Desilo se to danas, 17. januara

Danas je subota, 17. januar, 17. dan 2026. godine.

Do kraja godine ima 348 dana.

395 – Umro je rimski car Flavije Teodosije I, poznat kao Teodosije Veliki, koji je vladao Rimom od 379. do 392. godine, kada je obnovio čitavo Rimsko Carstvo, postavši njegov poslednji vladar. Prije dolaska na prijestolje istakao se kao vojskovođa u ratovima protiv Pikta, Škota, Alemana i Sarmata, a rimski car Flavije Gracijan proglasio ga je za vladara januara 379. godine, ostavljajući mu vlast u istočnom dijelu carstva. Kada je stupio na tron, za razliku od svojih prethodnika, nije uzeo titulu pontifex maximus. Brzo je izgradio jaku vojsku, konsolidovao situaciju na nemirnom Balkanskom poluostrvu i uspostavio primirje sa Vizigotima, u leto 381. sazvao je Drugi vaseljenski sabor u Carigradu, a februara 391. zabranio paganske obrede i proglasio hrišćanstvo jedinom zvaničnom religijom. Nakon pregovora sa Persijom, sa kojom se sporio za prevlast u Jermeniji, uspeo je mirovnim ugovorom na duže vreme da ojača istočne granice carstva. Pred kraj svoje vladavine predao je vlast u Istočnom Rimskom Carstvu svom starijem sinu Arkadiju, a u Zapadnom Rimskom Carstvu svom mlađem sinu Flaviju Honoriju. Zapadno carstvo srušio je germanski vođa Odoakar 476. godine zbacivanjem posljednjeg rimskog cara Romula Augustula, a Istočni Turci 1453. godine zauzećem Carigrada, kada je ubijen posljednji rimski car Konstantin Jedanaesti – Dragaš.

1377. – Papa Grgur Jedanaesti vratio je sjedište rimokatoličkih poglavara u Rimu, nakon “babilonskog zarobljeništva” papa u Avinjonu iz 1309. godine, što je bila posljedica ponižavajućeg poraza pape Bonifacija VIII 1303. u sukobu sa francuskim kraljem Filipom IV. Lijepo, nakon pokušaja Vatikanske kurije da potčini svjetovne vladare papskoj vlasti.

1601. – Glavni grad Španije premješten je iz Madrida u Valjadolid.

1706. – Rođen je američki političar i fizičar Benjamin Franklin, borac za američku nezavisnost, jedan od tvoraca “Deklaracije nezavisnosti”, koji je postao svjetski poznat izumom gromobrana. Bio je i štampar, prodavac knjiga, novinar, guverner Pensilvanije, ambasador u Londonu i Parizu, član Kraljevskog društva u Londonu. Osnovao je prvu javnu čitaonicu u Americi, Filozofsko društvo Pensilvanije i Akademiju koja je prerasla u Univerzitet Pensilvanije. Učestvovao je u pisanju Ustava SAD. Dokazao je postojanje pozitivnog i negativnog elektriciteta, pronašao gromobran i otkrio tok i karakteristike Golfske struje. Djela: “Novi eksperimenti i zapažanja o elektricitetu”, “Život Benjamina Franklina”.

1773. – Engleski moreplovac Džejms Kuk prvi je oplovio Antarktički krug na brodu “Rezolucija”.

1820. – Rođena je engleska književnica irskog porijekla Ana Bronte, najmlađa od tri sestre koje su se bavile književnošću. Djela: romani “Agnes Grey”, “Stanar Wildfell Hall”.

1863 – Rođen ruski pozorišni glumac, pozorišni kritičar i reditelj Konstantin Sergejevič Aleksejev, poznat kao Konstantin Sergejevič Stanislavski, osnivač Umetničkog pozorišta u Moskvi 1898, čiji je umetnički rukovodilac i ideolog bio do kraja života 1938. U režiji i glumi razvio je pozorišni realizam do savršenstva. Osnovni princip njegove teorije je da glumac uvijek mora istinski živjeti ulogu. Njegova teorija, poznata kao “sistem Stanislavskog”, imala je ogroman uticaj – i sada ima veliki broj sledbenika među pozorišnim umetnicima. Djela: “Moj život u umjetnosti”, “Glumčev rad na sebi”.

1863. – Rođen je engleski državnik David Lloyd Dorge, višestruki premijer Velike Britanije, koji je 1911. ograničio moć Gornjeg doma parlamenta. Pripadao je lijevom krilu Liberalne partije, kasnije njen lider. Od 1906. do 1911. utemeljio je englesko radno zakonodavstvo: osmosatni rad za teže poslove, pomoć u slučaju bolesti, povreda na radu i nezaposlenosti. U vanjskoj politici odlučno je branio interese Britanske imperije i zalagao se za snažniji angažman na evropskom kontinentu u Prvom svjetskom ratu, uključujući i otvaranje savezničkog fronta na Balkanu. Bio je jedan od glavnih učesnika mirovne konferencije u Versaju i značajno je uticao na situaciju u posleratnoj Evropi. Napisao je memoare “Dvadeset pet godina” koji su obuhvatili period od 1892. do 1916. godine.

1876 ​​- Umro je srpski slikar Pavle Simić, koji je uglavnom slikao ikonostase, uglavnom u Vojvodini. Zapažen je i po istorijskim kompozicijama “Ilija Birčanin seća”, “Hadži-Ruvim”, “Hadži-Đera”, “Smrt Nemanja”, “San Svetog Save” i portretima “Sveti Jovanović”, “J. Probojčević”, “Milica Stojadinović – Srpkinja”, “Žena sa belom kragnom”.

1880. – Rođen američki filmski režiser kanadskog porijekla Michal Sinnott, poznat kao Max Sennett, jedan od najznačajnijih autora burlesknih komedija u eri nemog filma. Promovirao je brojne glumce, uključujući Charlieja Chaplina.

1912. – Ekspedicija engleskog istraživača – pomorskog kapetana Roberta Skota stigla je na Južni pol, mjesec dana nakon ekspedicije norveškog Ruala Amundsena. Skot i preostala četiri člana njegove ekspedicije umrli su od gladi i hladnoće na povratku sa Južnog pola.

1919. – Poljski kompozitor Ignacy Jan Paderewski, svjetski poznati pijanista, postao je prvi premijer Republike Poljske, uspostavljene nakon završetka Prvog svjetskog rata da zamijeni marionetsko kraljevstvo koje su 1916. stvorile Centralne sile. Uvjerio je američkog predsjednika Vudroa Vilsona da uključi klauzulu o poljskoj nezavisnosti u svoj plan “14 tačaka”, koji je postao osnova Versajskog mirovnog sporazuma.

1936 – Nacista Jozef Gebels rekao je Nemcima: “Možemo preživeti bez putera, ali ne i bez oružja. Ako smo napadnuti, možemo se braniti samo oružjem, a ne puterom.”

1938 – Predsednik jugoslovenske vlade Milan Stojadinović sastao se u Berlinu sa vođom nacističke Nemačke Adolfom Hitlerom, koji mu je obećao celovitost države, protivljenje austrijskoj restauraciji, savez protiv boljševizma i mađarskog revanšizma i da neće stvarati savez sa Italijom koji bi bio opasan za Jugoslaviju. Zauzvrat je tražio saradnju sa silama Osovine.

1942. – Rođen je američki bokser afričkog porijekla Kasijus Klej (Muhamed Ali), jedini koji je tri puta osvajao titulu svetskog prvaka u teškoj kategoriji.

1944. – Savezničke snage počele su probijanje njemačke “linije Gustav” duž najvišeg dijela Apeninskog poluostrva kod Monte Kasina tokom Drugog svjetskog rata. Tada je u žestokim borbama stradao grad Cassino i najstariji benediktinski samostan, koji je 529. godine podigao osnivač tog monaštva, sveti Benedikt Nursijski.

[1945-CrvenaarmijaoslobađaVaršavuuDrugomsvetskomratupetogodišnjinapadnaglavnigradPoljskeodstranenemačkihnacista[1945-CrvenaarmijaoslobodilajeVaršavuuDrugomsvjetskomratupetgodinanakonpadaglavnoggradaPoljskeurukenjemačkihnacista

1959 – Stvaranjem zajednice republika Senegala i Francuskog Sudana doneta je odluka o osnivanju savezne države Mali, koja je stupila na snagu aprila 1959. godine.

1961. – Ubijen je kongoanski državnik Patris Lumumba, bivši premijer Konga, tvorac nezavisnosti te zemlje i heroj “crne Afrike”. Po nalogu samoproglašenog predsjednika Katange Moisea Chombea – koji je pokušao da tu izuzetno bogatu provinciju odcijepi od Konga, u dogovoru sa vlasnicima velikih zapadnih kompanija, koji su veoma zainteresovani za takav poduhvat – ubili su ga bijeli plaćenici. Lumumba je protivustavno smijenjen s mjesta premijera 5. septembra 1960. godine, a kidnapovan je 1. decembra.

1964. – Umro je srpski slikar Đorđe Andrejević – Kun, član Srpske akademije nauka i umetnosti. Prije Drugog svjetskog rata uglavnom je slikao scene društvene stvarnosti i društvenih pobuna, a kao učesnik Španskog građanskog rata od 1936. do 1939. i NOB-a od 1941. godine – ratne scene. Radio je velike kompozicije, portrete, mrtve prirode i figure, crteže, gravure, grafičke karte.

1966. – Američki bombarder B-52 sudario se sa teretnim avionom za punjenje gorivom iznad Španije, ubivši osam ljudi i primoravši bombardera da baci neeksplodiranu hidrogensku bombu u Atlantski okean.

1991 – Američko ratno vazduhoplovstvo i zapadni saveznici u Zalivskom ratu u operaciji “Pustinjska oluja” izveli su drugi i treći talas masovnog bombardovanja ciljeva u Iraku i Kuvajtu koje je okupirala iračka vojska.

1994. – U zemljotresu u Los Anđelesu poginula je 61 osoba.

U potresu koji je 1995. godine pogodio šire područje japanskog grada Kobea poginulo je više od 6.400 ljudi, a materijalna šteta procijenjena je na 85,5 milijardi dolara.

1997 – U Dablinu je sud proglasio prvi razvod u istoriji Irske, na osnovu zakona odobrenog na referendumu, čemu se oštro protivila Rimokatolička crkva.

1998 – Američki predsednik Bil Klinton, kao prvi šef države u istoriji SAD, bio je primoran da svedoči u svoju odbranu u vezi sa optužbom Pole Džons za seksualno uznemiravanje.

2004 – Južna Koreja i SAD postigle su sporazum o povlačenju američkih trupa iz Seula u naredne tri godine, prvi put od završetka Korejskog rata.

2008 – U 65. godini preminuo je bivši svetski šampion u šahu Amerikanac Bobi Fišer (Robert Džejms Fišer), popularno nazvan „šahovski Mocart“.

2012 – Umro je Džoni Otis, američki muzičar, pionir ritam i bluza. Rođen je u gradu Valjehu 1921.

2024. – Preminuo je srpski košarkaški trener Dejan Milojević (47). Od oktobra 2021. godine angažovan je kao član stručnog štaba “Golden State Warriors”, usko specijalizovan za rad sa centrima. Sa “Warriorsima” je osvojio i šampionski prsten 2022. godine.