Desilo se to danas, 15. marta

Danas je nedelja, 15. mart, 74. dan 2026. godine.

Do kraja godine ima 291 dan.

44 pne Kr. – Rimskog generala, pisca i državnika Gaja Julija Cezara ubili su republikanski zaverenici u Senatu na dan martovskih ida. Namjera im je bila da spasu republiku, ali nisu uspjeli. Vođe zavere – Junije Brut i Parmentije Kasije – poginuli su u građanskom ratu, a 31. godine pre nove ere unuk Cezarove sestre Olivije – Oktavijan Avgust – preuzeo je vlast i zbacio monarhiju. Cezar je u početku bio pristalica populističke stranke – rimskih republikanskih demokrata, uz čiju pomoć se 68. godine prije nove ere počeo uspinjati na ljestvici moći, postajući kvestor, zatim edil, pretor i prokonzul u Španjolskoj. Ambiciozan i nepromišljen, okrenuo je leđa narodnjacima i 60. godine prije nove ere formirao Prvi trijumvirat o podjeli vlasti s Gnejem Pompejem Velikim i Licinijem Krasom. Vojnički se proslavio osvajanjem Velike Galije od 58. do 52. godine pre nove ere. Nakon Krasove smrti, ušao je s vojskom u Italiju i, prešavši rijeku Rubikon, rekao: “Mrtva je bačena.” Porazio je Pompejeve snage 48. godine prije Krista u bici kod Farsale u Tesaliji, a kada je porazio pontskog kralja Farnaka, poslao je Senatu lakonski izvještaj “Veni, vidi, vici” https://www.nezavisne.com/ “Dođoh, vidjeh, pobijedih”/. U Egiptu je pomogao kraljici Kleopatri VII – ljubavnici koja mu je rodila sina Kajsariona – da se vrati na prijestolje, a po povratku u Rim doživotno je preuzeo diktatorsku vlast. Doveo je grčkog astronoma Sosigena iz Egipta, koji mu je pomogao da reformiše računanje vremena i stvori Julijanski kalendar. Mnogo je pisao i bio odličan stilista, ali su njegove pesme i gramatičko delo „O analogiji“ izgubljene. Ostala djela: “Komentari građanskog rata” u tri knjige, “Komentari o Galskom ratu” u sedam knjiga.

1776. – Američki kongres donio je odluku o ukidanju zavisnosti od britanske krune.

1815. – Rođen je srpski slikar i pisac Dimitrije Avramović, jedan od začetnika romantizma u srpskom slikarstvu. Studirao je na Akademiji umetnosti u Beču, gde je napravio odličan portret Vuka Stefanovića Karadžića. Ukrasio je zidove i ikonostas Saborne crkve u Beogradu, crkve u Topoli, manastira u Vrdniku, portretisao je kneza Mihaila Obrenovića, mitropolita Petra, Simu Milutinovića – Sarajevo. U Svetoj Gori je, po nalogu Državnog saveta, prepisivao povelje srpskih vladara i slike, a po povratku je objavio delo „Sveta Gora sa strane vere, umetnosti i istorije“, kojim je stekao velike zasluge za srpsku istorijsku nauku.

1848. – Tri dana nakon masovnih demonstracija u glavnom gradu Austrije – Beču, Mađarsku je zahvatio revolucionarni žar usmjeren protiv Habsburške monarhije.

1867. – Zbog stalne krize koja je potresla Austriju od revolucionarne 1848. godine, Bečki dvor odustao je od unitarne države i od tada se Austrijsko carstvo naziva Austrougarska ili dvojna monarhija, u okviru koje su vlast i teritoriju dijelile Austrija i Mađarska. Budimpešta je od Beča preuzela resor spoljnih poslova, finansija i odbrane.

1883 – Beograd je dobio prvu “telefonsku stanicu”, sedam godina nakon pronalaska telefona, a prvi telefonski razgovor obavili su ministar vojni i kapetan žandarmerijske stanice Palilula. Godine 1882. Panta Mihajlović, prijatelj Nikole Tesle, dobija koncesiju za uvođenje telefona u Srbiji.

1886. – Rođen je ruski revolucionar Sergej Mironovič Kostrikov, poznat kao Sergej Mironovič Kirov, čije je ubistvo u Lenjingradu 1934. sovjetski diktator Josif Staljin iskoristio kao razlog za pokretanje masovnih čistki. Postao je boljševik 1904. i kao profesionalni revolucionar učestvovao u revoluciji 1905. i Februarskoj i Oktobarskoj revoluciji 1917. Postao je šef Komunističke partije Azerbejdžana 1921., a 1926. postao je sekretar Lenjingradske oblasne partijske organizacije. Nakon ubistva Kirova, tada člana Politbiroa i sekretara Centralnog komiteta sovjetske komunističke partije, Staljin je započeo talas čistki i do 1938. fizički likvidirao većinu starih revolucionara, učesnika i vođa Oktobarske revolucije.

1898 – Umro je engleski inženjer Henri Besemer, koji je 1855. pronašao proces prerade sirovog gvožđa u čelik, nazvan “Besemerov proces”. Željezara koju je izgradio u Sheffieldu 1859. još uvijek proizvodi čelik.

1900. – Rođen je srpski biolog Milutin Radovanović, profesor Beogradskog univerziteta, član Srpske akademije nauka i umetnosti. Studirao je komparativnu anatomiju i herpetologiju i proces specijacije u planinskim jezerima i na otocima Jadranskog mora. Djela: “Istorija razvoja životinjskog svijeta i čovjeka”, “Vozemci i gmizavci naše zemlje”.

1907 – U Finskoj su žene prvi put izabrane u parlament.

1911. – U Beogradu je osnovana Muzička škola “Stanković”, prvi direktor bio je Stanislav Binički.

1916 – Američki predsjednik Vudro Vilson šalje 12.000 vojnika pod komandom generala Džona Peršinga u Meksiko da zarobe meksičkog revolucionara Panča Vilju, ali ekspedicija nije uspela.

1917 – Boljševici su prisilili na abdikaciju ruskog cara Nikolaja II, koji je tron ​​ponudio svom bratu, velikom knezu Mihailu, ali se sutradan, pod pritiskom boljševika, odrekao krune, čime je nakon tri vijeka okončana vlast dinastije Romanov. Cara Nikolaja II, sve članove njegove porodice i sluge, boljševici su likvidirali, a zatim poklali u Jekaterinburgu u julu 1918. godine, na osnovu naredbe vođe Oktobarske revolucije Vladimira Lenjina.

1922 – Sultan Egipta uzeo je titulu kralja kao Fahd Prvi.

1937 – Prva centralna banka krvi koja je zamrznula krv za transfuziju osnovana je u bolnici Cook Country Hospital u Čikagu.

1939. – Trupe nacističke Njemačke ušle su u Prag i okupirale Češku, a sutradan je, prema direktivi Adolfa Hitlera, Slovačka proglašena “nezavisnom državom”, čime je ispunjen njegov plan da potčini Čehoslovačku. Pod prijetnjom okrutnog napada i uništenja Praga, predsjednik Emil Haha potpisao je u Berlinu akt o predaji zemlje Trećem Rajhu. Nakon što su Nijemci ušli u Prag, Hitler je trijumfalno izjavio: “Čehoslovačka više ne postoji”. Francuska i Velika Britanija nisu ništa učinile da spasu nezavisnost te zemlje, koju su garantovale u Minhenu prije nekoliko mjeseci.

1957. – Umro je srpski političar jevrejskog porekla Moša Pijade, predsednik Skupštine FNRJ, slikar i novinar. Preminuo je u Parizu, na povratku iz Velike Britanije, gde je predvodio jugoslovensku parlamentarnu delegaciju. Slikarstvo je studirao u Beogradu, Minhenu i Parizu. Nakon Prvog svjetskog rata pristupio je Komunističkoj partiji Jugoslavije, a 1921. godine postao je član njenog Izvršnog biroa. 1925. godine osuđen je na 20 godina zatvora zbog štampanja ilegalnog organa CK KPJ „Komunista“. Tokom pomračenja preveo je “Kapital”, “Mizeriju filozofije” i “Manifest Komunističke partije” Karla Marksa. Na početku Narodnooslobodilačke borbe 1941. godine bio je partijski vođa u Crnoj Gori, a istorija nije u potpunosti rasvijetlila taj period, posebno njegovu ulogu u likvidacijama političkih protivnika. Od decembra 1941. bio je u Vrhovnom štabu. Godine 1942. izradio je prve pravilnike o radu narodnooslobodilačkih odbora. Na Drugom zasjedanju AVNOJ-a krajem novembra 1943. godine u Jajcu bio je potpredsjednik Predsjedništva, a 5. novembra u tom gradu osniva Telegrafsku agenciju Nove Jugoslavije – Tanjug.

1983. – Umrla je engleska spisateljica Rebeka Vest, koja je nakon boravka u Jugoslaviji 1937. i 1941. godine napisala opširan putopisno i istorijsko delo “Crno jagnje i sivi soko”. Junaci njenih dela su izuzetne ličnosti koje se suprotstavljaju destruktivnim instinktima. Bavila se i novinarstvom, a posebno su poznati njeni izvještaji sa suđenja njemačkim i austrijskim ratnim zločincima u Nirnbergu nakon Drugog svjetskog rata. Ostala djela: romani “Povratak vojnika”, “Sudija”, “Harriet Hume”, “Grčki glas”, “Trska koja misli”, studije o veleizdaji “Smisao izdaje”, “Voz baruta”.

1990. – Mihail Gorbačov je izabran za – pokazalo se – posljednjeg predsjednika SSSR-a. Kao jedini kandidat za tu funkciju dobio je 59,2 odsto glasova u Kongresu poslanika.

1990. – Farzad Bazoft, dopisnik britanskog lista “Obzerver”, obješen je u Iraku zbog navodne špijunaže, uprkos svjetskim apelima režimu u Bagdadu da mu poštedi život.

1991. – Umro je srpski pisac Miodrag Bulatović, pripovedač jedinstvenog stila, koji je u srpsku književnost uneo do tada nepoznatu eruptivnu silu, oslobođenu ideoloških i socrealističkih stega. Na zaprepaštenje književnih i političkih ortodoksija, iznio je na svjetlo mračnu stranu života – perverznu, zloćudnu i poročnu. U domovini su ga dugo ućutkivali, pogotovo nakon što je za strane novine izjavio da je Josip Broz “spaljena bronza”, što ima višeznačno značenje: osunčano lice, ali i vladarevo metalno lice. On je maštovito spojio sočne folklorne likove rodnog Bijelog Polja sa modernom proznom teksturom i odvažnim orgijastičkim tretmanom erotike i senzualnosti. Pažnju čitalaca, ali i ideoloških purista, privukao je svojom prvom zbirkom pripovedaka “Đavoli dolaze”, objavljenom 1955. Jedan je od najprevođenijih srpskih pisaca. Ostala djela: romani “Crveni petao leti prema nebu”, “Junak na magarcu”, “Rat je bio bolji”, “Ljudi sa četiri prsta”, “Peti prst”, “Gulo, Gulo”, pripovijetke “Vuk i zvono”, drama “Došao je Godo”.

1991. – Umro je srpski filozof Veljko Korać, profesor na Filozofskom fakultetu u Beogradu, na čiju inicijativu je osnovana Katedra za sociologiju. On je zaslužan za povratak izvornom razumijevanju učenja Karla Marxa i nedogmatskom pristupu marksizmu. Djela: “Erazmo Roterdamski”, “Marx i savremena sociologija”, “Marxova analiza čovjeka, istorije i društva”, “Filozofija i njena istorija”, “Istorija društvenih teorija”.

1991 – Predsednik Predsedništva SFRJ i predstavnik Srbije u tom telu Borisav Jović podneo je ostavku jer je Predsedništvo odbilo da proglasi vanredno stanje u zemlji, uoči otvorene secesionističke pobune i opasnosti od krvavog raspada Jugoslavije.

1993. – Nakon sastanka sa američkim predsjednikom Billom Clintonom, izraelski premijer Yitzhak Rabin izrazio je spremnost na kompromis sa Sirijom predajom dijela Golanske visoravni ovoj zemlji u zamjenu za mirovni sporazum.

1996. – Njemačke vlasti izdale su nalog za hapšenje iranskog ministra obavještajnih službi Alija Falahiana zbog njegove umiješanosti u atentat na vođe kurdskih izbjeglica u Berlinu 1992. godine.

1997 – U Zairu su pobunjenici zauzeli Kisangani, treći po veličini grad u zemlji, posljednje uporište vladinih snaga u istočnom Zairu.

2001. – U Tetovu su izbili žestoki sukobi između makedonskih snaga bezbednosti i albanskih terorista. Makedonski ministar odbrane Ljuben Paunovski upozorio je međunarodnu zajednicu da Makedoniji prijeti rat zbog eskalacije sukoba na granici sa Kosovom.

2003. – Hu Đintao /60/ je izabran za novog predsjednika Kine, zamijenivši Jiang Zemina /76/.

2004. – Odlukom visokog predstavnika u BiH Pedija Ashdowna Mostar ponovo postaje jedinstven grad. Mostar je nakon rata podijeljen na dva dijela – istočni, bošnjački, i zapadni, hrvatski.

2006 – Ruski parlament pozvao na pokretanje međunarodne istrage o smrti bivšeg predsednika Jugoslavije i Srbije Slobodana Miloševića i završetak rada Haškog tribunala.

2007. – Na Klinici za torakalnu hirurgiju Kliničkog centra Banja Luka, po prvi put na ovim prostorima, uspješno je urađena operacija srca “ehinokok”.

2014 – Pariški sud osudio je bivšeg obavještajnog službenika Ruande Pascala Simbikwangu na 25 godina zatvora zbog “saučesništva u genocidu u Ruandi”.

2015 – Vlada Novog Zelanda se izvinila plemenu Tuhoe Maori za zločine od prije 150 godina, u kojima je veliki broj pripadnika ovog plemena stradao u akcijama otimanja zemljišta i paljenja kuća. Članovi Tuhoea dobili su 170 miliona dolara i dozvolu za upravljanje nacionalnim parkom koji zovu domom.

2019 – Hiljade ljudi marširalo je Simferopoljom, glavnim gradom Krima, u paradi povodom pet godina od pripajanja poluostrva Krim Rusiji.

2019 – U napadu na vjernike u lokalnom islamskom centru u Christchurchu na Novom Zelandu ubijena je 51 osoba, a povrijeđeno 49 osoba. Napadač, Australac Brenton Tarrant, bio je motiviran antiislamskim uvjerenjima.

2020 – U Srbiji je proglašeno vanredno stanje zbog epidemije korona virusa.

2025 – Američki predsjednik Donald Trump potpisao je izvršnu uredbu o ukidanju sedam saveznih agencija, uključujući onu koja je vodila Glas Amerike i druge slične medije.

2025 – Američki predsjednik Donald Trump pokrenuo je vojne napade na jemenske Huti pobunjenike zbog njihovih napada na brodove u Crvenom moru.