Desilo se to danas, 20. februara

Danas je petak, 20. februar, 51. dan 2026. Do kraja godine ima 314 dana.

1507. – Umro je talijanski slikar Gentile Bellini, poznat po motivima venecijanskih svečanosti i procesija. Insistirao je na preciznosti i njegovi radovi su puni detalja, ali su u isto vrijeme kompozicije vrlo transparentne.

1790. – Umro je austrijski car Josif II, prosvećeni apsolutista, sin carice Marije Terezije i njenog vladara od 1765. do 1780. U interesu buržoazije, na koju se oslanjao u borbi protiv feudalaca i rimokatoličke crkve, sproveo je reformu peasa od slobodne zemlje i zavise od nje. feudalaca, ali ih je ipak ostavio u vlasti vlastelinskog suda. Počeo je da oporezuje i plemstvo i sveštenstvo, a 1781. godine izdao je “Patent tolerancije” kojim je nekatolicima omogućio slobodu vjeroispovijesti i pristup državnim i javnim službama, ali je istovremeno ojačao apsolutizam i izvršio germanizaciju. Reforme su posebno pozdravili Srbi u Vojvodini, jer je trebalo da ih izjednače sa rimokatolicima u verskom i građanskom pogledu. Uplašen francuskom revolucijom, otkazao je mnoge reforme, a njegov brat i nasljednik Leopold II vratio je sve u pređašnje stanje.

1808. – Rođen je francuski slikar, grafičar i vajar Honore Daumier, najveći karikaturista 19. vijeka. Njegove duhovite, smele i zajedljive karikature, koje je objavljivao uglavnom u listu “Šarivari”, donele su mu mnogo nevolja – 1832. odležao je šest meseci zatvora zbog karikature kralja Luja Filipa. Napravio je veliki broj slika društvenih i književnih scena koje karakteriše neposrednost i sažetost likovnog izraza.

1860. – U Novom Sadu izašao prvi broj “Danice”, najznačajnijeg književnog časopisa srpskog romantizma, koji je pokrenuo i uređivao srpski pisac Đorđe Popović. „Danica“ je okupila stotinak srpskih pisaca, među kojima su bili Jakov Ignjatović, Đura Jakšić, Jovan Jovanović – Zmaj, Laza Kostić, Ljubomir Nenadović, i odigrala značajnu ulogu u buđenju nacionalne svesti i raspoloženja za ujedinjenje teritorijalno rasparčane Srbije. Značaj časopisa opada kada ga 1866. godine napuštaju njegovi najbolji saradnici zbog neslaganja sa urednikom Đorđem Rajkovićem.

1866. – Rođen je srpski pisac Milorad Mitrović, pisac lirskih pesama, balada i romansi, koji je političkim i satiričnim pesmama satireo političku situaciju u Srbiji. Diplomirao je na Pravnom fakultetu u Beogradu, a radio je kao referent u Užicu, Čačku, Mionici, Smederevu i Knjaževcu. Posle prevrata 1903. postao je sekretar Apelacionog suda u Beogradu. Počeo je da piše pod uticajem Vojislava Ilića, a prvu zbirku objavio je 1899. godine pod naslovom „Knjiga ljubavi“. Posebno su bile popularne njegove pesme “Don Ramiro”, “Papučica”, “Sigurna pesma”. Neke su i komponovane, poput pesme “Bila jednom ruža”. Napisao je i fragmente tragedije “Despot Lazar Branković”.

1886. – Rođen je mađarski revolucionar Bela Kun, vođa Mađarske revolucije 1919. Zarobljen je u Prvom svjetskom ratu na Istočnom frontu 1916., a nakon Februarske revolucije u Rusiji 1917. postao je član Guvernerskog komiteta Ruske socijaldemokratske partije, a potom i stranog vođe Tomske radničke partije. odredi Crvene armije. Nakon povratka u Mađarsku krajem 1918. osnovao je Komunističku partiju Mađarske. Kada je u avgustu 1919. poražena Mađarska Sovjetska Republika, proglašena u martu 1919. godine, pobegao je u Austriju, gde je uhapšen, ali je pušten na intervenciju Moskve. Po povratku u SSSR borio se u građanskom ratu protiv snaga generala Petra Nikolajeviča Vrangela, zatim je bio član Prezidijuma Kominterne i bio na čelu Centralnog komiteta Komunističke partije Mađarske. Uhapšen je u staljinističkim čistkama i streljan 1939.

1904. – Rođen je ruski državnik Aleksej Nikolajevič Kosigin, sovjetski premijer nakon svrgavanja Nikite Hruščova 1964. do njegove smrti 1980. Pridružio se Crvenoj armiji 1918. kao dobrovoljac sa 15 godina, a tokom najžešćih staljinističkih čistki35 i napredovanja od19 do 19 direktora tekstilne fabrike i gradonačelnika Lenjingrada, nakon čega je nastavio da se penje ka vrhu vlasti. Od 1940. do 1953. bio je potpredsjednik Vijeća narodnih komesara, odnosno Vijeća ministara, a 1960. postao je prvi potpredsjednik Vijeća ministara SSSR-a.

1908. – Umro je književnik Simo Matavulj, član Srpske kraljevske akademije, jedan od najistaknutijih predstavnika srpskog realizma. Pisao je priče iz crnogorskog, dalmatinskog i beogradskog života, romane i drame na bogatom i sočnom jeziku. U svojim djelima iz zavičajnog primorskog života pokazao je veliki dar zapažanja, živopisno slikanje okoline i ljudi, uz potresna svjedočanstva o stradanju pravoslavnih Srba u Zagori i Dalmaciji i njihovom otporu agresivnim nastojanjima Rimokatoličke crkve da im nametne tuđinsku vjeru. Prevodio je francuske pisce Gi de Mopasana, Emila Zolu, Žana Molijera. Dela: romani “Bakonja fra Brna”, “Uskok”, zbirka pripovedaka “Iz moro život”, “S mora i gore”, “Beogradske priče”.

1910 – Ubijen je egipatski premijer Butros Gali.

1920 – Umro je američki istraživač i admiral Robert Edvin Piri, čija je ekspedicija u aprilu 1909. prva stigla do Severnog pola. Pregledao je najsjeverniji dio Grenlanda, oplovio ga i 1901. godine ustanovio da je to ostrvo. Djela: “Na sjever preko velikog leda”, “Najbliže polu”, “Sjeverni pol”, “Tajne polarnih putovanja”.

1924 – Rođen je Sidni Poatje, američki filmski glumac afričkog porekla, prvi crni oskarovac. Filmovi: “Pkosni”, “Ljiljani u polju”, “Na rubu grada”, “Bjekstvo u lancima”, “U vrelini noći”, “Gospodu s ljubavlju”, “Pogodi ko dolazi na večeru”.

1925. – Rođen je američki filmski režiser Robert Altman, koji je stvorio jedinstvenu sintezu mitova i dramaturških klišea tradicionalnih američkih filmskih žanrova i principa modernog, prvenstveno evropskog filmskog izraza. Filmovi: “Odbrojavanje”, “Kockar i kurva”, “Privatni detektiv”, “Svi smo mi lopovi”, “Kalifornijski poker”, “Nashville”, “Prečice”, “Tri žene”, “Vjenčanje”, “Kansas City”.

1938. – Britanski ministar vanjskih poslova Anthony Eden podnio je ostavku zbog popustljive politike premijera Nevillea Chamberlaina prema njemačkom nacističkom diktatoru Adolfu Hitleru.

1962. – SAD su u orbitu oko Zemlje lansirale svemirsku letjelicu “Merkur-Atlas 6”, u kojoj se u kapsuli “Friendship 7” nalazio John Glenn, prvi američki astronaut.

1975 – Vlada kiparskih Grka pozvala je UN da odredi rok za povlačenje 40.000 turskih vojnika sa ostrva, ali zbog strateškog značaja Turske za SAD i NATO pakt to nije učinjeno, niti je Ankara kažnjena za agresiju i okupaciju sjevernog dijela Kipra.

1979 – U erupciji indonežanskog vulkana “Sinira” poginulo je 175 ljudi.

1985 – Uprkos snažnom protivljenju Rimokatoličke crkve, u Irskoj je legalizovana prodaja kontraceptiva.

1986. – U orbitu je lansiran prvi dio sovjetske svemirske stanice “Mir”.

1991 – Slovenački parlament izglasao otcjepljenje od Jugoslavije.

1996. – Zetovi iračkog predsjednika Sadama Huseina – general Hussein Kamel Hassan i njegov brat Sadam Kamel vratili su se sa svojim porodicama u Irak iz šestomjesečnog egzila u Jordanu. Irački predsjednik ih je pomilovao, ali tri dana kasnije – navodno u porodičnom sporu – oboje su ubijeni.

1997. – Vlada SAD odbila je da prizna nadležnost Svjetske trgovinske organizacije u sporu sa Evropskom unijom oko trgovine sa Kubom, kojoj su Amerikanci jednostrano uveli ekonomske sankcije.

2001. – Žalbeno vijeće Haškog tribunala potvrdilo je presude bošnjačkim i hrvatskim zvaničnicima za kršenje Ženevske konvencije u logoru Čelebići: Esad Landžo je osuđen na 15, Hamza Delić na 20, Zdravko Mucić na sedam godina zatvora, dok je Zejnil Delalić oslobođen svih optužbi.

2004. – Bivša glavna tužiteljica Haškog tribunala Louise Arbour imenovana je za novog visokog komesara UN-a za ljudska prava.