Desilo se to danas, 20. januara

Danas je utorak, 20. januar, 20. dan 2026. godine.

Do kraja godine ima još 345 dana.

1265. – Prvi put sazvan engleski parlament, kojim je plemstvo ograničilo vlast monarha Henrija Trećeg, potomka francuske dinastije Plantagenet. Donji dom, koji je sazvao Francuz Simon de Montfort, vođa Baronske stranke, sastojao se od po dva predstavnika nižeg plemstva iz svake županije i dva građanina iz svih većih gradova, dok su Gornji dom činili baroni i više sveštenstvo. De Montfort je sazvao parlament u ime kralja Henrija, kojeg je zarobio 1264. nakon što je porazio njegove snage.

1327 – Visoko plemstvo natjeralo je engleskog kralja Edvarda II. da abdicira u korist svog sina Edvarda III.

1649 – Zarobljeni kralj Charles I na kraju građanskog rata između monarhista i parlamentaraca u Engleskoj izveden je pred sud pod optužbom za izdaju, odnosno tajne pregovore sa Škotima. Ubrzo je osuđen na smrt i deset dana kasnije pogubljen.

1667 – Nakon 13 godina borbi, Rusija je porazila Poljsku, u ratu koji je izbio kada su 1654. godine, nakon pobjede nad poljskom vojskom, pobunjeni pravoslavni ruski kozaci u Ukrajini – kojima je Poljska pokušala nametnuti rimokatoličku vjeru – priznali vrhovnu vlast ruskog cara. Andrijevim mirom Poljska se odrekla Kijeva, Smolenska i dijela Ukrajine na lijevoj obali rijeke Dnjepar.

1876 ​​- Na Cetinju je održana prva konferencija Crvenog krsta Crne Gore, osnovanog nakon izbijanja hercegovačkog ustanka protiv Turaka.

1900. – Umro je engleski pisac i kritičar Džon Raskin, koji je smatrao da umetnost zavisi od društvenog života i da samo zdravi ljudi mogu da stvaraju velika umetnička dela, jer je umetnost snaga i izraz celog naroda, a ne privilegija bogatih. Zalagao se za obrazovanje najširih slojeva naroda i napadao ekonomske i političke stavove utilitarista. Djela: o umjetnosti – “Moderni slikari”, “Kamenje Venecije”, “Dvaput”, o društvenim i ekonomskim problemima “Do posljednjeg”, “Susam i ljiljani”, “Krune divljih maslina”, “Munera Pulveris”.

1916. – Umro je srpski tipograf Nedeljko Čabrinović, jedan od atentatora u Sarajevu 28. juna 1914. na austrougarskog prijestolonasljednika nadvojvodu Franca Ferdinanda, što su Austrougarska i Njemačka iskoristile za početak Prvog svjetskog rata. Čabrinović – koji je preminuo od posljedica mučenja u zatvoru u Terezinu, 60-ak kilometara sjeverno od Praga – bacio je bombu na Ferdinandov automobil koja je promašila metu, ali je tada gimnazijalac Gavrilo Princip ubio nadvojvodu iz revolvera. Punoljetni atentatori – učitelji Veljko Čubrilović i Danilo Ilić, osuđeni su na smrt i obješeni, dok su maloljetni Princip, Čabrinović i Trifko Grabež osuđeni na zatvor, gdje su i umrli, ne doživjevši ratni poraz i raspad Austrougarske.

1920. – Rođen je italijanski filmski reditelj i scenarista Federiko Felini, jedan od najvećih filmskih stvaraoca 20. veka. Nakon Drugog svjetskog rata, na početku svoje karijere, bio je jedan od najistaknutijih predstavnika neorealističkog filmskog pokreta, ali je ubrzo razvio svoj osebujan stil, stvarajući autobiografske filmove neponovljivog šarma, u kojima se ljudi često prikazuju u najbizarnijim situacijama, pa je izraz “Fellinie” skovan da opiše njegov način stvaranja snova u inače uobičajenim cihalle okolnostima. Filmovi: “Razno svjetlo”, “Dangube”, “Ulica” /Oscar/, “Probysworld”, “Cabria’s Nights” /Oscar/, “Sweet Life” /prva kanska nagrada/, “Osam i po” /Oscar/, “Julia and Ghosts” /”Zlatni globus”, “A Clown Globe”, “A “Casanova”, “Grad žena”, “Brod plovi”, “Ginger i Fred”.

1921. – Umro je srpski vojvoda Živojin Mišić, učesnik svih ratova Srbije od 1876. do 1918. godine, jedan od najsjajnijih vojskovođa Prvog svetskog rata. Vojno obrazovanje stekao je u Artiljerijskoj školi u Beogradu i Austrijskoj streljačkoj školi, a od 1898. do 1904. predavao je strategiju na Vojnoj akademiji u Beogradu. U srpsko-turskim ratovima od 1876. do 1878. godine uspešno je komandovao bataljonom, zatim odredom, istakavši se izuzetnom hrabrošću. Komandovao je i bataljonom u Srpsko-turskom ratu 1885. godine, a 1904. je penzionisan zbog sumnje da je bio neprijateljski nastrojen prema oficirima-zaverenicima koji su 1903. godine ubili kralja Aleksandra Obrenovića. Zbog vojno-političke situacije nakon austrougarske0 aneksije Bosne, na zahtev19 aktivirao je Hercegovinu, na zahtev19. načelnika Generalštaba vojvodu Radomira Putnika i imenovao za njegovog pomoćnika. U Prvom balkanskom ratu pokazao se kao veliki strateg i jedan je od najzaslužnijih za pobedu nad Turcima 1912. godine u Kumanovskoj bici. Na sopstveni zahtev u Prvom svetskom ratu, 15. novembra 1914. godine, tokom Kolubarske bitke, postavljen je za komandanta Prve armije, koja je zapala u veoma tešku situaciju. Vrativši joj poljuljani moral, izuzetnim taktičkim potezima uspeo je da zauzme greben Suvobora, a potom energičnim akcijama potpuno uništi austrougarske trupe. Kolubarska bitka, u kojoj je srpska vojska do temelja potukla austrougarske agresorske trupe, jedinstven je primer u istoriji ratovanja da je vojska za koju se predviđao krah brzo reorganizovana u kratkom vremenskom periodu, prešla u kontraofanzivu i nanela razoran poraz protivniku sveta, zbog čega je i dalje svetski demant. Zbog briljantne strategije kojom je tada nadmudrio austrougarsku komandu, unapređen je u čin vojvode. Tokom povlačenja srpske vojske 1915. godine, operacije Prve armije značajno su pomogle srpskoj Vrhovnoj komandi da osujeti plan opkoljavanja srpske vojske koji je pripremio nemački feldmaršal August fon Makenzen. Kao načelnik štaba Vrhovne komande Srpske vojske, 1918. godine rukovodio je pripremama za proboj Solunskog fronta, a zatim i Orkansku ofanzivu srpske vojske, odlučujuće doprinevši odbijanju zahteva savezničke komande da Prva armija pod komandom Petra Bojovića zaustavi njeno napredovanje na odvojenom rastojanju na sve strane. 200 metara. kilometara. Napisao je nekoliko vojnih djela, uključujući “Strategiju”, objavljenu 1907. godine.

[1945-UmrojesrpskivojvodaPetarBojovićoslobodilacBeograda1918godinealisunjegovipotomcisapočastimasahranjeniugradukojijedoneosloboduvoljomJosipaBrozanjenjegovogneprijateljauPrvomsvetskomratuusrpsko-turskimratovimaod1876do1878iusrpsko-bugarskomratu1885godineistakaosehrabrošćuuborbamakodVrapčaSlivnicauDragomanskommoreuzukodPirotajaCaribrodateuPrvombalkanskomratu1912i1913godinekaonačelnikPrvearmijegeneraldoprineojepobedamanadTurcimaubitkamakodKumanovskeiBitoljaUDrugombalkanskomratu1913godineprobiobugarskepoložajeuGrebenuuRajčanukojijeodlučiooishoduBregalničkebitkeuPrvomsvetskomratukomandovaojePrvomarmijom1914godineuCerskojbicizaoslobođenjeŠapcanijebraniosvojduŠapcaJanuara1916godineumestobolesnogvojvodeRadomiraPutnikapostajenačelnikštabaVrhovnekomandeorganizujeprebacivanjevojskenaKrfBizertuivojskuaprila1918postavljenjezakomandantaPrvearmijezakontraprobojSolunskogfrontazauzeoVelesizauzeoOvčepoljenaoružaoBugarekodKumanovainastaviogonjenjebrojnihnemačkihpojačanjaiporaženjužnoodNišabezpomoćisaveznikakojisuostali200kilometaraizaNačeluPrvearmije1novembra1918oslobodiojeBeogradŠtamožemoočekivati​​odpravilavježbeopćenitoaštaposebnoodpravilapješaštva?”[1945-UmrojesrpskivojvodaPetarBojovićoslobodilacBeograda1918alijepotombezikakvihpočastisahranjenugradukojemjedonioslobodu-voljomrežimaJosipaBrozanjegovogratnogneprijateljauPrvomsvjetskomratuKaopitomacArtiljerijskeškoleučestvovaojeusrpsko-turskimratovimaod1876do1878godineausrpsko-bugarskomratu1885godineistakaosehrabrošćuuborbamakodVrapčaSlivniceuDragomanskomtjesnacukodPirotaiCaribrodaUPrvombalkanskomratu1912i1913godinekaonačelnikgeneralštabaPrvearmijedaojeneizmjerandoprinospobjedamanadTurcimauKumanovskojiBitoljskojbitciUDrugombalkanskomratu1913godineprobiojebugarskepoložajenagrebenuRajčanštojeodlučiloishodiBregalničkebitkeirataUPrvomsvjetskomratuzapovijedaojePrvomarmijom1914uCerskojbitciioslobađanjuŠapcaadužnostnijenapustioninakonranjavanjaNakonbrutalnognapadaBugara1915sneusporedivoslabijimsnagamaspriječioihjeuprodorunaKosovoštoje–uzpotporucrnogorskevojskesdrugogkrila–omogućilopovlačenjesrpskevojskeprekoAlbanijeUsiječnju1916umjestobolesnogvojvodeRadomiraPutnikapostajenačelnikštabaVrhovnogzapovjedništvaiorganiziraprebacivanjevojskenaKrfiBizertuaodrujnadostudenoga1916vodiofenzivuukojojsuzauzetiKajmakčalaniBitolaZbogneslaganjasasavezničkimzapovjedništvomokoširinefrontadodijeljenogsrpskojvojsciutravnju1918smijenjenjeipostavljenzazapovjednikaPrvearmijekojajenakonprobojaSolunskogfrontazauzelaVelesiOvčepoljerazoružalaBugarekodKumanovanastavilaprogonbrojčanojačenjemačkeDrugearmijeiporazilajejužnoodNišabezpomoćsaveznikakojisuzaostajali200kilometaraNačeluPrvearmije1studenog1918oslobodiojeBeogradDjela:”Načinrješavanjataktičkihzadatakaugranicamazdruženihodreda””Uputezaobukunovakauvojnojslužbi””Odgojvojnika””Štoimamoimožemoočekivatiodegzercirnihpravilauopćeaštoposebnoodpješadijskihpravila?””ObranaKosovapolja1915″prijevodsfrancuskogdjelabelgijskoggeneralaHenrijaAlexisaBrialmontakojejeobjaviopodnaslov”Bojnataktikapješaštvakonjiceitopništva”

[1945-DemokrataFranklinRooseveltpočinjesvojčetvrtimandatkaopredsjednikSAD-a-štojejedinstvenslučajkojiobavještavazemlju[1945–DemokratFranklinRooseveltzapočeoječetvrtimandatpredsjednikaSAD-aštojejedinstvenslučajupovijestitezemlje

1961. – Demokrata Džon Kenedi sa 43 godine inaugurisan je za predsednika SAD kao najmlađi šef države u njenoj istoriji.

1973 – U Konakriju je ubijen Amilkar Kabral, jedan od vođa borbe protiv portugalskog kolonijalizma u zapadnoj Africi, osnivač i generalni sekretar Afričke partije za nezavisnost Gvineje Bisao i Zelenortskih ostrva.

1981. – Republikanac Ronald Regan preuzeo je dužnost sa 70 godina, postavši najstariji predsednik u istoriji SAD.

1981 – Nakon 444 dana zatočeništva, 52 američka taoca oslobođena su iz američke ambasade u Teheranu.

1984 – Umro je američki sportista i filmski glumac Džoni Vajsmiler, prvi čovek koji je preplivao 100 metara brže od minute i naslovni lik u nizu filmova o Tarzanu. Osvojio je tri zlatne medalje na Olimpijskim igrama 1924. i dvije 1928. Filmovi: “Tarzan u egzilu”, “Tarzanov povratak”, “Tarzan i njegova družina”.

1992. – Pad “erbasa A-230” u brdima južno od francuskog grada Stazburga, preživjelo je devet od 96 ljudi u avionu.

1993. – Umrla je američka glumica holandskog porijekla Audrey Hepburn, ambasadorka dobre volje UNICEF-a. Filmovi: “Praznik u Rimu” (nagrada Oskar), “Doručak kod Tifanija”, “Draga moja”, “Sabrina”, “Rat i mir”, “LJUBAV u popodnevnim satima”.

1996. – Na izborima u Gazi i na Zapadnoj obali, održanim prema sporazumu između Izraela i Palestinaca, lider PLO-a Jaser Arafat postao je prvi demokratski izabran vođa palestinskog naroda.

1997 – Bill Clinton je započeo svoj drugi mandat predsjednika SAD.

2001 – Džordž Buš je položio zakletvu kao 43. predsednik SAD.

2014 – Umro je italijanski dirigent Klaudio Abado, muzički direktor milanske Skale, Berlinske filharmonije, Londonskog simfonijskog orkestra i Bečke opere, osnivač Evropskog omladinskog orkestra.

2016 – Ruski “Gasprom” raskinuo je ugovor sa kompanijom “Transport South Stream BV” zaključen 2. oktobra 2013. godine o izgradnji gasovoda “Južni tok”.

2017 – Donald Tramp je u Vašingtonu položio zakletvu kao 45. predsednik Sjedinjenih Država.

2021 – Umrla je legendarna jugoslovenska glumica Mira Furlan.

2025 – Novoizabrani američki predsjednik Donald Trump položio je zakletvu i službeno počinje svoj drugi mandat.

2025. – U požaru u Domu za stare u Velikom Borku kod Barajeva stradalo 11 osoba.