Desilo se to danas, 17. marta

Danas je utorak, 17. mart, 76. dan 2026. godine.

Do kraja godine ima 289 dana.

45 pne Kr. – Julije Cezar pobjeđuje snage predvođene dvojicom sinova Gneja Pompeja Velikog u bici kod Mundusa u Španiji, koji su izgubili više od 30.000 boraca.

180 – Umro je rimski filozof i car Marko Aurelije Antonije, koji je tokom svoje vladavine od 161. suzbio invaziju Germana na Rimsko carstvo. Njegovi spisi na grčkom u formi aforizama, zabeleženi u brojnim vojnim pohodima u Evropi i Aziji, filozofska introspekcija i razmišljanja o etici, objavljeni posthumno u 12 knjiga pod naslovom „Za sebe“, vekovima su jedna od najčitanijih knjiga. Sačuvana je i njegova prepiska sa rektorom Frontonom na latinskom jeziku. Jedan je od najznačajnijih predstavnika kasnog stoičkog eklekticizma, a svojom moralnom samoanalizom uvelike je uticao na svoje potomstvo. Car-filozof je ostao upamćen i po izuzetnoj skromnosti i poštenju, krajnje neobičnim osobinama za vladara.

1190 – Više od 500 Jevreja masakrirano u Jorku u Engleskoj.

1473 – Rođen je škotski kralj Džejms IV, koji je tokom svoje vladavine od 1488. do smrti 1513. obezbedio unutrašnju stabilnost zemlje i ojačao monarhiju. Na prijestolu je naslijedio svog oca Jakova III, kojeg su pobunjenici ubili i ubrzo ugušio pobunu. Kobno je za njega bilo obnavljanje neprijateljstava sa Englezima, što je kulminiralo invazijom na Northumberland, tokom koje je poginuo u bici kod Fludena u septembru 1513. godine, u kojoj su njegove trupe teško poražene. Upamćen je i kao pokrovitelj škotskih pjesnika Williama Dunbara i Gavina Douglasa.

1526 – Francuski kralj Fransoa I oslobođen je iz ropstva u koje je pao u februaru 1525. godine, kada je španska vojska predvođena markizom od Peskare potpuno porazila francusko-švajcarske trupe pod njegovom komandom kod grada Pavije na severu Italije.

1649 – Parlament Engleske raspustio je Dom lordova za vrijeme vladavine Olivera Kromvela, pobjednika u građanskom ratu u kojem je kralj Čarls I poražen 1648. godine.

1754 – Rođena je Jeanne Marie Manon Flipon Rolland, poznata kao Madame Rolland, koja je tokom Francuske revolucije u svom salonu u Parizu okupljala pisce i druge umjetnike i političare. Imala je značajan uticaj na njih, posebno na Žirondince koje je predvodio njen suprug Roland de La Platie, ministar unutrašnjih poslova Francuske 1792. Giljotinirana je 1793. za vreme jakobinske diktature, nakon čega je njen muž izvršio samoubistvo.

1813 – Pruski kralj Frederik Vilhelm III, jedan od najžešćih neprijatelja Francuske revolucije, objavio je rat Francuskoj.

1834. – Rođen je njemački inženjer Gottlieb Wilhelm Daimler, koji je 1883. godine konstruirao prvi automobilski benzinski motor. Ovaj motor je omogućio vozilu da postigne brzinu od 18 kilometara na sat. Godine 1890. osnovao je kompaniju “Daimler Motoren-Gesellschaft”, koja se 1926. godine, 26 godina nakon njegove smrti, spojila sa fabrikom Karla Benca u kompaniju “Daimler-Benz”, proizvođača prestižnih automobila “Mercedes”.

1846 – Umro je njemački astronom i matematičar Friedrich Wilhelm Bessel, osnivač i prvi direktor opservatorije Königsberg, koji je izračunao putanju Halejeve komete i prvi utvrdio promjenljivost kretanja Sirijusa i Procija i zaključio da su zvijezde blizanke. Na osnovu geodetskih proračuna izveo je nove podatke o obliku i dimenzijama Zemlje. Takođe je usavršio neke matematičke metode u astronomiji.

1853 – Umro Kristijan Dopler, austrijski fizičar i matematičar, pronalazač „Doplerovog efekta“.

1861. – Ujedinjenu Italiju je proglasio kraljevstvom parlament na čelu sa kraljem Vitoriom Emanuelom II.

1914. – Umro je Antun Gustav Matoš, pjesnik, romanopisac, kolumnista, esejista, putopisac i književni kritičar. Svoja emotivna stanja iskazao je u poetskim pejzažima pjesama “Jesenje veče” i “Noturno”.

1921. – U Poljskoj je proglašen ustav kojim je uvedena parlamentarna vladavina, ali tokom narednih pet godina česte promjene desničarskih vlada nisu uspjele stabilizirati tešku političku i ekonomsku krizu u zemlji, potresanu čestim štrajkovima. Godine 1926. maršal Jozef Pilsudski izveo je državni udar i uspostavio diktaturu, dok je očigledno sačuvao parlamentarizam.

1938. – Rođen je ruski baletski igrač Rudolf Hametovič Nurejev, jedna od najvećih zvijezda svjetske baletske scene 20. vijeka. Na Zapad je emigrirao nakon gostovanja u Parizu juna 1961. Pamtimo ga po nezaboravnim glavnim ulogama u mnogim baletima, uključujući “Labudovo jezero”, “Žizel” i “Petrušku”.

1939 – Britanski premijer Neville Chamberlain optužio je nacističkog vođu Adolfa Hitlera da je “prekršio svoju riječ” kada su njemačke trupe ušle u Čehoslovačku, ali Velika Britanija i druge zapadne sile nisu učinile ništa da spriječe rasparčavanje jedne suverene zemlje čiju su sigurnost verbalno garantovale.

1944. – Počelo je savezničko bombardovanje Austrije u Drugom svjetskom ratu sa više od 200 aviona koji su napali ciljeve u Beču.

1948 – Velika Britanija, Francuska, Belgija, Holandija i Luksemburg potpisale su Briselski ugovor o 50-godišnjem savezu protiv oružanih napada u Evropi i o ekonomskoj, socijalnoj i vojnoj saradnji, koji se smatra početkom Evropske unije.

1956. – Umrla je Irene Curie – francuska nuklearna fizičarka i hemičarka, kćerka nobelovaca Pjera i Marije Kiri – koja je sa suprugom Jean-Frédéric Joliat-om dijelila Nobelovu nagradu za hemiju 1935. godine. Oni su prvi stvorili umjetne radioaktivne tvari: nuklide fosfora, dušika i silicija. Eksperimentalno su dokazali da se svjetlost može pretvoriti u čestice. Zajedno sa srpskim fizičarem Pavlom Savićem 1937. i 1938. otkrila je izotope poznatih elemenata bombardovanjem uranijuma neutronima. Istovremeno su otkriveni i elementi srednje atomske mase, a ne samo takozvani transuranski elementi kako se do tada smatralo.

1958 – SAD su sa Cape Canaverala lansirale Vanguard First, drugi američki satelit, u orbitu oko Zemlje.

1962 – Moskva je optužila Vašington da vodi “neobjavljeni rat” u Vijetnamu, zahtevajući povlačenje svih američkih snaga iz te zemlje.

1963. – U erupciji planine Agung na indonežanskom ostrvu Bali poginulo je najmanje 11.000 ljudi.

1969 – Golda Meir – prva žena u istoriji Izraela koja je preuzela funkciju premijera.

1991. – Na referendumu je većina sovjetskih birača pokazala da želi sačuvati uniju pod novim imenom Zajednica nezavisnih država, ali su ubrzo prevladale centrifugalne sile, predvođene najutjecajnijim političarima sovjetskih republika, a zemlja se raspala formiranjem suverenih država od bivših republika SSSR-a.

1992 – Ispred izraelske ambasade u Buenos Ajresu eksplodirao je auto-bomba, aktiviran od strane islamskih terorista, ubivši 29, a povrijedivši 252 osobe.

1992 – Na referendumu u Južnoafričkoj Republici, bijelci su velikom većinom podržali reforme za ukidanje sistema aparthejda.

1995. – Nakon žestokih borbi, azerbejdžanska vojska ugušila je dvodnevnu policijsku pobunu u sjevernom predgrađu glavnog grada Bakua, koju je predvodio zamjenik ministra unutrašnjih poslova Rovšan Javadov protiv predsjednika Gaidara Alijeva.

1998 – Ekonomski reformator Zhu Rongji postao je premijer Kine.

2004 – U eskalaciji nasilja kosovskih Albanaca nad Srbima ubijena je 31 osoba, 800 ranjeno, uključujući 65 vojnika KFOR-a, 4.000 Srba je raseljeno, više od hiljadu srpskih kuća je spaljeno i 31 crkva i manastir uništena, od kojih su mnogi iz Srednje A. NATO, Savet bezbednosti UN, EU i celokupna javnost najoštrije su osudili etničko čišćenje na Kosmetu. Usledili su masovni protesti Srba.

2004 – U eksploziji na sjeveru Rusije, za koju se sumnja da je uzrokovana curenjem plina, poginulo je 39 ljudi, uključujući sedmoro djece.

2004 – Najmanje 27 ljudi je poginulo, a 40 povrijeđeno u eksploziji u hotelu Mount Lebanon u centru Bagdada.

2012 – Umro je Ivan /Ivan/ Demjanuk, ukrajinski nacistički zločinac.

2015 – Posmrtni ostaci poznatog španskog pisca Migela Servantesa, koji je preminuo u aprilu 1616. godine, identifikovani su u samostanu trinitaraca Svetog Ildefonsa u centru Madrida. Servantesov “Don Kihot” jedno je od najznačajnijih književnih djela uopće i smatra se pretečom modernog romana.

2017 – Umro je Derek Walcott, pisac, nobelovac. Kritičari su ga smatrali jednim od najvećih pjesnika ovog dijela svijeta.

2025 – SAD se povlače iz međunarodnog panela koji istražuje Rusiju zbog situacije u Ukrajini.