumunija je postala prva bivša članica Varšavskog pakta koja je potpisala dokument “Partnerstvo za mir” sa NATO paktom.

1996 – Američki Senat odobrio je sporazum START-2 za smanjenje broja američkih i ruskih strateških nuklearnih projektila.

1997. – Policija u Beogradu je silom ugušila proteste nekoliko desetina hiljada ljudi koji su protestovali protiv poništenja njihove volje na lokalnim izborima.

2000. – Više od godinu dana nakon što je DNK test pokazao da je bivši američki predsjednik Thomas Jefferson dobio sina sa svojom crnkinjom robinjom Seli Hemings, Fondacija Jefferson je priznala da je on otac jednog, možda celog, od njeno šestero djece.

2001. – Otvaranjem pruge Zagreb-Split, preko Bosne i Hercegovine, ponovo je uspostavljen željeznički saobraćaj između Hrvatske i Bosne i Hercegovine nakon skoro desetogodišnje pauze.

2001 – Održani veliki protesti protiv globalizacije u Davosu, povodom Svjetskog ekonomskog foruma.

2004 – Glumac Mihailo – Bata Paskaljević preminuo je u bolnici u Zemunu, u 81. godini.

2007 – Generalna skupština UN usvojila je rezoluciju kojom se osuđuje poricanje holokausta.