Desilo se to danas, 21. februara

Danas je subota, 21. februar, 52. dan 2026. Do kraja godine ima 314 dana.

1437. – Zaverenici su ubili škotskog kralja Džejmsa I, čime su osujetili njegov pokušaj da obuzda uticaj visokog plemstva u vođenju državnih poslova. Sjeo je na tron ​​Škotske 1406. godine, ali je zaista vladao od 1424. godine, kada su ga Englezi pustili iz zatvora. Uspio je ojačati kraljevsku vlast, posebno u sudstvu, upravi i trgovini, što je izazvalo žestok otpor plemstva, što ga je na kraju koštalo i prijestolja i glave. Pretpostavlja se da je autor pesme “Kraljevska knjiga”.

1513. – Umro je papa Julije II, porijeklom iz Italije, najveći pokrovitelj umjetnosti među poglavarima Rimokatoličke crkve. Tokom svog pontifikata od 1503. godine, naručio je od Michelangela Buonarrotija, s kojim je bio blizak prijatelj, freske u Sikstinskoj kapeli u Vatikanu, uključujući i divovsku “Posljednju presudu”, od Bramantea rekonstrukciju Svetog Petra u Vatikanu, a Raphaelcha Santi je naslikao njegovu privatnu sliku.

1613 – Na ruski presto stupio je Mihail, sin moskovskog patrijarha Filareta, osnivača dinastije Romanovih, koja je vladala Rusijom do 1917. godine.

1677 – Umro je holandski filozof jevrejskog porekla Baruh de Spinoza, tvorac monističkog determinizma i jedan od osnivača liberalne političke filozofije. Imao je značajan uticaj na francusku i njemačku filozofiju prosvjetiteljstva. U mladosti je bio isključen iz jevrejske zajednice i anatemisan pod optužbom da je govorio o telesnoj prirodi Boga, koga je zamišljao kao apsolutnu supstancu koja je sama sebi uzrok. Izdržavao se brušenjem optičkih sočiva i odbio je stolicu ponuđenu u Hajdelbergu, jer je želeo da sačuva potpunu intelektualnu nezavisnost. Pisao je na latinskom. Za života je objavio samo “Načela filozofije Renea Dekarta” i “Teološko-politički traktat”. Njegovo kapitalno djelo “Etika” objavljeno je posthumno, podijeljeno u pet dijelova – o Bogu, o prirodi i poreklu duha, o poreklu i prirodi afekta, o ljudskom ropstvu ili o moći afekta, o moći razuma ili o ljudskoj slobodi. Spinoza je dokazao da filozofija “nema druge svrhe osim istine”, dok religija “teži samo poslušnosti i pobožnosti”.

1728. – Rođen je ruski car njemačkog porijekla Karl Peter Ulrih, vojvoda od Holštajn-Gotorpa, poznat kao Petar Treći Fjodorovič Romanov, koji je vladao samo nekoliko mjeseci. Na tronu je bio od 5. januara 1762. do 9. jula iste godine, kada je nekoliko dana kasnije svrgnut i ubijen po nalogu svoje supruge, kasnije carice Katarine Velike. Dvorskom puču prethodilo je nezadovoljstvo nestabilnim Petrom Trećim, koje je kulminiralo sramotnim završetkom Sedmogodišnjeg rata s Pruskom, kada je pruski utjecaj postao odlučujući u ruskoj unutrašnjoj i vanjskoj politici. Zaverenici su osvojili Carsku gardu, Senat i Sveti sinod Ruske pravoslavne crkve i naterali cara da abdicira, a zatim su ga, po nalogu Katarine Velike, uhapsili i otrovali.

1794. – Rođen je meksički general i državnik Antonio Lopes de Santa Ana, predsjednik Meksika od 1833. do 1836. Potom je ponovo vladao Meksikom kao diktator 1839. i od 1841. do 1845. godine, kada je bio prisiljen na izgnanstvo. Posebno je zapamćen po zauzeću Fort Alamo u Teksasu 1836. godine, kada je oko 4.000 vojnika pod njegovom komandom masakrirali nešto manje od 200 branilaca, uključujući Davyja Kroketa.

1795. – Holandija je predala ostrvo Cejlon u Indijskom okeanu Velikoj Britaniji.

1836. – Rođen je francuski kompozitor Leo Delibes, romantičarski stvaralac koji je među prvima komponovao simfonijski balet i razvio ga u pantomimu. Komponovao je i opere i operete, lagane, prijatne i elegantne melodije. Pokazao je melodijsku fantaziju i smisao za instrumentalne efekte. Djela: baleti “Coppelia”, “Silvia”, opera “Lakme”.

1851. – Umrla je engleska spisateljica Meri Vulstonkraft Šeli, supruga pesnika Persija Biša Šelija, najpoznatija po romanu “Frankenštajn ili savremeni Prometej”, napisanom u duhu “gotičkih” priča o teroru i hororu. Ostala djela: romani “Posljednji čovjek”, “Lodor”.

1866. – Rođen je njemački bakteriolog August von Wassermann, koji je 1906. uveo metodu analize krvi (Vasermanova reakcija) za utvrđivanje postojanja sifilisa. Proučavao je i strukturu ćelija, antitoksine, uzročnike tuberkuloze i raka, te je bio uključen u izolaciju i identifikaciju infektivnih klica.

1885. – Rođen je francuski pisac, reditelj i glumac ruskog porijekla Aleksandar Žorž Gitri, poznat kao Saša Gitri, autor lakih komedija koje je sam režirao i u kojima je igrao glavne uloge. Djela: komedije “Noćni čuvar”, “Lijepa svadba”, operete “Ljubav pod maskama”, “Mocart”, filmovi “Ako Versaj govori”, “Romansa prevaranta”.

1888. – Umro je srpski novinar i publicista Mita Cenić, sledbenik Svetozara Markovića, najistaknutije ličnosti radničkog pokreta u Srbiji od 1875. do njegove smrti. Kao student medicine proteran je iz Francuske pod optužbom da je pripremao atentat na kneza Milana Obrenovića, koji je u to vreme boravio u Parizu. U Srbiji je tada optužen da je pripremao državni udar i osuđen na osam godina zatvora u teškim okovima. Po izlasku iz zatvora pokrenuo je listove “Radnik”, zatim “Borba”, “Istina” i političko-književni list “Čas”.

1893. – Rođen je španski gitarista Andres Segovia, najveći majstor tog instrumenta u 20. veku. Već sa sedam godina počeo je da organizuje koncerte širom sveta, odlično interpretirajući dela klasičnih majstora, uvrstivši gitaru u koncertne instrumente ozbiljne muzike. Transkribovao je mnoge kompozicije Johanna Sebastiana Bacha za gitaru. Mnogi kompozitori su mu posvetili svoja gitarska djela.

1903. – Rođena je američka književnica francuskog porijekla Anais Nin, čiji su dnevnici remek djelo samoanalize i zanimljivo svjedočanstvo moderne boemije. Glavna tema njenih romana je potraga za sopstvenim identitetom, a pisala je i erotske priče po narudžbini za kolekcionare erotike. Djela: romani “Vatrene ljestve”, “Kuća incesta”, “Zavođenje Minotaura”, “Djeca Albatrosa”, “Šelnik u kući ljubavi”, zbirka priča “Pod staklenim zvonom”, priče “Delta Venere”, “Ptice”, studije “DH Lawrence: neprofesionalna studija budućnosti”, “Roman”.

1907. – Rođen je engleski pisac Vishen Hju Oden, duhovni vođa nove škole levičarskih pesnika koji je u deceniji pre Španskog građanskog rata obnovio englesku poeziju i pisao pod uticajem Tomasa Eliota. Strastveno je podržavao republikance u Španiji, a domovinu je napustio 1939. godine u znak protesta zbog potpisivanja Minhenskog sporazuma sa Adolfom Hitlerom, a u SAD je živeo do 1972. godine. Pretežno intelektualni pesnik, više je bio zaokupljen idejama i pisao je više nego senzacijama čiji je jezik blizak poeziji i govoru. Djela: zbirke pjesama “Pjesme”, “Govornici”, “Ples smrti”, “Pogledaj, stranče”, “Drugi put”, “Novogodišnje pismo”, “Ahilov štit”, “Oko kuće”, “Grad bez zidova”, “Za sada”, drame – pisane sa Christopherom Isherwoodom – “Oni prolaze ispod studenca”, “Prolaze ispod studeni”, “Sporedni svjetovi”.

1911 – Japan i SAD potpisale su trgovinski sporazum kojim je ograničen dotok japanskih radnika u Ameriku.

1916. – Njemačkim napadom započela je bitka kod Verduna u Francuskoj, najkrvavija u Prvom svjetskom ratu, u kojoj je do decembra 1916. poginulo oko milion njemačkih i francuskih vojnika. Francuzi su se branili, a ogromni ljudski i materijalni gubici uzrokovali su pad ekonomske i vojne moći Njemačke.

1924. – Rođen je zimbabveanski revolucionar i državnik Robert Gabriel Mugabe, koji je nakon sticanja nezavisnosti Zimbabvea 1980. postao prvi premijer te afričke zemlje, a prethodno je kao vođa stranke ZANU predvodio najjači gerilski pokret u Rodeziji protiv režima bijele manjine.

1941 – Kanadski fiziolog Frederic Grant Banting, koji je 1921. izolovao inzulin sa Charlesom Bestom, poginuo je u avionskoj nesreći, što je omogućilo liječenje tada smrtonosnog dijabetesa. Za to epohalno otkriće 1923. godine, zajedno sa Johnom McLeodom, s kojim je sarađivao, dobio je Nobelovu nagradu za medicinu. S obzirom na to da je Best neuporedivo zaslužniji od McLeoda, on je nagradu podijelio s njim.

1943 – Britanski kralj Džordž IV odlikovao je Ruse “Mačem časti” za odbranu Staljingrada u Drugom svetskom ratu.

1958 – Gamal Abdel Naser izabran za prvog predsjednika Ujedinjene Arapske Republike, federacije Egipta i Sirije.

1963 – SSSR je upozorio SAD da bi napad na Kubu mogao značiti svjetski rat.

1965 – Malcolm X, američki aktivista za građanska prava afričkog porijekla, crni američki vođa, ubijen je dok je govorio u New Yorku na sastanku svoje Organizacije afroameričkog jedinstva. Bio je vatreni propovjednik rasnog ponosa i crnog nacionalizma.

1972. – Richard Nixon je stigao u Peking, kao prvi američki predsjednik koji je doputovao u takvu posjetu, što je označilo početak normalizacije američko-kineskih odnosa. Nakon godina podrške SAD Tajvanu i odbijanja Kine, posjeta je utrla put za prijem Kine u UN i njeno stalno sjedište u Vijeću sigurnosti.

1974 – U Skupštini SFRJ proglašen je Ustav, koji je, kako je rečeno, “nova etapa u razvoju jugoslovenske socijalističke samouprave”, kojom je konfederisana SFRJ, razbijena Srbija, a njene pokrajine Kosovo i Metohija i Vojvodina pretvorene u svojevrsnu “državu u državi”. Ovaj ustav je u velikoj meri olakšao raspad bivše Jugoslavije početkom devedesetih godina 20. veka.

1983 – Više od 800 ljudi poginulo je u postizbornim etničkim nemirima u indijskoj državi Asam.

1991. – Umrla je engleska balerina Margot Fonteyn, jedna od najvećih u 20. vijeku, koja je svakom liku dala posebnu dramsku snagu. Sa izuzetnim uspehom ostvarila je niz uloga u klasičnim baletima širom sveta, kao što su “Žizela”, “Labuđe jezero”, “Začarana lepotica”.

1992. – U Lisabonu počela konferencija o bivšoj BiH, na kojoj su se predstavnici tri vodeće nacionalne stranke složili da se organizacija Bosne i Hercegovine treba zasnivati ​​na više entiteta unutar postojećih granica. Nade koje je pokrenula konferencija ubrzo su propale, jer je muslimanska strana, na nagovor SAD-a, odustala od mira, a građanski rat se nastavio.

1999. – Završena je posjeta indijskog premijera Atala Biharija Vajpayeeja Pakistanu, prvog indijskog šefa vlade susjednoj zemlji u posljednjih deset godina, pristankom dviju zemalja na bližu saradnju na rješavanju spora oko Kašmira, smanjenju tenzija i prijetnji međusobnog nuklearnog rata.

2001. – U Ljubljani su vođeni pregovori o rješavanju pitanja sukcesije bivše SFRJ (bez rezultata), uz prisustvo međunarodnog predstavnika Artura Wattsa.

2003 – Pokušaj atentata na premijera Srbije Zorana Đinđića na autoputu na Novom Beogradu. Dejan Milenković je kamionom Bagzi uletio u kolonu automobila u kojoj je bio i Đinđić, koji je boravio u službenoj posjeti RS. Đinđić je ubijen 12. marta iste godine.

2006 – Milan Lukić, optužen da je komandovao paravojnom formacijom koja je tokom rata u BiH ubila desetine Bošnjaka, stigao je u Haški tribunal iz Argentine, gde je i uhapšen.

2008 – U Beogradu održan veliki javni protest zbog jednostranog proglašenja nezavisnosti Kosova i Metohije – u neredima koji su nastali nakon što su zapaljene ambasade SAD i Hrvatske i oštećeno više diplomatskih predstavništava drugih zemalja.

2008 – Narodna skupština Republike Srpske usvojila Rezoluciju o nepriznavanju jednostrano proglašene nezavisnosti Kosova i Metohije i opredjeljenju Srpske.