Desilo se to danas, 13. marta

Danas je petak, 13. mart, 72. dan 2026. godine.

Do kraja godine ima 293 dana.

1325. – Tenochtitlan, glavni grad Astečkog carstva, osnovan je danas na mjestu Ciudad Mexico.

1572. – Umro je hvarski pisac i plemić srpskog porijekla Petar Hektorović, autor pjesme “Ribolov i ribarska svađa”, jednog od najoriginalnijih djela renesansne književnosti. U pesmu je ugradio nekoliko srpskih narodnih pesama, među kojima je i epska pesma dugog stiha „Kraljević Marko i brat mu Andrijaš“. Preveo je pesmu “Remedija amoris” rimskog pesnika Ovidija.

1733. – Rođen je engleski hemičar i filozof Joseph Priestley, koji je otkrio kiseonik, amonijak, hlorovodonik, azot-oksid, ugljen-dioksid i sumpornu kiselinu. Bio je vatreni pristalica Francuske revolucije i ogorčeni protivnik prosvjetiteljskog ateizma – vjerovao je u besmrtnost duše. Djela: “Hartleyeva teorija ljudskog duha zasnovana na principima asocijacije ideja”, “Slobodni razgovori o materijalističkim učenjima”, “Sokrat i Isus”, “Istorija i sadašnje stanje elektriciteta”.

1741. – Rođen je austrijski car Josip II, apsolutista, sin carice Marije Terezije i njenog vladara od 1765. do 1780. U interesu građana, na koje se oslanjao u borbi protiv feudalaca i Rimokatoličke crkve, sproveo je reforme, oslobodio seljake pod zemljom i ostavio osobnu zavisnost od feudalaca. vlast vlastelinskog suda. Počeo je da oporezuje i plemstvo i sveštenstvo, a 1781. godine izdao je “Patent tolerancije” kojim je nekatolicima omogućio slobodu vjeroispovijesti i pristup državnim i javnim službama, ali je istovremeno ojačao apsolutizam i izvršio germanizaciju. Reforme su posebno pozdravili Srbi u Vojvodini, jer je trebalo da ih izjednače sa rimokatolicima u verskom i građanskom pogledu. Uplašen francuskom revolucijom, otkazao je mnoge reforme, a njegov brat i nasljednik Leopold II, nakon smrti Josifa II 1790. godine, vratio je sve u prijašnje stanje.

1781 – William Herschel, engleski astronom njemačkog porijekla, otkrio je Uran, sedmu planetu Sunčevog sistema.

1848 – Dan nakon masovnih demonstracija u Beču pao je policijsko-apsolutistički režim kancelara Klemensa Meterniha. Kancelar je pobjegao u Veliku Britaniju, a car Ferdinand I obećao je ustav hiljadama bijesnih Bečlija koji su opkolili palatu.

1860. – Rođen je austrijski kompozitor i muzički pisac Hugo Filip Jakob Volf, poznat po svojim knjigama pesama, posebno “Knjizi španskih pesama” i “Knjizi Geteovih pesama”. Komponovao je solo pesme na stihove Hajnriha Hajnea, Johana Volfganga Getea, Jozefa fon Ajhendorfa, španskih i italijanskih pesnika.

1871. – Rođen je srpski general i vojni pisac Živko Pavlović, član Srpske kraljevske akademije, učesnik i Balkanskog i Prvog svetskog rata. U Prvom balkanskom ratu bio je načelnik štaba Obalske straže koja je opsedala Skadar, a u Drugom načelnik Operativnog odeljenja Vrhovne komande Srbije. U Prvom svjetskom ratu bio je jedan od najbližih saradnika vojvode Radomira Putnika, a kao pomoćnik načelnika štaba Vrhovne komande rukovodio je povlačenjem srpske vojske preko Crne Gore i Albanije. Na Solunskom frontu 1916. i 1917. komandovao je Šumadiskom divizijom. Penzionisan je 1923. godine zbog nesuglasica sa kraljem Aleksandrom Prvim Karađorđevićem. Dela: vojne studije “Bitka na Jadru u avgustu 1913”, “Opsada Skadra 1912-1913”, “Kolubarska bitka” /dva toma/, “Beogradska operacija”.

1881 – Članovi tajnog terorističkog udruženja “Narodna volja” ubili su ruskog cara Aleksandra II Nikolajeviča Romanova. Tokom svoje vladavine 1861. godine oslobodio je seljake feudalnih obaveza, sproveo buržoaske reforme, reorganizovao sudstvo, upravu i vojsku i proširio državu osvajanjem Kirgizije, Turkmenistana, Uzbekistana i dijela Kavkaza. Progonio je nosioce naprednih ideja. Naslijedio ga je njegov sin Aleksandar Treći, koji je vladao sličnim metodama.

1895. – U Njujorku je izgorela laboratorija srpskog pronalazača Nikole Tesle i tako je nestalo ogromno naučno nasleđe koje je godinama stvarao.

1903 – Rođen je srpski geolog Kosta Petković, profesor Beogradskog univerziteta, član Srpske akademije nauka i umetnosti, upravnik Geološkog instituta i Geološkog instituta, urednik “Geoloških anala Balkanskog poluostrva”, “Zbornika” i “Stakla Geološkog instituta SANU”. Objavio je više od 200 naučnih radova i izradio prvu geološku kartu Jugoslavije po međunarodnim standardima. Radovi: “Geološki sastav i tektonska struktura Suve planine”, “Geološki sastav i tektonska struktura Majdanpeka”, “Geologija dubrovačkog područja”, “Geološki sastav Jugoslavije i njegov uticaj na formiranje rudnih ležišta, reljef i privredni razvoj”, “Mezozoik Jugoslavije I-IV”, “Potres u Skoplju, 36. jul 2016. I-III“, „Proučavanje seizmoloških i tektonskih karakteristika teritorije Crne Gore“.

1928. – Pukla je brana “Sveti Franjo”, oko 60 kilometara sjeverno od Los Anđelesa, utopilo se najmanje 450 ljudi.

1938 – Socijalista Leon Bloom formirao je vladu Narodnog fronta u Francuskoj.

1972. – Velika Britanija i Kina dogovorile su razmjenu ambasadora, 22 godine nakon što je London prvi put priznao vladu u Pekingu, a Britanija zatvorila svoj konzulat na Tajvanu.

1975 – Umro je srpski pisac Ivo Andrić, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1961, član Srpske akademije nauka i umetnosti. Studirao je književnost i historiju u Zagrebu, Beču, Krakovu i Grazu, a doktorirao historiju u Grazu 1924. godine radom “Razvoj duhovnog života u Bosni pod utjecajem turske vlasti”. U Prvom svetskom ratu je uhapšen i interniran, između dva svetska rata bio je ambasador Jugoslavije u Berlinu, a posle Drugog svetskog rata živeo je u Beogradu. U mladosti je pisao pesme /”Ex ponto”, “Nemir”, “Lirika”/. Pripovjedač snažne mašte i izuzetan poznavalac historije Bosne, odlikovao se izvanrednom čistoćom jezika i istančanim stilom, sofisticiranim psihološkim analizama, dubokim poniranjem u suštinske probleme postojanja i sposobnošću da sugestivnom magijom riječi dočara ljudsku i društvenu panoramu prošlih stoljeća. Koristeći folklor, legende, istorijsku faktografiju, bogatstvo mašte i osjećaja svijeta, izgradio je monumentalno književno zdanje, posebno romanima “Na Drini ćuprija”, “Travnička hronika”, “Gospođica”, “Kreleta avlija”, “Omer paša Latas” /nedovršen/. Ostala djela: zbirke pripovjedaka “Terobna godina”, “Žeđ”, “Jela, žena koje nema”, “Znakovi”, “Djeca”, “Kuća na osami”, putopisi i crtani filmovi “Staze, lica, pejzaži”, meditativna proza ​​”Znakovi na putu”, “Eseji, pogledi, članci “Br. I. i II.”,

1986 – Kosmonauti Vladimir Solovjev i Leonid Kizim postali su prvi članovi posade sovjetske svemirske stanice “Mir”.

1990. – Sovjetski parlament je izglasao okončanje 72-godišnjeg monopola Komunističke partije na vlast.

1992. – U zemljotresu na istoku Turske poginulo je najmanje 570 ljudi.

1993. – Umro je srpski slikar i istoričar umetnosti Pavle Vasić, profesor na Filozofskom fakultetu i Univerzitetu umetnosti u Beogradu. Slikarstvo je učio u Umetničkoj školi u Beogradu, privatnoj školi Jovana Bijelića i u Parizu. Dela: “Uvod u likovnu umetnost”, “Barokno doba”, “Anastas Jovanović”, “Dimitrije Avramović”, “Uroš Knežević”, “Nošnja naroda Jugoslavije kroz istoriju”, “Uniforme srpske vojske 1808-1918”, “Primenjena umetnost kod Srba”, “1 i umetnički život2”.

1996. – U gradu Danblejn, oko 40 kilometara severno od Glazgova, ubica je u sportskoj dvorani jedne osnovne škole ubio 16 učenika prvog razreda starosti od pet do šest godina i njihovog učitelja, ranio još 13 učenika, a potom izvršio samoubistvo.

1996. – Umro je Krzysztof Kieslowski, poljski filmski i TV režiser. Kiślowski je bio jedan od najutjecajnijih savremenih poljskih filmskih reditelja i scenarista, a njegova najpoznatija djela su svakako ciklus kratkih televizijskih filmova Dekalog i filmska trilogija Tri boje.

1997. – Jordanski vojnik ubio je sedam izraelskih učenica tokom izleta na područje zvano “Ostrvo mira” na izraelsko-jordanskoj granici.

1999. – U eksplozijama koje su izazvali šiptarski teroristi u centru Podujeva i na pijaci u Kosovskoj Mitrovici poginulo je šest osoba, a ranjeno više od 50, a u napadima terorističke OVK kod Vučitrna poginula su dva pripadnika Vojske Jugoslavije.

2002 – Umro Spiros Kyprianou, kiparski političar i državnik, predsednik Kipra.

2018 – Japanski naučnici izmislili su metodu čitanja misli pomoću slika, kako bi ljudi u budućnosti mogli crtati pomoću telepatije. Tim naučnika sa Univerziteta Kjoto, u saradnji sa nekoliko naučnih institucija, objavio je rezultate istraživanja na naučnoj platformi “biorxiv”. Riječ je o obimu istraživanja o korištenju umjetne inteligencije za dekodiranje misli.

2019 – Rusija usvojila dokument povodom godišnjice početka vojne agresije NATO-a na Srbiju, odnosno SRJ, u kojem se ističe da je vojna operacija članice NATO-a akt agresije na suverenu državu i da zato treba odgovarati inicijatorima ovog zločina.

2025 – Tornado koji je četiri dana protutnjao centralnim i južnim dijelovima SAD, kroz Arkanzas, Misuri, Kentaki, Džordžija, naneo je materijalnu štetu procenjenu na 11 milijardi dolara. Poginule su 43 osobe.

2025 – Organizacija “Srbi za Trampa” uputila je otvoreno pismo predsjedniku SAD Donaldu Trampu u kojem ističe da Republika Srpska i njen predsjednik Milorad Dodik ne napadaju niti prijete, već brane ustavni poredak predviđen Dejtonskim sporazumom koji su SAD potpisale u novembru 1995. godine.