Desilo se to danas, 18. marta

Danas je srijeda, 18. mart, 77. dan 2026. godine.

Do kraja godine ima 288 dana.

1584. – Umro je ruski car Ivan Grozni, prvi car Rusije, koji je, da bi stvorio snažnu centralizovanu državu, učvrstio carsku autokratiju i suzbio samovolju Bolara. Reforme je provodio oštro, zbog čega je i dobio nadimak “Grozni”. Godine 1553. podigao je prvu štampariju u Rusiji, a 1584. godine, da bi ojačao trgovinu sa zapadnom Evropom, podigao je grad Arhangelsk na ušću Sjeverne Dvine u Bijelo more. Porazio je Mongole i zauzeo Kazanj 1552. i Astrahan 1556. godine, tako da je Rusija kontrolisala ceo vodni put Volge, a zatim pripojila Sibir.

1745 – Umro je engleski državnik Robert Volpol, prvi britanski premijer. Bio je premijer od 1721. do 1742. godine, najduže u istoriji Velike Britanije.

1780. – Rođen je srpski knez Miloš Obrenović, vođa Drugog srpskog ustanka, knez Srbije od 1815. do 1839. i od 1958. do smrti 1860. godine, koji je postavio temelje nezavisnosti Srbije. Borio se i u Prvom srpskom ustanku, ali se 1813. nakon propasti ustanka predao Turcima i pomogao im u suzbijanju Hadži-Prodanove bune 1814. Sporazumom sa Marašli Ali-pašom dobio je ograničenu autonomiju za Srbiju. Tada je, vešto koristeći nesporazume Rusije i Otomanskog carstva, postigao sultansko i međunarodno priznanje, koje je krunisano hatšerifom iz 1830. kojim je Srbiji priznata unutrašnja samouprava, a Milošu nasleđe kneževskog dostojanstva. Pod pritiskom Miletinske bune doneo je na Sretenje 1835. slobodoumni ustav, kome su se protivile Rusija, Osmansko carstvo i Austrija, a ubrzo ga je ukinuo. Bio je primoran da abdicira 1839. godine u korist svog sina Mihaila, a na presto ga je vratila Svetoandrejska skupština 1858. godine.

1837. – Rođen je američki državnik Stephen Grover Cleveland, predsjednik SAD-a od 1885. do 1889. i od 1893. do 1897. Lični integritet i nezavisnost učinili su ga neprijateljem moćne njujorške organizacije “Tamany Hall” – ogrezle u korupciji i mitu – unutar njegove Demokratske stranke. Tokom svog prvog predsjedničkog mandata pokušao je iskorijeniti korupciju i smanjiti previsoku carinsku zaštitu, a drugi mandat obilježili su finansijska kriza i radnički nemiri.

1842. – Rođen je francuski pisac Stefan Malarme, preteča simbolista, čije pesme karakteriše sugestivna muzikalnost stihova. Imao je značajan uticaj na francusku poeziju. Djela: “Faunova popodneva”, “Pjesme i proza”.

1844. – Rođen je ruski kompozitor i dirigent Nikolaj Andrejevič Rimski-Korsakov, član kompozitorske grupe “velike petorke”, čije se stvaralaštvo odlikuje raskošnom orkestarskom koloritom, briljantnom instrumentacijom i virtuoznom orkestracijom. Oslanjao se na muzičke motive ruskih i azijskih naroda. Značajan je i kao muzički pedagog: Igor Stravinski i Sergej Prokofjev su bili njegovi učenici. Napisao je “Principe orkestracije”, standardni priručnik na svim muzičkim akademijama u svijetu. Djela: opere “Sadko”, “Zlatni petao”, “Snjeguročka”, “Carska nevjesta”, simfonijske kompozicije “Fantazija na srpske teme”, “Šeherezada”, “Španski kapris”.

1848 – U Milanu je izbila pobuna protiv Austrije i austrijski feldmaršal Johan Jozef Radecki je morao da povuče svoje trupe iz grada.

1850. – Knez Aleksandar Karađorđević odobrio “Projekat ustrojstva artiljerijske škole”. Ovaj datum se obeležava kao Dan vojnog školstva Vojske Srbije.

1858. – Rođen je njemački inženjer Rudolf Diesel, koji je 1893. godine konstruirao prvi motor sa unutrašnjim sagorijevanjem po principu samozapaljenja. Motor je dobio ime po njemu.

1869. – Rođen je britanski državnik Arthur Neville Chamberlain, vođa Konzervativne stranke i premijer Velike Britanije od 1937. do 1940. U uzaludnom nastojanju da izbjegne vojni sukob s Njemačkom, krajem 1938. potpisao je Minhenski pakt o kapitulaciji sa vođom Trećeg Hitlerovog rajha, koji je omogućio da se Adolfmezi Reich raspusti. Čehoslovačka 1939.

1871 – Radnici Pariza pokrenuli su prvu proletersku revoluciju, poznatu kao Pariska komuna, čiji je neposredni povod bio francusko-pruski rat. Naoružani radnici, zvani “komunisti”, stvorili su Nacionalnu gardu, Centralni komitet kao vrhovni organ, raspisali izbore i proglasili Komunu koja je krajem maja 1871. godine ugušena u krvi.

1913. – U Solunu je ubijen grčki kralj danskog porijekla George I, koji je vladao Grčkom od 1863. godine.

1921 – Boljševici su vojskom ugušili pobunu u Kronštatu, glavnoj bazi ruske Baltičke flote. Mornarici i radnici u pomorskoj bazi Kronštat na ostrvu Kotlin u Finskom zalivu, zapadno od Petrograda, započeli su pobunu protiv boljševičke vlasti krajem februara 1921., tražeći ekonomske reforme i kraj boljševičke političke dominacije. Kronštatski mornari i radnici snažno su podržavali boljševike 1917. i bili su jedan od najvećih stubova Oktobarske revolucije.

1922. – Vođa indijskog pokreta za nezavisnost Mahatma Gandhi osuđen je na šest godina zatvora pred britanskim kolonijalnim sudom zbog vođenja kampanje građanske neposlušnosti.

1932 – Rođen je američki pisac Džon Hojer Apdajk, ironičan, ali sumoran posmatrač američke prirode. Pisac snažnog introspektivnog dara, on naizgled banalnim temama svjedoči o moralnim situacijama modernog čovjeka. Djela: romani “Bježi, zeko, trči”, “Kentaur”, “Sajam u ubožnici”, “Na salašu”, “Parovi”, “Zec se vraća”, “Udaj se za mene”, “Državni udar”, “Zeko je bogat”, “Vještice iz Ištvika”, zbirke priča “Ista vrata”, “Golubovo pero”, “Golubovo pero i žensko pero”, “M.

1936 – Rođen je južnoafrički državnik Frederick Willem de Klerk, koji je doprinio okončanju rasne diskriminacije. Kao predsednik Južne Afrike početkom devedesetih godina 20. veka imao je odlučujući uticaj na rušenje režima aparthejda.

1936 – Umro je grčki državnik Elefterios Venizelos, osnivač Liberalne partije i petostruki premijer od 1910. do 1933. godine. Vodio je borbu za oslobođenje Krita od Turaka i ujedinjenje tog grčkog ostrva u Sredozemnom moru sa maticom. Stvorio je Balkanski savez i ušao u Prvi balkanski rat protiv Turske 1912. godine i uspio da ojača i proširi Grčku u dva balkanska i u Prvom svjetskom ratu. Kada su u Prvom svetskom ratu Centralne sile ponudile Grčkoj teritorijalne ustupke, pod uslovom da raskine ugovor o savezu sa Srbijom i krene u rat protiv nje, on je tu ponudu odbio rekavši: „Grčka je premala zemlja da bi napravila takav nečastan gest“. Kao premijer reformirao je radno i agrarno zakonodavstvo i reorganizirao vojsku i mornaricu. U proljeće 1935. pokušao je revolucijom poremetiti restauraciju monarhije, ali nije uspio i morao je emigrirati u Francusku, gdje je i umro.

1938 – Meksički predsjednik Lazaro Cardenas nacionalizovao je sve privatne naftne kompanije – uglavnom strane – i uspostavio državni naftni monopol “Pemex”.

1946 – Francuska Gvajana, Martinik i Gvadalup dobili su status prekomorskih departmana i postali sastavni deo Francuske.

1948 – SSSR je opozvao vojne stručnjake iz tadašnje Jugoslavije pod izgovorom da su “opkoljeni neprijateljem”, a sutradan i civilne, pokušavajući da izvrši pritisak na jugoslovensko rukovodstvo da prihvati kurs koji je nametnuo Informbiro, odnosno Moskva.

1956. – Umro je srpsko-pravoslavni teolog i besednik Nikolaj Velimirović, episkop žičko-ohridski od 1919. do 1944. godine. Nakon završenih studija teologije u Švajcarskoj, doktorirao je teologiju na Univerzitetu u Bernu, nakon čega je diplomirao filozofiju na engleskom univerzitetu u Oksfordu i doktorirao u Ženevi. Po povratku u Srbiju, postao je predavač na Bogoslovskom fakultetu u Beogradu, zamonašio se 1909. godine, a potom završio Duhovnu akademiju u Petrogradu. Između dva svjetska rata osnovao je Pravoslavnu narodnu hrišćansku zajednicu, poznatu kao Bogomoljski pokret, kako bi zaštitio narod od agresivne sektaške propagande. Nijemci mu nisu oprostili ulogu u razbijanju Trojnog pakta krajem marta 1941. godine, pa su ga u Drugom svjetskom ratu, čim su okupirali Jugoslaviju, zatvorili u manastir Ljubostinju, zatim u manastir Vojlovicu. Godine 1944. zatvoren je u logor Dahau sa patrijarhom Gavrilom. Umro je u izgnanstvu u ruskom manastiru Svetog Tihona u Južnom Kananu u Pensilvaniji, a sahranjen je na Srpskom narodnom groblju pored manastira Svetog Save u Libertvilu. Njegove mošti su prenete u domovinu 1991. Dela: “Religija Isusova”, “Beseda na gori”, “Iznad greha i smrti”, “Duša Srbije”, “Srbija u svetlosti i tami”…

1962. – U Alžiru je potpisan sporazum o prekidu vatre, kojim je okončan osmogodišnji rat za nezavisnost te francuske kolonije.

1965 – Sovjetski kosmonaut Aleksej Leonov izašao je iz svemirskog broda “Vašod 2” i postao prvi čovek koji je “prošetao” svemirom.

1965. – Umro je bivši egipatski kralj Faruk Prvi, posljednji egipatski monarh. Popeo se na prijesto 1936. godine, ali je njegov vladajući autoritet narušen nesposobnošću da spriječi britansko miješanje u unutrašnje stvari Egipta i vojnim porazom u prvom arapsko-izraelskom ratu 1948. Zbacili su ga 1952. pobunjenički oficiri, nakon čega je bio prisiljen na izgnanstvo i umro u Rimu.

1969 – Američki predsednik Ričard Nikson izdao je tajno naređenje za bombardovanje Kambodže.

1970 – Proamerički general Lon Nol izveo je državni udar u Kambodži dok je šef države princ Norodom Sihanuk bio u poseti Moskvi.

1975. – Habib Bourguiba je proglašen doživotnim šefom države u tuniskom parlamentu.

1980. – Umro je njemački filozof Erih From, koji je, oživljavajući humanističku tradiciju marksizma, pokušao da je primeni na sociološko-psihološke probleme. Kritički je tumačio Sigmunda Frojda i analizirao uzroke ljudskog samootuđenja. Emigrirao je iz Njemačke prije nacizma. Djela: “Bjekstvo od slobode”, “Čovjek za sebe”, “Zdravo društvo”, “Umjetnost ljubavi”, “Zen budizam i psihoanaliza”, “Anatomija ljudske destruktivnosti”, “Misija Sigmunda Frojda”, “Marxovo poimanje čovjeka”, “Srce čovjeka”, “Bićeš kao Bog”.

1983. – Umro je bivši italijanski kralj Umberto Drugi, posljednji monarh Italije, koji je na prijestolu proveo samo mjesec dana. Postao je kralj u maju 1946. godine, nakon abdikacije svog oca Vittorio Emanuele III, ali je sam abdicirao u junu 1946. godine, jer su Italijani na referendumu izabrali republiku, nakon čega je morao emigrirati i umro u Švicarskoj.

1994. – Vlasti pod kontrolom Alije Izetbegovića u Sarajevu i Hrvatske u Washingtonu, u prisustvu američkog predsjednika Billa Clintona, potpisale su sporazum o muslimansko-hrvatskoj federaciji u Bosni i Hercegovini, koja je kasnije, Dejtonskim sporazumom, postala jedan od dva entiteta u bivšoj jugoslovenskoj Republici Bosni i Hercegovini.

1997. – Izraelci su započeli izgradnju jevrejskog naselja Har Homa u istočnom Jerusalemu, što je izazvalo ogorčene proteste Palestinaca.

2004 – Haški tribunal osudio je penzionisanog admirala JNA Miodraga Jokića, koji je priznao krivicu za napad na Dubrovnik, na sedam godina zatvora.

2014 – Potpisan je Sporazum o ujedinjenju Rusije i Krima i formiranju novog entiteta u sastavu Ruske Federacije.

2014 – Darko Šarić uhapšen je u zajedničkoj akciji policije Crne Gore i Srbije na osnovu potjernice za njim u decembru 2009. godine zbog preprodaje veće količine droge. Šarić je uhapšen u Južnoj Americi, odakle je prebačen u Crnu Goru, a potom u Beograd.

2017 – Umro je Čak Beri, američki muzičar, pionir rokenrola.

2018 – Vladimir Putin je ubedljivom pobedom na izborima osvojio drugi uzastopni šestogodišnji predsednički mandat u Rusiji. Putinu je ovo četvrti predsjednički mandat, budući da je biran 2000., 2004. i 2012. godine.

2022 – Pušten je u saobraćaj most “Canakale 1915” preko moreuza Dardanele, najduži viseći most na svijetu. Most je dugačak 4.608 metara, sa deset mostova

kilometara južno od Mramornog mora. Ime je dobio po pobjedi Turske 1915. nad Britancima i Francuzima tokom Prvog svjetskog rata. “Çanakkale 1915” je prvi stalni prelaz, most, preko Dardanela, dok postoje tri mosta preko Bosfora, kao i tunel ispod mora.