Desilo se to danas, 19. februara

Danas je četvrtak, 19. februar, 50. dan 2026. Do kraja godine ima još 315 dana.

1473. – Rođen je poljski astronom Nikolaus Kopernik, poznat kao Nikolaus Kopernik, tvorac heliocentričnog sistema, jedne od najvećih prekretnica u istoriji nauke. Umjesto ptolomejevskog geocentričnog sistema, prema kojem je Zemlja centar svemira, uspostavio je heliocentrični sistem zasnovan na teoriji grčkih astronoma koji su vjerovali da je Sunce centar svijeta, oko kojeg se okreću Zemlja i druge planete, nakon istraživanja koje je sproveo po povratku sa dugogodišnjeg istraživanja u Italiji. Prema ovom učenju, Zemlja i druge planete kreću se stazama u čijem centru je Sunce, a prividno kretanje nebeske sfere je posljedica kretanja Zemlje. Time je udario temelje moderne astronomije i temelje otkrića Johannesa Keplera i Isaaca Newtona o kretanju nebeskih tijela, ali je njegova teorija imala dalekosežne posljedice po druge prirodne nauke i cjelokupni duhovni razvoj čovječanstva. Njegovo učenje, zajedno sa brojnim sljedbenicima, imalo je i mučenike zbog zloglasne rimokatoličke inkvizicije – Giordano Bruno je bio poslat na lomaču od strane suda inkvizicije, a Galileo Galilei je pod prijetnjom smrću svoje učenje morao proglasiti zabludom. Rimska crkva je 1616. zabranila sva djela zasnovana na Kopernikovom učenju. Djela: “Commentariolus…”, “De revolutionibus orbium coelestium”.

1674 – Potpisivanjem Vestminsterskog ugovora okončan je Englesko-holandski rat, a Nova Holandija je postala deo Engleske.

1743. – Rođen je italijanski kompozitor Luigi Rodolfo Boccherini, virtuoz na violončelu koji je uticao na razvoj gudačkih kvarteta kao muzičke forme i prvi je komponovao muziku za gudačke kvintete i kvintete za gudačke instrumente i klavir. Napravio je oko 500 djela u rokoko stilu, uključujući simfonije, koncerte za violončelo, kamernu i crkvenu muziku.

1797. – Papa Pije IV potpisao je Tolentinski mir s Napoleonom Bonapartom, prema kojem su Bolonja, Romanja i Ferara pripale Francuskoj. Godine 1800. Napoleon Bonaparte se proglasio prvim konzulom Francuske.

1875. – Umro je srpski pisac Kosta Trifković, komediograf koji je realistično prikazao prirodu vojvođanske sredine u drugoj polovini 19. veka. Nakon završenih studija prava u Požunu, radio je u Pešti kao činovnik, zatim u Novom Sadu kao notar i advokat. Njegove duhovite drame prožete su neusiljenim humorom i prirodnošću i bile su pravo osvježenje u vremenu teške romantične drame. On je realno nastavio komedijsku tradiciju zanemarenu u srpskoj književnosti posle Jovana Sterije Popovića, ali bez Sterijine snage i dubine. Dela: “Birač”, “Milo za drago”, “Omladina Dositeja Obradovića”, “Školski nadzornik”, “LJUBAVNO pismo”, “Čestitam”, “Francusko-pruski rat”.

1878. – Sanstefanskim mirom okončan je srpsko-turski rat. Ugovor kojim je Rusija pokušala da stvori veliku Bugarsku na račun Srbije poništen je na zahtev drugih evropskih sila na Berlinskom kongresu jula 1878.

1913. – Usvojena je Uredba o vazdušnom saobraćaju u Srbiji, kojom je propisano da Ministarstvo unutrašnjih poslova vrši nadzor nad ispravnošću aviona, a Ministarstvo vojske obuku pilota. Avioni nisu smjeli imati oružje i municiju, kao ni kamere i golubove pismonoše. Bilo im je zabranjeno da lete po lošem vremenu i noću, kao i oko utvrđenih naselja. Strani avioni su mogli da uđu na teritoriju Srbije samo na mestu i u vreme koje odredi carinska služba u dogovoru sa ministrom unutrašnjih poslova. Za prekršioce ovog propisa izricane su veoma stroge kazne. Temelji međunarodnog vazduhoplovnog prava postavljeni su 1919. godine, kada je u Parizu usvojena Međunarodna konvencija o vazdušnom saobraćaju.

1918. – Boljševičkim dekretom u Rusiji je zabranjeno privatno vlasništvo nad zemljom, vodom i prirodnim resursima.

1922. – U Zagrebu je izašao prvi broj lista “Borba”, koji je podržavala ilegalna Komunistička partija Jugoslavije. List je zabranjen 13. januara 1929. Ponovo je izlazio kao organ KPJ tokom Drugog svetskog rata u Užicu od 19. oktobra do 27. novembra 1941. i u Bosanskoj Krajini od 1. oktobra 1942. do 27. februara 1943. Nakon oslobođenja Beograda, 1945. godine postao je novi dnevni list, 1945. KPJ.

1924. – Rođen je američki filmski glumac Lee Marvin, sjajan tumač uloga brutalnih odmetnika i ljudi sa ruba društva. Filmovi: “The Great Race”, “The Comancheros”, “The Marked Twelve”, “The Man who Killed Liberty Valance”, “Cat Ball”, “Monty Walsh”, “Point Blank”, “Inferno of the Pacific”, “The Killers”.

1940. – Umro je srpski političar LJuba Davidović, jedan od prvaka Srpske radikalne stranke. Diplomirao je na Filozofskom fakultetu u Beogradu i bio dobrovoljac u srpsko-bugarskom ratu 1885. godine, a 1901. godine, zajedno sa Jašom Prodanovićem, osnovao je Samostalnu radikalnu stranku za čijeg predsjednika je izabran 1912. godine. Prvi put je postao ministar prosvjete 1904. godine, a na toj funkciji bio je Nikola Pašić od 1904. godine191. a treći put 1918. Jedan je jedan od tvoraca Krfske deklaracije. Nakon stvaranja Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca 1919. godine, postao je predsjednik novostvorene Demokratske stranke, iste godine premijer, a 1924. drugi put formira vladu.

1942 – U prvom napadu na Australiju u Drugom svjetskom ratu japanski avioni bombardirali su grad Darvin i obližnju vojnu bazu. U napadu su ubijena 243 Australijanca, potopljeno je osam brodova, a uništena su 23 aviona.

[1945-UDrugomsvjetskomratuameričkesnageiskrcalesusenapacifičkoostrvoIwoJimaukrvavojbiciukojojse26marta1945predalo22000Japanacaasamo212najtežepogođenihAmerikanacaostavilojevišeod6800mrtvih[1945-UDrugomsvjetskomratuameričkesnageiskrcalesusenapacifičkiotokIwoJimaanakonkrvavihborbiod22000Japanacapredalose26ožujka1945samo212najtežihranjenikadoksuAmerikanciimalivišeod6800mrtvih

1951. – Umro je francuski pisac Andre Žid, veliki stilista, tvorac antikonformističkih dela, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1947. Njegovu modernu intelektualnu prozu karakteriše veliko poštenje i prezir prema predrasudama. Djela: romani “Falsifikatori”, “Vatikanski podrumi”, “Pastoralna simfonija”, “Hrana zemlje”, putopisi “Povratak iz SSSR-a”, “Putovanje u Kongo” i izuzetno poetičan “Dnevnik”.

1952 – Umro je norveški pisac Knut Hamsun, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1920. Njegovi romani, pisani vrhunskim stilom, fokusirani su na psihologiju ličnosti i prožeti doživljajima prirode i ljubavi, dok su drame i tekstovi slabijeg kvaliteta. U okupiranoj Norveškoj tokom Drugog svetskog rata, podržavao je marionetsku vladu koju su uspostavili nemački nacisti, zaslepljen zabludom da će Norvežani kao “čista germanska nacija” zauzeti počasno mesto u “novom svetskom poretku” nakon rata. Ogorčeni sunarodnici nisu mu oprostili podršku nacistima, protestujući slanjem ogromnih paketa njegovih knjiga na kućnu adresu. Poslije rata osuđen je za veleizdaju, ali u svom posljednjem djelu, autobiografiji “Na zarasli stazima”, nije se kajao. Ostala djela: romani “Glad”, “Misterije”, “Pan”, “Victoria”, “Sanjari”, “Rosa”, “Pod jesenjom zvijezdom”, “Benoni”, “Lutalica se igra sa Sordinom”, “Posljednja radost”, “Djeca vremena”, “Grad Segelfos”, “Plodovi zemlje”, “Vaga Labon, poglavlje”, “Vaga Labon”, “Vaga Labon”, “Avgust”, “Ali život živi”.

1959 – Velika Britanija, Grčka i Turska potpisale su u Londonu sporazum o nezavisnosti Kipra.

1962 – Umro Georgios Papanikolau, grčki lekar, pionir citopatologije, pronalazač “Papa testa” za rano otkrivanje patoloških promena na grliću materice.

1976. – Island je prekinuo diplomatske odnose sa Velikom Britanijom nakon što dvije zemlje nisu uspjele pregovarati o pravu na ribolov u spornim vodama.

1977. – U Bukureštu potpisan jugoslovensko-rumunski sporazum o daljem zajedničkom korišćenju Dunava i izgradnji hidroelektrane “Đerdap 2”.

1991 – Boris Jeljcin je zatražio ostavku predsednika SSSR-a Mihaila Gorbačova, tvrdeći da je žrtvovao reforme da bi povećao ličnu moć.

1992. – U Južnoj i Sjevernoj Koreji su stupili na snagu sporazumi o zabrani nuklearnog oružja na Korejskom poluotoku.

1993. – U oluji kod obala Haitija potonuo je trajekt, a od oko 1.500 putnika i članova posade spašeno je samo 285 ljudi.

1997. – Umro je kineski državnik Deng Xiaoping, glavni arhitekta ekonomskih reformi i nasilnog ekonomskog uspona Kine krajem 20. vijeka. Vladao je najmnogoljudnijom zemljom na svijetu od 1978. godine, a povukao se sa svoje posljednje službene rukovodne pozicije 1990. godine, ali je njegov odlučujući utjecaj ostao neosporan do njegove smrti. U ranoj mladosti, 1920. godine, odlazi u Francusku i radi u fabrikama u blizini Pariza, gdje postaje član Saveza komunističke omladine 1922. godine, a nakon povratka u domovinu 1924. godine, Komunističke partije Kine. Nakon studija u Moskvi 1927. godine izabran je za sekretara Centralnog komiteta Komunističke partije, a zatim je bio jedan od vođa kineske revolucije i istaknuti komandant jedinica kineske Crvene armije. Postao je član Politbiroa Centralnog komiteta vladajuće Komunističke partije 1955. godine, a 1956. je postao generalni sekretar partije, ali je 1966. svrgnut u ultraljevičarskoj Kulturnoj revoluciji i poslat u radni logor na “prevaspitavanje”. Prethodno je, 1961. godine, čuvenu rečenicu: “Mačku nije briga da li je crna ili bijela, sve dok hvata miševe”, a 1962. kritizirao je Narodne komune, koje je podržavao kineski lider Mao Zedong, govoreći o ogromnoj ekonomskoj šteti politike poznate kao “Veliki Leap”. Rehabilitiran je 1973. i imenovan za zamjenika premijera, ali ga je 1976. zbacila “Banda četvorice”, koju je predvodila Maova supruga Jiang Chin. Vratio se na vrh kineske politike 1977. nakon Maove smrti i hapšenja “Bande četvorice”, a 1978. je započeo gigantske političke i ekonomske reforme koje su dramatično transformirale Kinu, čineći je jednom od ekonomski najuspješnijih zemalja svijeta.

1999 – Irački šiitski vjerski vođa, veliki ajatolah Mohamad Sadek al-Sadr, ubijen je zajedno sa svoja dva sina.

2001. – Umro je Stenli Kramer, američki filmski režiser i producent.

2004. – Zlatomir Kostić /27/ iz Ugljara kod Kosova Polja i Milijana Marković /24/ iz sela Staro Gracko kod Lipljana ubijeni su u zasedi na tranzitnom putu u Lipljanu.

2016 – Umro je Umberto Eko, italijanski pisac i filozof, profesor na Univerzitetu u Bolonji.

2019 – Umro je Karl Lagerfeld, njemački dizajner, kreativni direktor modne kuće Chanel.