Desilo se to danas, 21. januara

Danas je srijeda, 21. januar, 21. dan 2026. godine.

Do kraja godine ima 344 dana.

1793. – U Parizu je na giljotini odsječena glava francuskog kralja Luja Šesnaestog – koji je revolucionarnom konvencijom u septembru 1792. svrgnut s prijestolja, a potom osuđen na smrt zbog veleizdaje. Popeo se na tron ​​1774. i formalno ostao tri godine nakon izbijanja Francuske revolucije.

1861. – Rođen je srpski vajar Đorđe Jovanović, član Srpske kraljevske akademije, profesor i direktor Umetničke škole u Beogradu. Studirao je arhitekturu na Velikoj školi u Beogradu, a vajarstvo u Beču, Minhenu i Parizu. Izradio je biste i odlikovanja mnogih državnika, vojskovođa, naučnika i umetnika, kao i više javnih spomenika: Kosovskim junacima u Kruševcu, Milošu Obrenoviću u Požarevcu, Josifu Pančiću i vojvodi Živojinu Mišiću u Beogradu, Branku Radičeviću u Sremskim Karlovcima.

1892. – Umro je engleski astronom i matematičar Džon Kauč Adams, profesor Univerziteta u Kembridžu, koji je 1845. godine, na osnovu nepravilnosti u kretanju Urana, prvi odredio putanju i približan položaj do tada nepoznate planete Neptuna. Otkriće nije objavio na vrijeme, pa je slava za otkriće Neptuna 1846. godine pripala francuskom astronomu Irben Jean-Joseph Leverrieru.

1905. – Rođen je francuski modni dizajner Kristijan Dior, jedan od najvećih “modnih diktatora” na svetu posle Drugog svetskog rata.

1919. – U Dablinu je kongres stranke Šin Fejn usvojio rezoluciju o nezavisnosti Irske. Britanija je ignorisala taj dokument i dala Irskoj status dominiona 1921. godine, a tek 1949. priznala je njenu nezavisnost, ali bez Ulstera.

1924 – Umro je ruski diktator Vladimir Iljič Uljanov, poznat kao Vladimir Lenjin, vođa Oktobarske revolucije u Rusiji 1917. godine, prvi sovjetski vođa, nemilosrdni diktator i tvorac sistema koji je omogućio decenije terora poznatog kao “staljinizam”. Kao zakleti neprijatelj demokratije, uspostavio je autoritarne odnose u boljševičkoj partiji i “diktaturu proletarijata” u društvu. Kao krunski dokaz u Lenjinovoj odbrani često se navodi “Pismo Kongresu”, poznato kao “Lenjinov testament”, u kojem je krajem 1922. preporučio da Josifa Staljina na mjestu generalnog sekretara partije zamijeni neka tolerantnija osoba koja će ogromnu moć koristiti “sa dovoljno opreza”. Istovremeno, ignorisano je da je Staljin naslijedio već razrađen diktatorski sistem i da je Lenjin bio organizator niza zločina, uključujući oružane napade “militanta” prije izbijanja revolucije na banke i konvoje u svrhu pljačke novca, u kojoj su stradali mnogi civili, a po kojoj je posljednja ruska naredba i petoro djece ubijeni, supruga i T. a sluge masakrirane u ljeto 1918. Djela: “Šta su “prijatelji naroda” i kako se bore protiv socijaldemokrata?”, “Razvoj kapitalizma u Rusiji”, “Zadaci ruskih socijaldemokrata”, “Šta da se radi?”, “Korak naprijed, dva koraka nazad”, “Dvije taktike u programu socijaldemokratske demokratije”, “Dvije taktike u programu socijaldemokratske demokratije”. ruska revolucija”. Socijaldemokratska laburistička partija“, „Materijalizam i empiriokritika“, „Socijalizam i rat“, „Imperijalizam kao najviši stepen kapitalizma“, „Aprilske teze“, „Država i revolucija“, „Dečja bolest ‘levičarstva’ u komunizmu“.

1933. – Umro je George Augustus More, engleski pisac irskog porijekla, autor realističkih i naturalističkih romana. Djela: romani “Moderni ljubavnik”, “Glumčeva žena”, “Ester Voters”, “Ave”, “Ispovest mladića”, “Sećanja iz mrtvog života”, “Salve”, “Vale”.

1936 – Kralj Engleske postao je Edvard VIII, dan nakon smrti njegovog oca Džordža V., ali je ostao na tronu samo do decembra 1936, kada je bio primoran da abdicira zbog braka sa Amerikankom Volis Simpson, dvostruko razvedenom.

1938 – Francuski režiser Georges Méliès, pionir svjetske kinematografije, umro je u potpunoj bijedi, u vrijeme komercijalnog procvata filma. Genijalan i tehnički obrazovan, u film je prenio pozorišnu podjelu na glumove, scenografiju, kostimografiju, glumu i masku. Pronašao je sistem upotrebe trikova, koji su mu omogućili da snima fantastične filmove u studiju. Snimio je oko 500 filmova, uključujući “Put na Mjesec”, preteču svemirskih filmskih avantura. Ostali filmovi: “Astronomov san”, “Putovanje u nemoguće”, “Guliverova putovanja”, “Halucinacije barona Minhauzena”, “Osvajanje Sjevernog pola”.

1948 – Umro je italijanski kompozitor nemačkog porekla Ermano Volf-Ferari, restaurator italijanske4 komične opere, koji je komponovao uglavnom po komedijama italijanskog pisca Karla Goldonija. Djela: opere “Četiri grubovrata”, “Radoznalice”, “Škola za očeve”, “Suzanina tajna”, kantate, instrumentalne kompozicije.

1950. – Umro je engleski pisac Džordž Orvel, čija su antiutopijska dela vizija moguće totalitarne budućnosti sveta i alegorijska satira moderne diktature. Djela: romani “1984”, “Životinjska farma”, “Burmanski dani”, eseji “U kitu”, “Kritički eseji”, “Lov na slona”, “Engleska, tvoja Engleska”, knjiga o Španskom građanskom ratu “U čast Kataloniji”.

1954 – SAD su porinule prvu podmornicu na nuklearni pogon, Nautilus.

1957. – Umro je srpski kompozitor, dirigent i muzički pedagog Petar Krstić, koji se najviše inspirisao srpskom narodnom muzikom. Završio je Konzervatorijum u Beču, bio direktor muzičkih škola “Stanković” i “Mokranjac” u Beogradu, dirigent Narodnog pozorišta, šef Muzičke redakcije Radio-Beograda, urednik “Muzičkog glasnika”. Djela: muzika za drame, opere “Zulumcar”, “Ženidba Janković Stojane”, orkestar “Skerco u d-molu”.

1959 – Umro je američki filmski reditelj i producent Cecil B. de Mille, autor mnogih vesterna, melodrama, komedija i pseudoistorijskih spektakla, grandioznih filmova sa desetinama hiljada statista, nužno prema nekom biblijskom motivu. Podigao je ukus prosječne filmske publike i jedan je od začetnika holivudske banalnosti koja garantuje profit, posebno na američkom tržištu. Filmovi: “Virginijan”, “Djevojka zlatnog zapada”, “Karmen”, “Mala Amerikanka”, “Ne mijenjaj muža”, “Deset zapovijedi”, “Trijumf”, “Neženja Volge”, “Kralj kraljeva”, “Čikago”, “Božanstvene djevojke”, “Dinamit”, “Znak krsta”, “Kleopacit Bill,” “Samson i Dalila”, “Najveća emisija na Zemlji”.

1976. – Zapadnim novinama, uključujući New York Times i Financial Times, prvi put je dozvoljeno da se prodaju u SSSR-u.

1980. – Svih 128 ljudi koji su se nalazili u iranskom putničkom avionu “boing 727” na relaciji Mašhad-Teheran poginulo je kada se avion srušio na planinu u gustoj magli.

1986. – U istočnom Bejrutu, u blizini sjedišta kršćanske “Falange”, stranke libanskog predsjednika Amina Džemaila, islamski teroristi su eksplozijom automobila bombe ubili 22 osobe.

1993 – Hrvatska je napala južni dio Republike Srpske Krajine, a snage UN koje su ga štitile napustile su svoje položaje. Nekoliko stotina srpskih civila je ubijeno, a međunarodna zajednica je mlako pratila agresiju.

1997 – Njemački kancelar Helmut Kol i češki premijer Vaclav Klaus potpisali su Deklaraciju o pomirenju dvije susjedne zemlje, čime su i formalno okončani istorijski sporovi, odnosno nacistička okupacija Čehoslovačke u Drugom svjetskom ratu i protjerivanje Nijemaca iz Sudetskog rata.

1998. – Papa Jovan Pavle II je na poziv kubanskog predsednika Fidela Kastra započeo petodnevnu posetu tom komunističkom karipskom ostrvu, koje su svetski mediji opisali kao “istorijsko”.

1999. – Raul Salinas de Gortari, brat bivšeg meksičkog predsjednika Carlosa Salinasa, osuđen je na 50 godina zatvora zbog organizovanja atentata na političkog protivnika.

2002 – Pegi Li, legenda džeza i pop muzike, umrla je u Los Anđelesu u 81. godini.

2002 – Kanađanka Anne Carson postala je prva žena koja je osvojila književnu nagradu TS Eliot za najnoviju zbirku poezije objavljenu u Velikoj Britaniji i Irskoj.

2003 – Umro je karikaturista Albert Hiršfeld, poznat po crtanim filmovima od braće Marks do Džeja Lena. Njegove karikature je sedam decenija objavljivao “Njujork tajms”.

2015. – Umro Kemal Monteno, poznati sarajevski pjevač, tekstopisac i kompozitor. U karijeri dugoj 45 godina, objavio je četrdesetak originalnih ploča i albuma.

2019 – Nacionalna komisija za informatiku i slobode Francuske, zadužena za sajber prostor i zaštitu podataka, osudila je “Gugl” na kaznu od 50 miliona evra zbog nedovoljno transparentnog informisanja korisnika o tome kako se raspolaže njihovim ličnim podacima. Ovo je prvi slučaj kažnjavanja globalne internet kompanije na osnovu nove evropske uredbe o zaštiti ličnih podataka koja je stupila na snagu u maju 2018.