Desilo se to danas, 13. februara

Danas je petak, 13. februar, 44. dan 2026. godine.

Do kraja godine ima 321 dan.

1571. – Umro je italijanski vajar, zlatar i pisac Benvenuto Čelini, čija je autobiografija “Život Benvenuta Čelinija pisan njegovom rukom” – ovde prevedena pod naslovom “Moj život” – važan dokument za kulturnu istoriju renesanse. Napisao je i “Traktat o zlatarstvu” i “Traktat o skulpturi”. Živeo je burnim životom i radio u Firenci i Rimu, a u Parizu je bio zlatar francuskog kralja Fransoa I. Izradio je mnoge pomno obrađene figure i sitne nakitne predmete, kao i skulpture i reljefe velikog formata, kao što su “Persej sa glavom meduze”, “Nimom meduze”, “Nimom Medici”.

1633 – Italijanskog astronoma Galilea Galileja uhapsila je u Rimu rimokatolička inkvizicija jer je dokazao superiornost Kopernikovog heliocentričnog sistema nad Ptolomejevim geocentričnim sistemom. Sud inkvizicije ga je tada prisilio, pod prijetnjom smrću, da ovo učenje proglasi greškom.

1668. – Španija je priznala nezavisnost Portugala.

1754. – Rođen je francuski sveštenik i diplomata Šarl Moris de Talejran Perigor, vješt i beskrupulozan političar. Kao predstavnik trećeg staleža i predsjednik Ustavotvorne skupštine koja je zasjedala od 1789. do 1791. godine, prisilio je skupštinu da sekularizira crkvena imanja i pretvori ih u nacionalnu imovinu. Za vrijeme Francuske revolucije postaje sve umjereniji i emigrirao je nakon proglašenja republike 1792. Vratio se 1796. i bio šef diplomatije za vrijeme Direktorata i vladavine cara Napoleona I. Osjetivši Napoleonov slom, izdao je s njim i stupio u kontakt s Rusom i prvim ruskom Aleksandrom Challezom. Clemens Metternich. U prvom periodu restauracije bio je premijer 1814. i 1815. godine, a tokom Julske monarhije bio je ambasador u Londonu od 1830. do 1834. godine.

1768. – Rođen je ruski pisac Ivan Andrejevič Krilov, koji je u svojim basnama sledio grčkog pisca Ezopa, ali je bio inspirisan i ruskim folklorom. Osim basni, pisao je i satirična “pisma” i komedije, u kojima se obrušio na ljudske poroke i mračnu stranu društvenog života u Rusiji. Pisao je na izvornom narodnom jeziku, a mnoga njegova “prirodna učenja” postala su poslovica. Imao je značajan uticaj na evropsku književnost. Djela: zbirke basni, komedije “Modni zanati”, “Pouke za kćeri”, “Biblioteka u hodniku”, komične opere “Histerična porodica”, “Kafana”.

1787. – Umro je srpski matematičar, fizičar, astronom, filozof, pjesnik i univerzitetski profesor Josip Ruđer Bošković, osnivač i direktor Astronomske opservatorije Brera kod Milana i direktor Optičkog instituta francuske ratne mornarice, jedan od najvećih umova svjetske nauke svog vremena. Sa 15 godina odlazi iz rodnog Dubrovnika u Rim, gdje završava isusovački koledž. Ustanovio je dvije geometrijske metode za određivanje elemenata Sunčeve rotacije, geometrijsku metodu za određivanje putanje kometa, jedinstveni zakon sile, pretpostavio je da se tijela ne samo privlače nego se i odbijaju na malim udaljenostima, sveo sve formule sferne trigonometrije na četiri osnovne, izračunao dimenzije i spljoštenost Zemlje na osnovu meridijanskog honeycoma mjerenja. Za razliku od Isaka Newtona, on je vrijeme i prostor smatrao relativnim, što ga čini pretečom Alberta Ajnštajna. Djela: “Teorija philosophiae naturalis redacta ad unicam legem virium in natura ehistenium”, “Opera partientija ad opticam et astronomiam”, “Elementorium universea matheseos”, “O morskoj plimi”, “O zakonu sila u prirodi”, “O svjetlosti”, “Teorija tematike”, “Teorija tematike”.

1793 – Velika Britanija, Pruska, Austrija, Holandija, Španija i Kraljevina Sardinija sklopile su savez protiv revolucionarne Francuske.

1831 – Rođen je srpski državnik i istoričar Jovan Ristić, vođa Srpske slobodoumne stranke, jedan od najznačajnijih srpskih diplomata 19. veka, član Društva srpske slovesnosti, a potom i Srpske kraljevske akademije, koji je dva puta bio regent i četiri puta predsednik srpske vlade. Po završetku studija u Francuskoj i na nemačkom univerzitetu u Hajdelbergu, vraća se u domovinu i ubrzo biva postavljen za šefa srpske ambasade u Istanbulu. Tokom boravka u Osmanskom carstvu od 1861. do 1867. godine, uspešno je okončao duge pregovore o povlačenju turskih garnizona iz srpskih gradova. Potom je postao ministar inostranih poslova Kneževine Srbije, a u periodu od 1867. do 1888. bio je, povremeno, predsednik vlade Kneževine i Kraljevine Srbije. Postao je namesnik maloletnog kneza Milana Obrenovića 1868. godine, a od 1889. godine postao je maloletni kralj Aleksandar Obrenović. Kao guverner kneza Milana najviše je doprineo donošenju novog ustava 1869. godine, a 1878. uspešno je predstavljao Srbiju na Berlinskom kongresu. Godine 1881. odbio je da potpiše trgovinski sporazum sa Austrougarskom, smatrajući da bi takav dokument Srbiju učinio previše ekonomski zavisnom od dvojne monarhije, zbog čega je podneo ostavku na mesto premijera. Po povratku na vlast 1887. i kasnije kao regent kralja Aleksandra, pokušao je da dobije podršku Srbije u Rusiji, au unutrašnjoj politici nastojao je da suzbije uticaj radikala, ali je napustio funkciju regenta 1893. godine kada je kralj Aleksandar uz podršku radikala izvršio državni udar i uspostavio apsolutistički režim. Dela: “Spoljni odnosi Srbije 1848 – 1872”, “Diplomatska istorija Srbije tokom srpskih ratova za oslobođenje i nezavisnost 1875 – 1878”.

1873 – Rođen je ruski pevač Fjodor Ivanovič Šaljapin, jedan od najvećih basista u istoriji opere, sa ogromnom vokalnom ekspresivnošću i izuzetnom sugestivnošću kao glumac. U operi je prvi primenio principe Konstantina Stanislavskog i upoznao publiku na Zapadu sa delima ruskih kompozitora, posebno Modesta Musorgskog. Svojim stvaralaštvom – poput Borisa Godunova, Mefista, Ivana Groznog i Don Kihota u istoimenim operama – dao je svoj lični pečat, koji je ostao uzor.

1883. – Umro je njemački kompozitor Vilhelm Rihard Vagner, tvorac nemačke muzičke drame, zajedno sa Đuzepeom Verdijem, najznačajnijim romantičarskim operskim kompozitorom 19. veka. Pisao je tekstove i muziku za muzičke drame, uglavnom iz nemačke mitologije. Komponovao je u skladu sa sopstvenim simboličkim i filozofskim stavovima i učenjima nemačkih filozofa Artura Šopenhauera i Fridriha Ničea, stvarajući „jedinstveno umetničko delo“ u kome su sjedinjeni tekst, muzika, ples, slika i scena. Umjesto pjevanih arija korištene su dramske arije, a orkestar prožet vodećim muzičkim idejama postao je glavni faktor u interpretaciji događaja. Djela: muzičke drame “Parsifal”, “Tannheuser”, “Lutajući Holanđanin”, “Rienci”, “Tristan i Izolda”, “Lohengrin”, “Nürnberški majstori pjevači”, “Prsten Nibelunga”, koji se sastoji od četiri drame – “Zlato od Rajne”, “Valkyrie”, “Godsphylos”, “Siegphilos”. studije “Umjetnička djela budućnosti”, “Umjetnost i revolucija”, “Opera i drama”.

1938 – Umro je srpski pisac Momčilo Nastasijević, jedna od najjačih pesničkih ličnosti srpske književnosti između dva svetska rata i preteča moderne srpske drame, koji se odlikovao originalnim stilom i izuzetnom jezičkom invencijom. Diplomirao je na Filozofskom fakultetu u Beogradu i bio profesor u gimnaziji do smrti. Pisao je lirske pesme, drame i pripovetke sa staroslovenskim motivima, ulazeći u uskovitlane strasti i „tamne sfere“ ljudske prirode i duše eliptičnim i naizgled arhaičnim izrazom. Djela: pjesme “Lirski krugovi”, pripovijetke “Iz tamnog vilajeta”, libreto “Međuluško blago”, drame “Kod evne slavine”, “Nepozvani”, “Gazda-Mladenova kći”.

[1945-SovjetskaCrvenaarmijatokomDrugogsvetskogrataoslobađaBudimpeštunakon50-dnevneopsadetokomkojejeubijeno50000nemačkihvojnika[1945-SovjetskaCrvenaarmijauDrugomsvjetskomratuoslobodilajeBudimpeštunakon50danaopsadetijekomkojejeubijeno50000njemačkihvojnika

[1945-TokomDrugogsvjetskogrataameričkiibritanskiavionibombardiralisunjemačkigradDrezden14sativojnibeznačajnirezultatkojijerezultiraosmrćunajmanje35000ljudiuglavnomcivila[1945-UDrugomsvjetskomratuameričkiibritanskizrakoplovi14satibombardiralisunjemačkigradDresdenvojnobeznačajnumetupričemujepoginulonajmanje35000ljudiuglavnomcivila

1958. – Umro je francuski slikar Georges Henri Rouault, koji je jakim bojama ekspresionistički izrazio tragična osjećanja. Glavne teme njegovih slika su arlekini, ljudske maske i religiozni motivi, radovi podsjećaju na srednjovjekovne vitraže, a volio je da slika i na staklu.

1961. – Vijeće sigurnosti UN-a odlučilo je da pošalje mirovne snage svjetske organizacije u Kongo kako bi spriječili građanski rat u toj afričkoj zemlji.

1974 – Umro je slikar Petar Lubarda, jedan od najznačajnijih jugoslovenskih likovnih umetnika 20. veka. Slikarstvo je studirao u Beogradu i Parizu. Prije Drugog svjetskog rata koristio je postimpresionističke i ekspresionističke metode za stvaranje slika guste materije i zasićene atmosfere. Nakon rata postepeno mijenja orijentaciju, a stvaralački poriv i snažan slikarski temperament usmjeravaju ga na dinamične kompozicije jarkih boja u funkciji dramskog sadržaja i nacionalnog epskog karaktera. Slikao je i pejzaže, mrtve prirode, portrete, au posljednjem periodu okušao se i u apstraktnom slikarstvu, zadržavši prepoznatljiv stil i prepoznatljivu jaku boju.

1974 – Ruski pisac Aleksandar Solženjicin, dobitnik Nobelove nagrade za književnost, proteran je iz zemlje i oduzeto mu je sovjetsko državljanstvo.

1975 – Kiparski Turci proglasili su “federativnu državu” na sjevernom dijelu ostrva koji je Turska okupirala sedam mjeseci ranije, što je dodatno pogoršalo dugogodišnju napetost na tom mediteranskom ostrvu. Formirana je i “Turska ustavotvorna skupština”, čiji je prvi “predsjednik” bio lider kiparskih Turaka Rauf Denktash.

1976 – Umrla je američka operska pevačica francuskog porekla Lili Pons, jedna od najvećih koloraturnih sopranistica 20. veka. Nastupala je na pozornicama širom svijeta, s posebnim uspjehom u njujorškoj Metropolitan operi, a snimila je i nekoliko filmskih opera.

1983. – U italijanskom gradu Torinu u požaru u bioskopu poginule 64 osobe.

1984 – Konstantin Černenko postao je čelnik Komunističke partije SSSR-a i države, naslijedivši preminulog Jurija Andropova. Nakon smrti Černjenka, koji je vladao manje od godinu dana, na vlast je došao Mihail Gorbačov, sedmi i posljednji lider SSSR-a.

1990 – SSSR, SAD, Velika Britanija, Francuska i dvije njemačke države objavile su plan ujedinjenja Njemačke.

1991 – Američki bombarderi uništili su sklonište u Bagdadu, identifikovano kao vojni položaj na kojem su civili tražili utočište od vazdušnih napada. Prema iračkim izvorima, poginulo je oko 500 ljudi, uključujući mnogo djece i žena.

2000 – Papa Ivan Pavao II zatražio je oprost za sve grijehe Rimokatoličke crkve u prošlosti, uključujući i njeno postupanje prema Židovima i hereticima.

2001 – Amerikanka Anne Bancroft i Norvežanka Liv Arnesen postale su prve žene koje su prešle Antarktik na skijama. Njihovo putovanje od 2.700 kilometara trajalo je 90 dana.

2012 – Umro je Miloje Mića Orlović, dugogodišnji novinar, urednik i voditelj Radio-televizije Srbije, zapamćen i kao prvi voditelj “Dnevnika” na toj televiziji. Autor je brojnih reportaža, intervjua, radio i TV emisija.

2016 – Umro je fudbaler Slobodan Santrač, najbolji strelac u istoriji jugoslovenskog fudbala sa 1.301 golom.

2019 – Kraljevski muzej u Amsterdamu izložio je prvi put sva Rembrantova dela u svom posedu, povodom 350. godišnjice smrti slavnog holandskog slikara.

2021 – Bivši američki predsjednik Donald Trump odlukom Senata oslobođen je optužbi da je bio podstrekač pobune. Trump je suđenje protiv njega opisao kao “najveći lov na vještice u istoriji”. Određeni broj ljudi optužen je za masovne proteste i invaziju na zgradu Kongresa u Washingtonu.

2024 – Počelo suđenje trinaestorici bivših komandanata i pripadnika Armije RBiH za zločine nad srpskim civilima na području Foče, Višegrada i Čajniča od avgusta 1992. do februara 1993. godine jer su, prema optužnici, naredili i izvršili masovno ubijanje srpskog civilnog stanovništva.